Nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động của nhà giáo, giáo viên, chế độ chính sách, đời sống, thực trạng những vấn đề bất cập trong đội ngũ làm công tác giảng dạy của ngành giáo dục hiện nay đã được đưa ra bàn luận tại cuộc hội thảo "Định hướng xây dựng Luật Giáo viên". Đây là cuộc hội thảo đầu tiên về vấn đề này do Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa tổ chức tại Hà Nội, với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia giáo dục và nhà giáo. Thứ trưởng Nguyễn Văn Vọng cho biết, dự kiến đến năm 2010 sẽ cố gắng xây dựng xong đề án Luật Giáo viên.

Cần có văn bản pháp lý toàn diện về giáo viên

Trước hoàn cảnh mới và những yêu cầu mới của phát triển giáo dục trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý ở nước ta đang thể hiện những hạn chế, yếu kém và bất cập cả về số lượng và chất lượng, cả về con người và đội ngũ, trình độ và phương pháp.

Từ thực trạng trên, PGS-TS Chu Hồng Thanh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) đề xuất: Cần phải ban hành một văn bản có giá trị pháp lý cao nhằm phát triển đội ngũ nhà giáo cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng nhu cầu phát triển giáo dục trong tình hình mới. Việc điều chỉnh các quan hệ về giáo viên bằng pháp luật nhằm nâng cao vai trò của nhà giáo và đội ngũ những người làm công tác giáo dục, thực hiện mục tiêu phát triển giáo dục. Bởi hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành chưa quan tâm đầy đủ đến điều chỉnh các quan hệ về giáo viên.

PGS-TS Lê Quang Trung (Phó Vụ trưởng Vụ Khoa giáo, Văn phòng Chính phủ) cũng đề nghị cần xây dựng Luật Giáo viên riêng cho dù đã có Luật Giáo dục quy định chung. Bởi lẽ, giáo viên là lực lượng lớn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng nền giáo dục Việt Nam. Nhưng, căn cứ pháp lý, quy định chuẩn mực cho công tác xây dựng và quản lý đội ngũ này phù hợp với yêu cầu thì còn nhiều hạn chế, nhiều vấn đề chưa được làm rõ, chưa có tính hệ thống tập trung ở một văn bản có tính pháp lý cao. Hơn nữa, nhiều nước trên thế giới đã xây dựng Luật này.

Đồng chí Nguyễn Quang Kính (Bộ Giáo dục và Đào tạo) thì cho rằng, đội ngũ nhà giáo đóng vai trò quyết định sự thành công của sự nghiệp giáo dục. Việc xây dựng Luật Giáo viên có ý nghĩa quan trọng vì nó kiến tạo cơ sở pháp lý bảo đảm cho các giải pháp khác có điều kiện thuận lợi để thực thi và đạt kết quả tốt. Các quy định của Luật Giáo viên phải tạo ra căn cứ pháp lý để khắc phục các yếu kém và tăng cường nền nếp kỷ cương trong nhà trường cũng như trong đội ngũ nhà giáo.

Kiến nghị 9 vấn đề cơ bản khi xây dựng Luật

Luật Giáo viên sẽ điều chỉnh những hoạt động nào? Đó là câu hỏi khiến nhiều đại biểu tham dự hội thảo băn khoăn và tranh luận sôi nổi.

TSKH Phạm Đỗ Nhật Tiến (Bộ Giáo dục và Đào tạo): Luật này cần phải điều chỉnh vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong giáo dục (hay còn gọi là sư đức). Trong quá trình xây dựng Luật Giáo dục ở nước ta, vấn đề này đã được đưa ra bàn thảo. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, đạo đức giáo viên là một phạm trù được điều chỉnh bởi quy ước xã hội chứ không phải luật pháp nhà nước. Đến nay trong các văn bản pháp quy, vấn đề sư đức chỉ được quy định một cách chung nhất, mang tính hình thức, không có giá trị pháp lý trong việc điều chỉnh cách ứng xử và đạo đức nghề nghiệp của giáo viên. Vì vậy, đã đến lúc cần phải thay đổi tư duy về vấn đề sư đức, cụ thể hóa truyền thống tôn sư trọng đạo, từng bước xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống các quy định pháp lý về đạo đức nhà giáo trong quá trình xây dựng Luật Giáo viên. Ngoài ra, Luật Giáo viên cần phải là một hành lang pháp lý quan trọng để phòng, chống tham nhũng trong giáo dục. Có ý kiến khác cho rằng, Luật này không chỉ điều chỉnh hành vi của nhà giáo mà còn phải điều chỉnh hành vi của xã hội đối với nhà giáo và nghề dạy học. Bên cạnh việc quy định các yêu cầu đối với cá nhân nhà giáo, Luật cần quy định trách nhiệm của các cấp quản lý giáo dục và chính quyền trong việc hiện thực hóa các yêu cầu về chất lượng, số lượng và cơ cấu đội ngũ giáo viên, giảng viên đối với mỗi loại nhà trường cụ thể trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Khác với những ý kiến trên, đồng chí Nguyễn Viết Lểnh, Vụ trưởng Vụ Văn hóa, giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng, (Văn phòng Quốc hội) nêu quan điểm: nếu là Luật Giáo viên thì phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng sẽ không tránh khỏi sự trùng lặp với một số dự án luật khác như: Luật về giảng viên, Luật về giáo sư, phó giáo sư ở cơ sở đại học. Do đó, nếu Chính phủ vẫn quyết định xây dựng dự án Luật Giáo viên thì đề nghị tên luật là Luật về nhà giáo (hoặc Luật Nhà giáo) và phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng cần bao quát những nội dung đã được quy định trong chương IV của Luật Giáo dục.

Việc xây dựng Luật Giáo viên như thế nào là vấn đề sẽ được các chuyên gia giáo dục và dư luận xã hội đóng góp nhiều ý kiến tại nhiều cuộc hội thảo tiếp theo. Tuy nhiên, qua hội thảo lần này, Thứ trưởng Nguyễn Văn Vọng khẳng định, trước tiên sẽ kiến nghị 9 vấn đề cơ bản cần chú ý khi xây dựng dự án Luật. Đó là các vấn đề liên quan đến: tiêu chuẩn giáo viên (yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp); các nhà trường đào tạo giáo viên (đại học, cao đẳng sư phạm); tuyển dụng giáo viên; kiểm tra đánh giá giáo viên; quyền của giáo viên; nghĩa vụ, nhiệm vụ của giáo viên; chế độ chính sách đối với giáo viên; quản lý nhà giáo, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về giáo viên; khen thưởng, kỷ luật giáo viên…

Theo dự báo của các nhà giáo dục và các nhà khoa học thì việc ban hành Luật Giáo viên trong thời gian tới sẽ là một sự kiện rất quan trọng của ngành giáo dục, tạo hành lang pháp lý vững chắc góp phần điều chỉnh hoạt động của nhà giáo. Từ đây, sẽ góp phần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo viên, nâng cao chất lượng quản lý giáo dục trên con đường hội nhập giáo dục quốc tế.

Minh Thành