Chúng tôi đặt chân lên đất Si Ma Cai (Lào Cai) vào đúng ngày mưa, con đường độc đạo dẫn đến xã Nàn Sín bị sạt núi, đất chặn ngang đường nên phải chật vật tới 3 giờ đồng hồ mới đến nơi. Bên mâm cơm giản dị với chai rượu ngô còn vương mùi khói bếp, ông Ly Seo Chứ, Bí thư Đảng ủy xã trầm ngâm kể cho chúng tôi nghe về câu chuyện xóa đói, giảm nghèo của bà con Nàn Sín đầy gian khó nhưng cũng thật tự hào.

Nằm cách trung tâm huyện 19km, Nàn Sín có 264 hộ gia đình người Mông sinh sống rải rác ở 7 thôn (Nàn Sín, Giàng Chá Chải, Chính Chu Phìn, Sỉn Chù, Phìn Chư 1, 2 và 3). Những năm trước, đây là một trong những xã “trắng” về cơ sở hạ tầng, trường học, trạm xá tạm bợ, chỉ có những con đường mòn quanh co nằm vắt ngang bên sườn núi. Bà con quen làm nương rẫy, nay đốt nương này, mai phát rừng nơi khác nên đất đai dần trở nên khô cằn, trơ trọi. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội gặp rất nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ đói nghèo chiếm tới 70% (theo tiêu chí cũ). Gian nan nhất là 36 hộ ở thôn Chính Chu Phìn, không có điện, trường học, nước sinh hoạt thiếu thốn, ít ruộng, giao thông đi lại vô cùng khó khăn. Bà con phải ăn “mèn mén” (bánh làm bằng bột ngô) trừ bữa là chuyện thường.

Xuống chợ (ảnh Thủy Tâm)

Trước thực trạng đó, chính quyền xã đã đề ra mục tiêu hàng đầu, đó là xóa đói giảm nghèo, đồng thời củng cố bộ máy lãnh đạo nhằm tạo khí thế mới cho việc triển khai các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.Được sự hỗ trợ của Đảng và Nhà nước thông qua các Chương trình 135, 134, Dự án giảm nghèo..., chỉ trong 5 năm (2001 - 2006), hàng trăm công trình đã được thực thi như xây dựng giao thông thôn bản, trạm xá, điểm bưu điện văn hóa, xóa hoàn toàn nhà tạm. Các em học sinh không còn phải học trong những lớp tranh tre nứa lá, thay vào đó là mái trường xây khang trang, sạch đẹp, có phòng ở nội trú và đầy đủ dụng cụ học tập...

Từ khi có lưới điện quốc gia, đường sá mở mang, Nàn Sín như thay da đổi thịt. Bà con không còn phải thồ hàng bằng ngựa hay gùi nữa mà đã có thể dùng xe máy, xe thồ vận chuyền hàng hóa xuống thị trấn, nhiều nhà mới đã mọc lên. Việc cơ giới hóa trong sản xuất, nhất là sử dụng máy khâu, máy xay xát ngày càng trở nên quen thuộc và trở thành nhu cầu không thể thiếu đối với người dân Nàn Sín. Nhiều tập quán lạc hậu như du canh, nuôi gia súc trong nhà đã được loại trừ. Các giống cây trồng mới như lúa lai Nhị ưu 838, ngô lai bi-ô-xít, đậu tương cao sản được bà con đưa vào trồng trên diện rộng và bước đầu hình thành vùng chuyên canh quy mô 2 – 5ha. Dự án giảm nghèo huyện còn đầu tư xây hơn 10km kênh mương dẫn nước ở Phìn Chư 2, Phìn Chư 3 và Sáng Lùng, cải tạo hàng chục héc-ta đất một vụ thành hai vụ. Nhờ vậy, năng suất lúa liên tục tăng, từ 38 tạ/ha (năm 2002) lên 45 tạ/ha (2006), bình quân lương thực đạt 500 – 530kg/người/năm.

Cùng với chuyển đổi cơ cấu cây trồng, Nàn Sín chú trọng tới chăn nuôi gia súc, tăng từ 304 con trâu, bò (năm 2002) lên 570 con (năm 2006). Tiêu biểu là hộ anh Sùng Seo Vàng ở thôn Nàn Sín với 20 con trâu bò kết hợp trồng rừng, thảo quả và dịch vụ xay xát, mỗi năm cho thu nhập không dưới 35 triệu đồng. Cũng nhờ áp dụng đúng kỹ thuật vào trồng trọt, nuôi lợn, gà, vịt, nấu rượu mà mỗi năm hộ anh Giàng Seo Chú (thôn Giàng Chá Chải) thu 3 tấn đậu tương, xuất 3 tạ lợn thịt, thu nhập 30 triệu đồng/năm. Nhiều hộ thấy anh Vàng, anh Chú từ những người nghèo nhất bản nay không những sắm được ti-vi, xe máy mà còn xây được nhà cửa khang trang, trong nhà lúc nào cũng đầy ắp ngô lúa nên đã tìm đến học hỏi. Có chủ trương đúng đắn, nay Nàn Sín không còn hộ đói, hộ nghèo giảm xuống còn 30%.

Tan chợ (ảnh Thủy Tâm)

Ông Chứ cười tươi rồi nâng ly rượu lên mời chúng tôi uống cạn, sau cái bắt tay “đặc sản” của Lào Cai, ông cho biết: “Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo còn cao, bà con còn vất vả, nhưng đối với người dân nơi đây, đó đã là một thành tích đáng tự hào. Một điều đáng ghi nhận là nếp sống văn hóa mới đã đi sâu vào các thôn bản, từng gia đình và từng người. Đám ma, đám cưới, giỗ chạp chỉ còn 1-2 ngày, nhất là không còn tình trạng mời thầy mo đến cúng bái, không tổ chức ăn uống tốn kém, kèn trống linh đình...”. Có được điều đó một phần là do bà con quyết chí đẩy lùi đói nghèo, một phần nhờ đội ngũ cán bộ, trưởng thôn, trưởng bản gương mẫu, luôn đi đầu trong các phong trào. Thông qua những buổi họp dân, thống nhất ý kiến, xã đã xây dựng bản hương ước và tổ chức cho các gia đình ký cam kết thực hiện. “Thấy người Mông trong bản thay đổi từng ngày và giàu lên chúng tôi rất mừng. Nhưng cái khó nhất hiện nay là ổn định số giáo viên để ngày càng có nhiều trẻ em đến trường. Mặc dù 100% trẻ trong độ tuổi đi học được đến lớp, song trên thực tế, số em bỏ học không phải là ít, nhất là ở bậc trung học cơ sở, bởi nhà các em rất xa trường, không có tiền đi học. Chúng tôi đã khắc phục bằng cách mở một lớp bán trú dân nuôi và bổ sung giáo viên tại các phân hiệu nhưng hiện vẫn còn rất nhiều khó khăn. Đó không chỉ là trăn trở của riêng chúng tôi mà còn là sự nghiệp của cả huyện biên giới vùng cao này” - ông Chứ tâm sự.

Chia tay ông, chúng tôi gặp một tốp học sinh người Mông Trường tiểu học Nàn Sín tan lớp. Trong cái lạnh cắt da cắt thịt của vùng cao đầy sương mù, vậy mà nhiều em vẫn đi chân đất, trên người chỉ khoác một tấm áo mỏng. Nhưng nhìn nụ cười, ánh mắt trong veo ngời sáng của các em, chúng tôi biết mong ước của người bí thư và bà con nơi đây sẽ sớm trở thành hiện thực...

Minh Huệ