Đình Đông nằm tại thôn Đông, xã Thanh Tùng, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương, được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa năm 1989 và đến năm 1992 được công nhận là Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia. Ngôi đình không chỉ có ý nghĩa về mặt lịch sử, mà nó còn mang nét văn hóa đặc sắc về kiến trúc, tinh thần. Nhưng hiện nay đình Đông bị xuống cấp trầm trọng.

Gian Thiêu Hương ngói bị vỡ, kèo, xà bị mối mọt ăn.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết: Di tích đình Đông được xây dựng vào thế kỷ XVI, thờ 3 vị anh hùng: Nguyễn Phục (danh tướng thời vua Lê Thánh Tông thế kỷ XV) và Đỗ Uông (Lại bộ thượng thư kiêm Đông các học sĩ); Phúc Quận Công thời nhà Mạc (thế kỷ XVI). Tại đây cuối tháng 4, đầu tháng 5-1945 Tỉnh ủy Hải Dương đã họp hai lần để chuẩn bị tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Ngày 17-8-1945, tiếng trống từ đình Đông vang động truyền đi lệnh tổng khởi nghĩa, lực lượng vũ trang trong vùng đã đến tập trung tại đây rồi tiến về huyện lỵ Thanh Miện giành chính quyền thắng lợi.

Đình Đông được xây dựng bề thế với những hoa văn chạm trổ tinh xảo, bao gồm nhà Thiêu Hương, giếng đình, 3 gian Tả Vu, 5 gian đình ngoài (đã bị tàn phá trong chiến tranh), 5 gian đình trung, 4 gian hậu cung. Trải qua nhiều thế kỷ với sự tàn phá của thời gian, đình Đông đang bị xuống cấp nghiêm trọng. 

Thủ từ Nguyễn Đình Tơ than phiền: “Hiện tại, trong đình rất nhiều xà, cột bị mối, mọt ăn, ngói trên mái đình vỡ lỗ chỗ, ngày hè thì còn đỡ, chứ ngày mưa thì nước tràn vào cả trong đình qua những chỗ thủng. Bộ cửa trước cửa đình cũng hỏng gần hết. Đặc biệt, cột tứ trụ bên trong đã bị mối mọt ăn tới lõi và phải đổ bê tông cho chắc, một số xà, hoành cũng đã bị mối mọt ăn ruỗng hết cả. Chính vì vậy, Thiêu Hương gẫy mái che và phải chằng tạm bằng dây thép, nếu không kịp thời sửa chữa sẽ sập xuống bất cứ lúc nào”.

Cụ Nguyễn Thị Nổi (71 tuổi) đã từng trú ẩn trong căn hầm cho biết: “Tại đình Đông còn có một căn hầm lớn, sâu khoảng 3m, rộng khoảng 8m, dài khoảng 25m, di tích của thời kháng chiến chống thực dân Pháp. “Cửa hầm chỉ vừa cho một người lớn chui vào, phía bên trong rất rộng dùng để sinh hoạt, có một lối xuống và có 3 cửa thoát hiểm. Căn hầm được thiết kế rất đặc biệt, cửa hầm đẩy lên là lối vào, khi tụt xuống nó trở thành hố chông để ngăn không cho quân địch vào. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, căn hầm từng là nơi trú ẩn cho cán bộ cách mạng và người dân tránh khỏi sự khủng bố của bọn địch”.

Tuy nhiên, hiện nay, hầm ngập đầy nước tù, lội xuống có chỗ sâu gần ngang ngực. Cụ Tơ nói: “Nước chỉ được bơm lên và dọn sạch hầm khi đình Đông khai hội, ngày thường thì để đấy” (Hội đình được tổ chức từ ngày 20 đến 26-1 (âm lịch). Anh Nguyễn Công Hoan-cán bộ văn hóa xã cho biết: “Đình Đông đã được sửa chữa nhỏ hai lần vào năm 1992 và năm 2004, nhưng do ngân sách có hạn chỉ là dựng thêm một cột bê tông, thay một bộ cửa và lợp lại ngói”.        

Một di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, nơi sinh hoạt văn hóa, tinh thần của người dân địa phương đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Đã đến lúc các cơ quan chức năng của tỉnh Hải Dương, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch cần có kế hoạch trùng tu một cách tổng thể để giữ được nét văn hóa, lịch sử đặc sắc của ngôi đình cổ này.

Bài và ảnh: Hoàng Đức