Những đứa trẻ mặc quần cộc, áo thun cũ, rủ nhau ra bãi biển trước cửa sông Khánh Hội bắt cua, nhặt nhạnh những hải sản rơi rớt từ những con tàu đánh cá mới cập bến chiều hôm. Trong số đó có những học sinh chưa học hết cấp 1 đã bỏ học đi làm phụ giúp gia đình. Trung tá Thái Tự Lực, Trưởng đồn biên phòng 696 nối với chúng tôi: “Ở xã ven biển này, đồn biên phòng luôn phối hợp chặt chẽ với chính quyền và ngành giáo dục địa phương để các gia đình đưa các cháu đến trường, do vậy tỉ lệ trẻ bỏ học thấp. Nhưng chúng tôi được biết, ở nhiều địa bàn khác trong vùng, tỉ lệ học sinh bỏ học còn cao lắm...”.

Nguyên nhân trẻ em bỏ học

Hôm có dịp công tác về xã Phú Tân trên cù lao Lợi Quàn, huyện Gò Công Đông (Tiền Giang), công tác, chúng tôi phải đi trên chiếc xuồng máy loại nhỏ, trầy trật vượt qua Cửa Tiểu mùa sóng dữ. Những học sinh từ cù lao muốn qua sông để học cấp 2, cấp 3 hằng ngày cũng phải qua sông trên những xuồng máy kiểu này. Ở xã Phú Tân, chính quyền, nhân dân nơi đây đang phải đối mặt với thực trạng tồn tại bao năm nay là tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng. Xã có 362 học sinh đang học bậc THCS, nhưng qua mỗi năm, tỷ lệ học sinh bỏ học luôn chiếm 7-8%.

Chị Phùng Thị Oanh, ấp Pháo Đài, xã cù lao Phú Tân, có con gái đầu bỏ học khi vừa kết thúc lớp 8, tâm sự: “Mỗi ngày con tôi đi học bằng xe đạp, cả đi và về khoảng 16 cây số, lại qua mấy lần đò ngang, để sang tận bên Phú Đông mới có trường học. Mình còn đạp không nổi huống hồ chi bọn nhỏ. Để tới trường, 4 giờ sáng con tôi đã phải thức dậy để chuẩn bị. Do nhà quá xa trường, ở xóm tôi có rất nhiều học sinh bỏ học giữa chừng”.

Chúng tôi còn nhớ mãi hoàn cảnh thất học của bốn đứa con chị Nguyễn Thị Út Mười, ấp Tân Hòa, xã Tân Hưng (Cái Nước- Cà Mau). Cháu Bùi Minh Nhạt, nay đã 18 tuổi, bỏ học đi làm thuê cho chủ vuông tôm tận Vĩnh Châu (Sóc Trăng). Chị Mười tâm sự: "Cháu Nhạt vừa mới học nửa lớp 8, rồi nghỉ. Nó nói để cho em nó là Bùi Minh Nhòa học. Nhưng Nhòa không chịu học, chỉ học hết lớp 6 rồi nghỉ, đi chơi. Hai anh em nó còn đi học thì mỗi tháng tốn hơn trăm nghìn đồng tiền đi đò. Tôi cũng muốn cho con học đến nơi đến chốn nhưng không nổi. Gia đình chúng tôi chỉ có hơn 10 công đất, kinh tế còn khó khăn. Cháu đến lớp, hôm nào cũng bị cô giáo nêu tên không đóng học phí, mắc cỡ rồi bỏ học luôn". Người anh của Nhạt là Bùi Minh Nhựt, học lớp 5, mê chăn trâu hơn đi học, cũng nghỉ luôn, hôm rồi mới cưới vợ. Người chị trên Nhạt là Bùi Ý Nhi đang dở lớp 6, bỏ học làm mướn, nay cũng đã có chồng.

Tìm hiểu tthực trạng học sinh bỏ học ở một số địa phương khác, chúng tôi được biết: Ở huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long, năm học 2006-2007, 14 điểm trường của huyện đều có học sinh bỏ học. Theo phân tích của ngànhchức năng, năm học 2006-2007, tại các địa phương vùng (ĐBSCL) có nhiều học sinh các cấp bỏ học hoặc không đến lớp đều. Phần lớn các em này có hoàn cảnh gia đình quá nghèo. Một số em phải theo cha mẹ đi làm thuê ở xứ khác, chỗ ở không ổn định thì làm sao đi học được; số khác ở vùng nông thôn, nơi xa xôi hẻo lánh... cũng là nguyên nhân khiến các em không có điều kiện đến trường. Tình trạng này tập trung nhiều ở các tỉnh Đồng Tháp, Kiên Giang, Cà Mau, Bến Tre... với tổng số hơn 40.000 học sinh không đến lớp hoặc bỏ hẳn. Tỉnh Bến Tre có gần 1.700 học sinh THCS bỏ học, Đồng Tháp có khoảng 9.000 em bỏ học khi bắt đầu vào lớp 10, Cà Mau (từ 2001-2006) có trên 14.000 em bỏ học ở các cấp phổ thông. Tại Kiên Giang thì niên khóa 2006-2007 này số học sinh đến lớp giảm gần 17.000 em so với năm vừa qua, cũng do điều kiện xa xôi, vùng biên giới, hải đảo...

