Tuyến đê biển Tây nằm trên địa bàn tỉnh Cà Mau, có ý nghĩa cực kỳ quan trọng bảo vệ cuộc sống, sản xuất của người dân nơi đây. Thế nhưng, “tấm lá chắn” ấy đang từng ngày bị xuống cấp trầm trọng, xảy ra nhiều vụ sạt lở, đe dọa đến tính mạng, tài sản của người dân, đặc biệt là trong mùa mưa bão.

Tình trạng sạt lở uy hiếp nhà dân.

Tuyến đê phòng hộ biển Tây đi qua tỉnh Cà Mau có chiều dài 92km hiện đang bị sạt lở nghiêm trọng. Trên địa bàn 3 huyện Phú Tân, Trần Văn Thời và U Minh có 12 điểm sạt lở với tổng chiều dài gần 2.500m. Bên cạnh tình trạng sạt lở do thiên nhiên, đê biển Tây còn chịu ảnh hưởng rất lớn và ngày một xuống cấp trầm trọng do sự xâm hại của cư dân sinh sống quanh khu vực bảo vệ đê.

Chỉ tính riêng huyện Trần Văn Thời hiện có 1.403 hộ với hơn 6.200 người sống ven đê, trên đê và rừng phòng hộ ven biển Tây. Theo thống kê của Chi cục Thủy lợi Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) tỉnh Cà Mau, trên tuyến đê có 2.775 hộ dân với gần 12.000 nhân khẩu đang sinh sống. Phần lớn những hộ dân này thuộc diện nghèo, di cư tự do. Do không có đất ở, số hộ dân này đã làm nhà sinh sống ngay trên mặt đê, hành lang bảo vệ đê. Tuyến đê xung yếu bỗng nhiên trở thành khu dân cư bất đắc dĩ. Những hộ dân di cư này tới khu vực đê biển Tây, chặt cây làm nhà tạm để ở. Khi chính quyền địa phương biết tin, xuống hiện trường lập biên bản kiên quyết buộc số gia đình vi phạm phải tháo dỡ, di dời, họ chấp hành ngay. Nhưng khi cán bộ địa phương vừa về thì ngay lập tức những ngôi nhà tạm tranh tre nứa lá lại mọc lên. Tình trạng này lặp đi lặp lại đã nhiều năm nay và số hộ dân lấn chiếm đê dựng nhà ngày một gia tăng nhanh chóng. Hiện nay, gần 700 hộ làm nhà ở ngoài đê và 70 hộ làm nhà ở trên mặt đê. Số còn lại cất nhà ở trong rừng phòng hộ xung yếu và gần với hành lang bảo vệ đê. Đây là nhữngkhu vực rất nguy hiểm mỗi khi có mưa bão và triều cường. Nguy hiểm nhất là những hộ làm nhà ngoài đê, thường xuyên bị triều cường đe dọa đến tính mạng và tài sản.

Chị Võ Hoàng Lan ở xã Khánh Tiến, huyện U Minh lo lắng cho biết: “Làm nhà ở trên đê là vi phạm quy định của nhà nước nhưng nếu không ở đây chúng tôi chẳng biết có chỗ nào trú ngụ, sinh sống. Mà ở đây thì nhiều lúc cũng sợ lắm, nhất là mỗi khi đến mùa mưa bão. Thời gian gần đây thấy hiện tượng sóng biển ập vào làm sạt lở đất. Mới tuần trước thôi, khoảng đất sau nhà còn có rừng chắn sóng, vậy mà bây giờ đã bị sóng biển xóa sạch, tan hoang”. Cùng chung tâm trạng trên, ông Nguyễn Văn Quốc ở Khánh Hội, U Minh bộc bạch: “Nhiều lúc nhìn con đê nhỏ bé, oằn mình chống chọi với sóng biển, lốc, bão tự dưng thấy ớn lạnh xương sống. Con đê còn không chống chịu nổi với diễn biến thất thường của thiên nhiên, huống hồ con người…”.

