Lao động trình độ thấp sẽ khó tìm được việc làm trong thời gian tới. Ảnh: Internet

Là thành viên chính thức của WTO, nước ta có nhiều cơ hội thuận lợi để đẩy nhanh quá trình phát triển nền kinh tế nước ta. Tuy nhiên, nước ta cũng đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó phải kể đến thực tế: Thị trường mở, nguy cơ mất việc ngày càng cao.

Những năm đổi mới vừa qua, ở nước ta thực sự hình thành một thị trường lao động. Tại các thành phố lớn, các khu công nghiệp, khu chế xuất... những trung tâm dịch vụ, giới thiệu việc làm mọc lên như nấm và tạo điều kiện cho người lao động tìm việc; đồng thời giúp các doanh nghiệp tuyển chọn lao động nhanh chóng và thuận tiện hơn.

Sở dĩ thị trường lao động phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những nhân tố cơ bản nhất thu hút đầu tư nước ngoài, là vì nước ta có những lợi thế sau: Lực lượng lao động trẻ hùng hậu, trình độ văn hóa khá, khả năng tiếp thu công nghệ nhanh và chấp nhận mức lương thấp hơn các thị trường khác. Thêm vào đó, hệ thống pháp luật của nước ta, trong đó có pháp luật lao động cơ bản đáp ứng được yêu cầu phát triển xã hội; nhiều chính sách xã hội đã được thực hiện có hiệu quả nhằm khắc phục những hệ quả phát sinh từ thị trường lao động. Tỷ trọng lao động được đào tạo nghề, có trình độ chuyên môn tăng do áp lực cạnh tranh tìm kiếm việc làm. Số lượng người đi xuất khẩu lao động làm việc ở nước ngoài tăng nhanh, trong đó tỷ trọng lao động có chuyên môn tăng rất nhanh do mở cửa và hội nhập thị trường lao động quốc tế. Những thay đổi này góp phần thúc đẩy nhu cầu của quốc gia, cả về chất và lượng lao động.

Một số chuyên gia kinh tế hàng đầu trong và ngoài nước đưa ra nhận định: Gia nhập WTO, các hoạt động dịch vụ liên quan đến thị trường lao động của Việt Nam chưa hoàn thiện, quy mô thị trường lao động còn hạn chế, lượng người tham gia thị trường lao động còn thấp (chỉ chiếm 20% lực lượng lao động). Sự mất cân đối giữa cung và cầu lao động cũng đe dọa đến thu nhập và sự phân hóa giàu nghèo. Khi thương mại và đầu tư quốc tế tăng, nhu cầu đối với những người lao động có kỹ năng sẽ tăng một cách nhanh chóng. Trong khi đó, cung vẫn thấp hơn so với cầu. Theo quy luật cung - cầu, lương trên thị trường lao động của lao động chưa qua đào tạo sẽ tăng chậm hơn nhiều so với lương của nhóm lao động có kỹ năng. Ngoài ra, khoảng cách về thu nhập giữa các khu vực sẽ gia tăng. Thể hiện rõ ràng nhất là khoảng cách thu nhập giữa khu vực thành thị và nông thôn, giữa khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp. Một khó khăn với thị trường lao động nước ta hiện nay là trình độ chuyên môn, tay nghề của người lao động còn thấp; ý thức, tác phong công nghiệp chưa cao. Thực tế cho thấy, những năm qua việc tập trung quá lớn lực lượng lao động ngoại tỉnh, lao động nông thôn về các khu công nghiệp tại nhiều tỉnh, thành phố lớn đã gây sức ép đối với xã hội (như: y tế, giáo dục, điện nước...), làm quá tải bộ máy hành chính quản lý đô thị và xây dựng nếp sống đô thị hiện đại. Nguy cơ về tình trạng thất nghiệp ở những ngành nghề cạnh tranh kém. Mặt khác, do hàng hóa, dịch vụ từ nước ngoài tràn vào thị trường trong nước nên các doanh nghiệp trong nước khó có thể cạnh tranh được. Đây chính là nguyên nhân khiến cho nền sản xuất trong nước bị thu hẹp hoặc khó tồn tại, ảnh hưởng đến công ăn việc làm của người lao động. Từ nhiều năm nay, nhiều người vẫn cho rằng, ở nước ta tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ" đang ở mức báo động. Song, thực chất thì chúng ta đang thiếu cả thầy, lẫn thợ. Nói như vậy hoàn toàn có cơ sở, bởi khi học xong THPT các em học sinh đổ xô đăng ký dự thi vào học ngành kinh doanh, rất ít em đăng ký dự thi vào ngành kỹ thuật. Trong khi đó nền giáo dục đại học của nước ta chỉ nặng về lý thuyết, còn thực hành hầu như không đáng kể... Hiện tại, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo còn thấp quá, kỹ năng làm việc lại yếu. Hiện chỉ có 27% tổng số lao động trong cả nước được đào tạo, có kỹ năng. Để phù hợp với nguyên tắc thị trường của nền kinh tế, có nhiều vấn đề cần nghiên cứu điều chỉnh. Trước hết, đó là vấn đề quan hệ lao động và tiền lương. Đây là một trong những yếu tố để xác định tính chất thị trường của một nền kinh tế.Việc gia nhập WTO đã tác động

Một số chuyên gia kinh tế hàng đầu trong và ngoài nước đưa ra nhận định: Gia nhập WTO, các hoạt động dịch vụ liên quan đến thị trường lao động của Việt Nam chưa hoàn thiện, quy mô thị trường lao động còn hạn chế, lượng người tham gia thị trường lao động còn thấp (chỉ chiếm 20% lực lượng lao động).

đối với cả 3 lĩnh vực: Đối với khu vực có vốn đầu tư nước ngoài sẽ chịu ảnh hưởng bởi những quy định về đầu tư của WTO. Riêng các doanh nghiệp thuộc khu vực xuất khẩu, đặc biệt là những doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động sẽ chịu tác động của các quy định về thương mại của WTO. Còn khu vực khác bị tác động trực tiếp bởi thương mại toàn cầu. Đối với khu vực này, sự tăng lên trong thương mại quốc tế sẽ gián tiếp dẫn đến sự tăng cầu trên thị trường trong nước, khiến cho nhu cầu lao động tăng lên.

Trong quá trình hội nhập, các cơ quan quản lý Nhà nước về lao động cần tập trung tìm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong "sân chơi" này, yếu tố cạnh tranh về lao động sẽ rất lớn, nếu không có sự chuẩn bị chu đáo chúng ta sẽ thua ngay trên sân nhà. Do vậy, không chỉ bản thân người lao động phải nỗ lực, mà doanh nghiệp cũng phải tạo điều kiện để người lao động được học tập (chẳng hạn như hỗ trợ tiền học phí, đào tạo...). Đối với người lao động, để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, lao động nước ta cần được chuẩn bị, đào tạo và đào tạo lại để có thể tham gia tích cực và hiệu quả nhất vào một số công đoạn của chuỗi giá trị toàn cầu này. Còn các doanh nghiệp cần có một chính sách cụ thể trong việc đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ nhân viên của mình. Mô hình học tập cộng đồng, học tập suốt đời các địa phương, các doanh nghiệp cần khuyến khích, nghiên cứu kỹ lưỡng để nhân rộng.

Hoàng Long