Tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích của nhà trường, nếu nhìn ở một phạm vi rộng có rất nhiều vấn đề cần giải quyết. Tuy nhiên, xét ở phạm vi khối giáo dục phổ thông tỉnh Thanh Hóa thì cũng cần phải đánh giá đúng để có biện pháp khắc phục.

Ngành giáo dục tỉnh Thanh Hóa với nhiều biện pháp nói không với tiêu cực. Ảnh: Internet

Đó là biểu hiện tiêu cực trong khâu kiểm tra, đánh giá trên từng tiết dạy, kiểm tra 15 phút, một tiết, học kỳ... dưới các hình thức gian lận, nhắc bài, quay cóp, sử dụng tài liệu, làm bài tập thể. Trầm trọng hơn là tổ chức đưa bài từ ngoài vào các phòng thi. Nhiều học sinh không làm bài thi, bỏ giấy trắng, giáo viên nâng điểm, cho điểm khống... Thực hiện các quy trình làm đề, coi thi không đúng quy định, chấm thi bài kiểm tra quá lỏng lẻo. Trong khi đó, nhà trường không lấy công tác thi đua khen thưởng để nâng cao trách nhiệm, hiệu quả công việc trong lĩnh vực quản lý, giảng dạy mà chủ yếu để tạo dựng thành tích ảo, tạo dựng kết quả không thực chất để lấy danh hiệu, để được khen...

Nguyên nhân dẫn đến những gian lận trên thì có nhiều. Do nhu cầu cuộc sống, nhận thức chung của đại bộ phận dân cư quá chú trọng vào việc cố gắng cho con học đại học, cao đẳng, thay vì học nghề, học những ngành đúng năng lực. Trong khi đó, công tác tuyển sinh, thi tuyển vào ĐH, CĐ còn có bất cập, cơ chế tuyển dụng lỏng lẻo. Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, nội dung chương trình học ở khối giáo dục phổ thông còn yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu học tập, do đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục. Đồng thời, sức ép từ phía chính quyền địa phương, các cấp, xã hội, ngành giáo dục (quá chú trọng vào thành tích) dẫn đến nảy sinh tiêu cực..., giáo viên phải làm theo sự chỉ đạo của hiệu trưởng, các trường phải làm theo sự chỉ đạo của phòng, của sở và ngành giáo dục phải làm theo ý của HĐND, UBND... Dạy học sinh suốt cả năm trời, thậm chí 2, 3 năm thầy cô nào chẳng muốn được đánh giá học sinh cho đúng kết quả mà các em đạt được, nhưng những định mức về tỷ lệ lên lớp, về tỷ lệ học sinh khá, giỏi lại được áp từ trên xuống. Đơn cử, như năm học 2005-2006, trước khi có cuộc vận động “hai không”, ngành giáo dục Thanh Hóa là một trong những địa phương có tỷ lệ thi đậu tốt nghiệp khá cao; THCS đạt 98,8% (trong đó đạt giỏi 45%, khá 33% và chỉ có 20% đạt kết quả trung bình); THPT đạt 98,61% học sinh đậu tốt nghiệp. Vậy mà, chỉ sau đấy một năm khi tỉnh Thanh Hóa thực hiện cuộc vận động “hai không” thì kết quả đã khác hẳn. Trong tổng số 49.609 học sinh dự thi THPT và bổ túc THPT thì chỉ có 29.384 học sinh đậu tốt nghiệp đạt 59,23%, đã tụt hẳn so với năm trước gần 30%. Đặc biệt, có những trường miền núi như Quan Hóa, Mường Lát tỷ lệ đạt dưới 10% học sinh đậu tốt nghiệp. Ngoài ra, các trường dân lập, bán công ở thành phố, vùng đồng bằng cũng có tỷ lệ thấp như: Trần Xuân Soạn đạt 6,76%, Đào Duy Anh đạt 17,12%...

Trước những thực trạng yếu kém trên, năm 2006-2007, toàn tỉnh Thanh Hóa đã phát động cuộc vận động “Hai không”, nhìn nhận những thiếu sót, khó khăn của ngành giáo dục Thanh Hóa. Đó là: cơ sở vật chất trường học vẫn còn lạc hậu, thiếu đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục tuy đủ về số lượng nhưng chưa đồng đều về chất lượng, cơ cấu, chủng loại và loại hình đào tạo. Một bộ phận đông giáo viên trình độ chưa đạt chuẩn, năng lực chuyên môn nghiệp vụ và tinh thần trách nhiệm còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Tháng 8-2006, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức chương trình cụ thể và phối hợp cam kết giữa các trường THPT trong tỉnh, cam kết giữa các phòng giáo dục với nhau trong việc thực hiện cuộc vận động “hai không”. Mùa thi 2006-2007 diễn ra thuận lợi, bước đầu đã thu được kết quả: thi thật, chất lượng thật và đã dần hình thành thói quen tự giác trong học tập. Các trường đã có cái nhìn mới hơn và mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy và học.

Để cuộc vận động có chiều sâu và thực chất, trước mắt, ngành giáo dục Thanh Hóa cần tăng cường công tác tuyên truyền trong giáo viên, phụ huynh học sinh để nâng cao nhận thức, hiểu rõ hơn về tác dụng cuộc vận động “hai không” chính là biện pháp để chất lượng dạy học được nâng cao, tích cực đổi mới phương pháp dạy và học, chống hiện tượng dạy học không hiệu quả, dạy theo kiểu đọc - chép, thuyết trình triền miên. Đồng thời, tăng cường phụ đạo, bồi dưỡng, phát huy có hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá, xử lý các biểu hiện tiêu cực, thiếu tinh thần trách nhiệm; phối hợp chặt chẽ với ban đại diện cha mẹ học sinh, phối hợp nhà trường - công đoàn - Đoàn thanh niên trong quá trình thực hiện cuộc vận động. Quan trọng hơn là làm tốt công tác thi đua khen thưởng, chống thổi phồng thành tích.

NGUYỄN TRỌNG MẠNH

(Giáo viên trường THPT Như Thanh, Thanh Hóa)