Đầu tháng 5-2007, liên Bộ Y tế - Tài chính đã ra Thông tư số 06/2007/TTLT-BYT-BTC về việc Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ triển khai chế độ bảo hiểm y tế tự nguyện cho những người tham gia lần đầu. Mới triển khai thực hiện được 3 tháng, nhưng Thông tư này đã bộc lộ nhiều điểm vướng mắc, bất cập khiến người dân khó mua được bảo hiểm y tế tự nguyện. Hơn thế nữa, những người đã mua được bảo hiểm y tế tự nguyện, nhưng khi sinh đẻ hay mắc bệnh nặng như: Tiểu đường, ung thư, tim mạch, suy thận... phải điều trị bằng kỹ thuật cao thì phải đợi chờ quá lâu mới được hưởng tiêu chuẩn...

Mua bảo hiểm y tế tự nguyện khó quá

Anh Nguyễn Thành Nam, một công nhân đã làm việc 6 năm cho một doanh nghiệp trên địa bàn TP Hồ Chí Minh than phiền với chúng tôi: “Tôi không tài nào mua được bảo hiểm y tế vì chưa có hộ khẩu và tạm trú dài hạn”. Theo tinh thần của Thông tư 06, thì đối tượng tham gia mua bảo hiểm y tế tự nguyện (BHYTTN) là sinh viên, học sinh và hộ gia đình. Còn hội viên hội đoàn thể và thân nhân người lao động không được mua BHYTTN. Một điều trớ trêu là muốn mua được thẻ BHYTTN theo hộ gia đình ở địa phương phải đạt được hai điều kiện: Thứ nhất là 100% thành viên có tên trong sổ hộ khẩu và cư trú, kể cả người sống chung có đăng ký dài hạn cùng một tỉnh, thành phố tham gia; Thứ hai là có ít nhất 10% số gia đình của phường, xã cùng tham gia.

Một ca mổ cột sống bằng kỹ thuật vi phẫu cho bệnh nhân bảo hiểm y tế ở Bệnh viện 175 (Bộ Quốc phòng).

Khi chúng tôi được dự buổi làm việc của Ban Văn hóa-Xã hội thuộc HĐND TP Hồ Chí Minh với Bảo hiểm xã hội, Sở Y tế, lãnh đạo các quận, huyện và đại diện một số bệnh viện của thành phố nhận thấy nhiều ý kiến, những qui định trong Thông tư 06 chưa phù hợp với tình hình thực tế và nguyện vọng của nhân dân. Trên thực tế, nhiều gia đình đã thực hiện đúng qui định mua BHYTTN như trên, nhưng vẫn phải đợi bao giờ đủ 10% số gia đình trong phường, xã tham gia mới được lấy thẻ. Một phường ở quận 5 có hơn 400 người đăng ký xin mua BHYTTN, nhưng vẫn không lấy được thẻ khi chưa có đủ 10% số hộ dân trong phường tham gia. Hơn thế nữa, có phường cán bộ làm công tác bảo hiểm chỉ dám đăng ký họ tên người mua, mà chưa dám thu tiền vì sợ người dân đòi thẻ, nhưng chưa đủ 10% số hộ gia đình của phường.

Bảo hiểm y tế tự nguyện mà ràng buộc nhiều điều khó khăn như vậy, thì đâu còn gọi là tự nguyện.

Còn quá nhiều bất cập

Theo số liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tiền chi cho quỹ BHYTTN luôn luôn bị bội chi. Năm 2005, số tiền bội chi là 265 tỉ đồng, nhưng đến năm 2006 bội chi đã lên tới con số xấp xỉ 1000 tỉ đồng. Người ta cũng dự đoán năm 2007 bội chi cho BHYTTN sẽ vượt qua con số 1.200 tỉ đồng. Năm 2006, số thu từ BHYTTN chỉ đạt 120.000 đồng/người, nhưng lại phải chi cho khám, chữa bệnh bình quân mỗi người là 340.000 đồng/người. Không những thế, mua BHYTTN hiện nay chủ yếu là người già, người có bệnh tật, nên không thực hiện được ý đồ “lấy số đông, bù cho số ít”.

