Dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 14C ngang qua hai tỉnh Đắc Lắc và Đắc Nông, được Bộ Giao thông vận tải phê duyệt từ năm 2006. Theo hồ sơ thiết kế, đoạn qua vùng lõi Vườn Quốc gia (VQG) Yók Đôn có tổng chiều dài 56km nằm trên địa bàn hai huyện Buôn Đôn và Ea Súp (Đắc Lắc).

Về cơ bản, tuyến đường chạy theo nền đường cũ (xây dựng trong những năm 1986-1987), tuy nhiên đến đoạn từ Km265 đến Km278 (thuộc các tiểu khu 253 - 408) do phải tránh đèo cao nên được thiết kế cắt ngang, tạo thành đoạn tuyến mới với chiều dài 13km, sau đó tiếp tục nhập vào tuyến cũ tại tiểu khu 452. Để thi công đoạn tuyến mới dài 13km này, diện tích rừng và đất rừng phải chuyển đổi thuộc VQG Yók Đôn đang quản lý là 172,45ha, trong đó có 92ha đất có rừng và 80,45ha đất trống. Ngày 18-11-2009, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có Công văn số 3769/BNN-KL gửi Thủ tướng Chính phủ về việc xin chuyển mục đích sử dụng rừng để xây dựng quốc lộ 14C đoạn qua VQG Yók Đôn.

Cây rừng bị san ủi bật gốc gãy đổ ngổn ngang để thi công nền đường.

Thế nhưng, ngay từ cuối tháng 3-2009, trong khi chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt chuyển đổi mục đích sử dụng đất lâm nghiệp, chưa được chủ rừng bàn giao, hai doanh nghiệp là Công ty CP Xây dựng- Phát triển nông thôn 6 (CPXD-PTNT 6) và Công ty CP Quản lý-Xây dựng giao thông (CPQL-XDGT) Đắc Lắc đã huy động hàng chục xe máy vào khu vực rừng cấm để thi công đoạn tuyến quốc lộ 14C bằng cách tàn phá rừng. Hai đơn vị trên dựa vào Công văn số 191/BQL-KH, ngày 24-3-2009 của Ban Quản lý dự án (QLDA) đường bộ V (đơn vị chủ đầu tư cải tạo, nâng cấp quốc lộ 14C) gửi VQG Yók Đôn đề nghị tạo điều kiện cho các nhà thầu triển khai thi công trước hạng mục công trình trong mùa khô 2008-2009. Ngày 2-4-2009, giám đốc VQG Yók Đôn có Công văn 300/CV-VQG phúc đáp, yêu cầu Ban QLDA đường bộ V đình chỉ ngay việc thi công công trình; buộc các đơn vị thi công đưa toàn bộ máy móc thiết bị, nhân lực ra khỏi phạm vi ranh giới VQG. Lý do là chưa thực hiện xong báo cáo đánh giá tác động môi trường; Thủ tướng Chính phủ chưa cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng rừng. Công văn cũng nêu rõ: “Các nhà thầu đã vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng; không tuân thủ nội quy, quy chế của Vườn, đã để công nhân khai thác trái phép gỗ quý hiếm thuộc nhóm IA và săn bắt động vật hoang dã trong Vườn”. Thế nhưng, các đơn vị trên vẫn tiếp tục phá rừng làm đường. Ngày 27-12-2009, Hạt kiểm lâm VQG Yók Đôn phối hợp với Đồn biên phòng 741 (Bộ chỉ huy Biên phòng Đắc Lắc) kiểm tra phát hiện hành vi phá rừng của 2 đơn vị trên và đã có lệnh đình chỉ thi công, đồng thời báo cáo vụ việc cho VQG Yók Đôn.

Được biết, để bảo đảm việc tận thu lâm sản, bàn giao mặt bằng phục vụ thi công quốc lộ 14C đoạn ngang qua vườn, VQG Yók Đôn đã tổ chức điều tra, khảo sát và đề nghị khi Thủ tướng Chính phủ có quyết định chuyển đổi rừng sang đất chuyên dùng thì cho Vườn được phép tận thu khai thác 4.420 cây gỗ, với tổng khối lượng gần 3.000m³. Tuy nhiên, hiện nay các đơn vị thi công đã tự ý dùng máy ủi san rừng nên hàng nghìn cây gỗ bị gãy đổ ngổn ngang làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng và khối lượng gỗ thành phẩm. Theo ước tính thì khối lượng gỗ đã bị giảm khoảng 40% so với ban đầu. Không những vậy, việc thi công bừa bãi làm gãy đổ nhiều cây gỗ khác không thuộc diện đã được điều tra lập lý lịch khai thác tận thu.

Ông Trương Văn Trưởng, Giám đốc VQG Yók Đôn cho biết: “Vườn đã yêu cầu chủ đầu tư trước khi thi công phải hoàn tất các thủ tục pháp lý, đồng thời xây dựng 2 trạm bảo vệ rừng ở 2 đầu tuyến để lực lượng kiểm lâm chốt chặn, kiểm soát phương tiện ra vào rừng tránh tình trạng lợi dụng thi công đường để khai thác lâm sản trái phép. Thế nhưng chủ đầu tư đã “phớt lờ” yêu cầu này. Đây là khu vực thuộc phân khu quản lý nghiêm ngặt, nằm sát biên giới nên lực lượng kiểm lâm khó tiếp cận để tuần tra bảo vệ. Đến khi sự việc được phát hiện thì đường đã gần như được thi công thông tuyến, hàng nghìn cây gỗ quý bị gãy đổ. Nguy hiểm hơn, lợi dụng việc đơn vị thi công đưa máy móc thiết bị cơ giới vào san ủi rừng, nên các đối tượng lâm tặc ngang nhiên đốn hạ và vận chuyển gỗ quý hiếm ra khỏi vườn”.

Một số cán bộ kiểm lâm VQG Yók Đôn cho biết thêm: “Nhiều cây gỗ thuộc nhóm quý hiếm quanh khu vực thi công quốc lộ 14C đã bị chặt hạ chỉ còn trơ lại phần gốc!”.

Sau khi phát hiện vụ việc, ngày 31-12-2009, VQG Yók Đôn đã mời đại diện của 2 đơn vị thi công đến làm việc và yêu cầu các đơn vị này phải lập tức đình chỉ việc thi công, đồng thời trục xuất toàn bộ lực lượng lao động cùng máy móc, thiết bị ra khỏi Vườn. Cuối tháng 3-2010 mới đây, Sở Giao thông vận tải Đắc Lắc đã tiến hành kiểm tra sai phạm của Công ty CPXD-PTNT 6 và Công ty CPQL-XDGT Đắc Lắc và kiến nghị UBND tỉnh ra quyết định xử phạt hành chính (!). Tuy nhiên, theo quan điểm của chủ rừng thì việc làm của Công ty CPXD-PTNT 6 và Công ty CPQL-XDGT Đắc Lắc đã vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng, phải điều tra làm rõ và xử lý dứt điểm.

Việc thi công công trình quốc lộ 14C đúng tiến độ sẽ mang lại lợi ích kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh, song việc các đơn vị thi công, cũng như đại diện chủ đầu tư là Ban QLDA đường bộ V lại quá sốt sắng, “đốt cháy” giai đoạn, dẫn tới hành vi tàn phá rừng khi chưa có quyết định chuyển đổi mục đích, chưa có báo cáo tác động môi trường, chưa tiến hành khai thác tận thu lâm sản là vi phạm pháp luật, gây thiệt hại lớn tới tài nguyên rừng, cần phải được làm rõ và xử lý nghiêm.

Bài và ảnh: Việt Dũng - Bình Định