Phó giám đốc Sở NN và PTNT tỉnh Cà Mau, ông Tô Quốc Nam cho biết: Toàn bộ hệ thống đê ở Cà Mau nằm trên nền đất yếu, trong khi đó rừng phòng hộ lại quá mỏng, vì thế mỗi khi mùa mưa bão đến, mức độ nguy hiểm càng gia tăng. Tính trung bình mỗi năm tỉnh Cà Mau có 15 vụ sạt lở lớn, nhỏ. Mới đây, 16 căn nhà ven sông Vàm Đầm, huyện Đầm Dơi bất ngờ sạt xuống sông khiến người dân sống ven sông, ven biển Cà Mau càng thêm âu lo, thấp thỏm. Dọc theo tuyến đê dài hơn 30km này hiện có đến 14 điểm nguy cơ sạt lở bất cứ lúc nào, đáng lo ngại hơn một số đoạn đê đã bị sóng biển làm sạt lở mất nhiều đoạn.

Di dời, định cư-bài toán khó

Trước tình hình trên, tỉnh Cà Mau đã có chủ trương di dời những hộ dân sinh sống quanh khu vực đê vào các khu tái định cư, nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản cho người dân và hạn chế tình trạng xâm hại đê biển Tây. Đến nay, tỉnh Cà Mauđã lập dự án xây dựng 9 khu dâncư tại các huyện:U Minh, Trần Văn Thời và Phú Tân, mỗi huyện là 3 khu dân cư. Khi xây dựng xong,Cà Mausẽ đưa hết số hộ dân này vào ở.Nhưng hiện nay, hầu hết các khu dân cư này vẫn chỉ nằm trong... kế hoạch. Trừ 3 khu: Hương Mai, Cái Cám và Kinh Tưđang tiến hành công tác giải phóng mặt bằng, còn lại các dự án khu tái định cư khác đang gặp khó khăn do thiếu vốn. Hơn nữa, công tác giải phóng mặt bằng khu tái định cư cũng gặp không ít khó khăn do thực hiện chủ trương cắt giảm chi tiêu để kiềm chế lạm phát hiện nay.

Được biết, UBND tỉnh Cà Mau báo cáo khẩn tình hình sạt lở về Bộ NN và PTNT đồng thời xin hỗ trợ 15 tỉ đồng để xây dựng các khu tái định cư, di dời dân ra khỏi vùng nguy hiểm trong tháng 7-2008. Ông Tô Quốc Nam nhận xét: Đây chỉ là giải pháp tình thế, về lâu dài cần phải đầu tư xây dựng đồng bộ tuyến đê biển Tây một cách kiên cố, đồng thời kiên quyết thực hiện kế hoạch di dời dân ra khỏi những khu vực nguy hiểm. Theo tính toán của các cơ quan chức năng tỉnh Cà Mau, để thực hiện kế hoạch này cần đến khoản tiền gần 300 tỉ đồng, vượt quá khả năng ngân sách của tỉnh. Như vậy, kế hoạch di dời gần 12.000 dân ra khỏi vùng sạt lở, triều cường nguy hiểm trong năm nay nhiều khả năng không thực hiện được.

Còn nhớ cách đây hơn 10 năm, cơn bão số 5 (bão Linda tháng 11- 1997) tràn vào đã cướp đi hơn 1.000 sinh mạng tại các huyện ven biển Cà Mau, làm hư hỏng gần 900 tàu đánh cá, tổng thiệt hại hơn 2.700 tỉ đồng. Và cho đến bây giờ, đối với người dân Cà Mau, nỗi ám ảnh về cơn bão khủng khiếp đó vẫn chưa nguôi ngoai. Công tác bảo vệ hệ thống đê biển, đặc biệt là bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của người dân trước mùa mưa bão đang là vấn đề bức thiết, cấp bách ở Cà Mau, rất cần sự quan tâm, giúp đỡ, hỗ trợ thiết thực từ phía trung ương. Việc bảo vệ hệ thống đê biển Tây không chỉ giúp giảm nguy cơ mất an toàn đối với tính mạng người dân mà còn góp phần bảo vệ sản xuất nông nghiệp trước mắt và lâu dài trên vùng đất này.

Bài và ảnh: ĐẶNG KIÊN và NGUYỄN KIỂM