Gần đến Tết, bên cạnh nỗi lo mua phải hàng lậu, hàng nhái, hàng kém chất lượng thì vấn đề tăng giá luôn trở thành mối quan tâm lớn của người tiêu dùng. Tuy nhiên, vấn đề này dường như đã trở thành căn bệnh kinh niên, lặp đi lặp lại mà chưa có giải pháp hiệu quả nào chữa được.

Nỗi lo tăng giá ngày tết. Ảnh: Internet

Theo ông Nguyễn Vinh Phú, Chủ tịch Hội siêu thị Hà Nội, nguyên Phó giám đốc Sở Thương mại Hà Nội thì nguyên nhân tăng giá dịp Tết có những hạn chế trước mắt và lâu dài. Trong khi chúng ta chưa thể giải quyết những hạn chế này thì vấn đề tăng giá là đương nhiên. Chính vì vậy, không nên đặt vấn đề “bình ổn giá ngày Tết” hay “kìm giá ngày Tết” mà là “cố gắng ổn định giá ở một mặt bằng mới, có thể chấp nhận được”. Những hạn chế lâu dài trước hết là do nền sản xuất của chúng ta còn thấp kém dẫn đến năng suất lao động thấp, chi phí sản xuất cao. Bên cạnh đó, nguyên phụ liệu sản xuất của chúng ta lại phụ thuộc quá nhiều vào thế giới. Tính đến nay, chúng ta vẫn phải nhập 95% xăng dầu, 70% phân bón, 80% da giầy. Trong khi đó, hệ thống phân phối sản phẩm còn manh mún, lưu thông thương mại, hạ tầng giao thông kém dẫn đến giá thành sản phẩm từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng bị đội giá vì phải qua nhiều khâu trung gian và chịu nhiều chi phí vận chuyển. Bên cạnh đó, vấn đề kiểm soát giá, vệ sinh an toàn thực phẩm chúng ta đang làm ngược. Chúng ta mới chỉ kiểm soát ở khâu bán lẻ, khâu giết mổ mà không kiểm soát ngay từ khâu chăn nuôi, từ nơi sản xuất. Theo thống kê mới nhất, hiện Hà Nội chỉ cung ứng được 30% lượng thịt, trong đó, 10% là được kiểm dịch. 70% kia là hàng từ các tỉnh đổ về, rất khó kiểm soát. Cũng chỉ có 5% lượng rau tiêu thụ trên thị trường là rau sạch. Vấn đề hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng cũng không được kiểm soát từ nơi sản xuất, từ kho hàng mà đang quản lý từ khâu lưu thông, trong khi đáng nhẽ phải quản lý ngay từ nơi sản xuất, từ các trang trại và phải quản lý bằng bao bì, niêm phong và có mã số mã vạch. Hiện một số sản phẩm nông nghiệp của chúng ta, ở khâu sản xuất do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý, khâu lưu thông lại do Bộ Thương mại, khâu chế biến lại do Bộ Y tế quản lý dẫn đến tình trạng chia cắt, không ai chịu trách nhiệm chính…

Để ổn định được giá cả ngày Tết thì một trong những vấn đề quan trọng là các doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò chủ lực trên thị trường Tết. Nghĩa là phải dự trữ hàng hóa tăng khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước, nhất là những mặt hàng thực phẩm thiết yếu. Để thực hiện được điều này vấn đề hỗ trợ tiền vốn dự trữ hàng cho các đơn vị chủ lực từ phía chính quyền địa phương là rất quan trọng. Theo thông tin từ Sở Thương mại thành phố Hồ Chí Minh, UBND thành phố đã tạm ứng 400 tỉ đồng cho các đơn vị cung ứng hàng hóa, lương thực-thực phẩm để dự trữ. Đợt kiểm tra vừa rồi của Sở Thương mại cũng đã kết luận, các doanh nghiệp đã thực hiện tốt việc dự trữ nguồn hàng. Tuy nhiên, theo thông tin từ Sở Thương mại Hà Nội, đến thời điểm này thành phố Hà Nội cũng chưa cấp số tiền các doanh nghiệp đề xuất, khoảng 200 tỉ đồng để dự trữ hàng hóa. Trong khi, hiện nay, giá cả đã lên vùn vụt, có mặt hàng đã tăng 30-40% so với thời điểm cách đây vài tháng nên việc bỏ tiền ra dự trữ hàng cũng kém tác dụng. Theo thống kê Hà Nội có khoảng 3,5 triệu dân, một ngày tiêu thụ hết 300 tấn thịt lợn, 60 tấn thịt trâu bò, 50 tấn thủy hải sản, 800 tấn rau, quả, 1.000 tấn gạo... Tuy nhiên, trong dịp Tết, theo báo cáo mới nhất, một đơn vị lớn là Tổng công ty Thương mại Hà Nội và các thành viên mới chỉ dự trữ được 240 tấn mặt hàng thịt lợn, trong khi đó dự trữ rượu bia khá dồi dào, lên đến 1 triệu lít. Như vậy, lượng thịt dự trữ trên chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của người dân Hà Nội trong 1-2 ngày nên giá thịt tăng cao là khó tránh khỏi. Đứng trước nguy cơ tăng giá và chất lượng an toàn thực phẩm trong dịp Tết, lời khuyên dành cho người tiêu dùng là nên mua tại các siêu thị. Tuy nhiên, trên địa bàn thành phố Hà Nội mới có 46 siêu thị, đáp ứng được 10% nhu cầu mua sắm. Vì thế, việc mua bán tại thị trường tự do vẫn là chủ yếu, nên rất khó kiểm soát về chất lượng, giá cả.

Vấn đề tăng giá trong dịp Tết xảy ra không thể chỉ biết đổ lỗi cho doanh nghiệp. Cái chính là các nhà quản lý phải đi trước một bước: phải tính toán cung cầu, cung ứng vốn cho doanh nghiệp thì mới có thể chuẩn bị tốt hàng Tết. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý Nhà nước phải đặc biệt chú trọng kiểm soát thị trường tự do ở các chợ, các cửa hàng nhỏ lẻ. Việc này cần có có sự phối hợp chặt giữa cơ quan chức năng và chính quyền sở tại. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Nhà nước nên đóng vai trò chủ lực trên thị trường Tết. Nếu doanh nghiệp Nhà nước có lượng hàng lớn, bảo đảm giá cả ổn định thì thị trường tự do khó có cơ hội lợi dụng tăng giá.

KIM DUNG