Theo Tiến sĩ Thái Văn Long, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau: “Nguyên nhân chính dẫn đến học sinh bỏ học là do hoàn cảnh gia đình khó khăn cần ở nhà phụ giúp làm kinh tế; đường đến trường quá xa; phụ huynh không quan tâm, xem nhẹ việc học của con cái; học sinh học quá kém, dẫn đến chán nản nên bỏ học… Ở những hộ nghèo, học sinh bỏ học để phụ giúp gia đình, ngành giáo dục rất khó vận động các em trở lại lớp. Có những học sinh còn bỏ học theo thời vụ, đến lớp không đều vào các thời điểm như thời điểm xuống giống lúa, thu hoạch nông sản… Còn đối với nguyên nhân vì trường học xa nhà, hệ thống giao thông đi lại khó khăn, thời gian qua ngành giáo dục cũng đã cố gắng phối hợp với các địa phương vận động các em trở lại lớp, tổ chức đưa đón an toàn. Nhưng hiệu quả vẫn rất hạn chế”.

Đồng bộ từ nhận thức đến giải pháp

Thực trạng học sinh bỏ học ở nhiều địa phương đang là hồi chuông cảnh báo, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục và nguồn nhân lực tại vùng ĐBSCL. Giúp các em đến trường, học tập để hướng tới một tương lai xán lạn, giúp ích cho đất nước là một vấn đề chung của cả nước, nhưng ở ĐBSCL, điều này đang thực sự bức xúc. Trong Hội nghị về giáo dục ĐBSCL mới đây, nhiều chuyên gia đã đề cập đến vấn đề học sinh bỏ học gia tăng và trình độ học vấn chung còn ở mức thấp so với các vùng khác. Nhiều nguyên nhân đã rõ nhưng để chuyển đổi về nhận thức, đồng bộ về giải pháp thì là một vấn đề cần phải nhìn nhận và đánh giá, thực hiện mạnh mẽ. Nhiều chuyên gia, giáo viên đã nhấn mạnh đến giải pháp cốt lõi là chuyển đổi từ nhận thức của phụ huynh về việc học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tương lai của con mình.

Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đồng Tháp đã áp dụng kinh nghiệm và có kế hoạch cụ thể chống bỏ học, vận động, tạo mọi điều kiện thuận lợi để huy động học sinh ra lớp. Theo đó, ngành phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể các địa phương tìm hiểu hoàn cảnh gia đình từng em để vận động, hỗ trợ các em có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục đi học. Hội khuyến học các địa phương có kế hoạch cụ thể hỗ trợ tập, sách, học phí; các trường hợp gia đình nghèo còn được xét miễn, giảm học phí và tiền xây dựng…

Ở An Giang, công tác chống bỏ học được xem là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của ngành giáo dục và địa phương. UBND tỉnh An Giang đã ra Chỉ thi 32/CT-UB về việc chống bỏ học. Gần đây, cán bộ, chiến sĩ Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Long An nhận đỡ đầu cho 32 học sinh con gia đình chính sách và gia đình nghèo hiếu học (cấp tiểu học, trung học cơ sở) đến trường, không để học sinh bỏ học vì gia đình khó khăn đã được nhân dân, các thầy cô giáo hoan nghênh. Toàn bộ kinh phí mua sách, quần áo mới, tiền đóng học phí cho các em đều được cán bộ, chiến sĩ đóng góp.

Để những con đường đến trường đông học sinh hơn, để các gia đình vượt khó giúp các em đến trường… điều cần thiết hiện nay là vận động, thuyết phục làm thay đổi nhận thức của các phụ huynh và công tác xóa đói giảm nghèo, chú trọng vào công tác giáo dục, sự nghiệp trồng người của chính quyền địa phương; tập trung quy hoạch và xây dựng các điểm trường hợp lý. Giải quyết xóa nghèo, ổn định cuộc sống, với sự trợ giúp của cả cộng đồng xã hội, xây dựng trường, lớp đầy đủ… tình trạng học sinh bỏ học ở ĐBSCL sẽ giảm ở mức thấp nhất. ĐBSCL sẽ không còn bị ví von là “vùng trũng” về giáo dục so với cả nước. Các em ở độ tuổi đến trường không còn bị “đánh rơi” con chữ, tương lai của chính mình.

ĐẶNG TRUNG KIÊN