Vấn đề được mọi người quan tâm hiện nay là các qui định về BHYTTN chưa phù hợp với điều kiện thực tế của nước ta. Theo qui định của Thông tư 06, sau một tháng đóng tiền BHYT thì người dân mới được các quyền lợi của mình, song qui định những người mắc bệnh nặng, phải sử dụng các dịch vụ kỹ thuật cao thì thật trắc trở. Ví dụ như một phụ nữ khi sinh đẻ, thì phải chờ 270 ngày (tức là thời gian 9 tháng) mới được hưởng quyền lợi, còn người bị ung thư lại phải chờ đến 3 năm sau mới được hưởng quyền lợi thì người bệnh liệu có sống nổi không?

Về tổ chức mạng lưới khám, chữa bệnh BHYT hiện nay cũng đang gặp nhiều rắc rối. Ở khu vực phía Nam, mặc dù mạng lưới cơ sở đã được đầu tư để phục vụ công tác khám, chữa bệnh cho đối tượng BHYT, song người dân ngoại thành và các tỉnh cứ đổ về những bệnh viện lớn, dẫn đến tình trạng quá tải và ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng khám, chữa bệnh. Mặt khác, chính sách viện phí của ta lại chậm thay đổi, cơ chế tồn tại hai giá: Giá dịch vụ và giá khung qui định với sự chênh lệch khá lớn. Một vấn đề khá bức xúc nữa là tình trạng phân biệt đối xử và thái độ phục vụ của các bệnh viện hiện nay giữa bệnh nhân dịch vụ và bệnh nhân BHYT, đang là những khó khăn, trở ngại lớn trong việc tuyên truyền, vận động người dân tham gia BHYTTN.

Cần bảo hiểm y tế toàn dân

Tình trạng bội chi quỹ khám-chữa bệnh hằng năm và số lượng người tham gia BHYTTN ở nước ta hiện nay đã đặt ra một câu hỏi: Tại sao không thực hiện việc bảo hiểm y tế bắt buộc cho toàn dân? Nếu như mọi người dân đều phải mua bảo hiểm y tế, thì chắc chắn sẽ không xảy ra tình trạng bội chi, cũng như không gây ra những khó khăn cho người dân trong việc mua BHYTTN hiện nay. Tuy nhiên, để toàn dân ai cũng có bảo hiểm y tế thì cần qui định một mức đóng nhất định, phù hợp với điều kiện kinh tế của từng khu dân cư. Những người có thu nhập cao, cần vận động họ đóng nhiều để cho bảo hiểm y tế thực sự mang tính nhân đạo là: Người khỏe giúp người ốm, người giàu giúp người nghèo.

Hiện nay, dư luận đã nói nhiều đến tình trạng phân biệt đối xử của các bệnh viện giữa loại hình khám-chữa bệnh dịch vụ và bảo hiểm y tế. Nếu chúng ta không khắc phục được tình trạng như vậy, thì số người tham gia BHYTTN sẽ giảm đi nhiều và việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho toàn dân sẽ gặp nhiều khó khăn. Hơn thế nữa, ngành Bảo hiểm xã hội cần khắc phục nhanh tình trạng thẻ BHYTTN của nhiều bệnh nhân ở các bệnh viện sắp hết hạn mà thời gian đổi thẻ lại quá lâu.

Chúng ta đang phấn đấu thực hiện mục tiêu bảo hiểm y tế cho toàn dân vào năm 2010, nhưng xem ra khó thực hiện được vì số người tham gia ngày càng giảm do những bất cập đã nêu trên. Qua đó, người dân rất mong Bộ Y tế, Bộ Tài chính nhanh chóng điều chỉnh các qui định cho phù hợp với điều kiện thực tế của nước ta theo hướng ban hành nhiều mức đóng và loại bỏ những qui định ràng buộc lạc hậu.

Bài và ảnh: LÊ PHI HÙNG