Lợi thế chưa khai thác hết

Hơn 10 năm qua, nhằm giải bài toán ùn tắc giao thông (UTGT), TP Hồ Chí Minh triển khai nhiều giải pháp như: Phát triển vận tải công cộng, xây dựng cầu vượt ở điểm nóng, tuyên truyền nâng cao ý thức giao thông, mở rộng các tuyến đường vành đai, phát triển giao thông thủy... Dù có nhiều lợi thế với mạng lưới sông, kênh rạch trải khắp các địa bàn, nhưng phát triển giao thông thủy khi triển khai còn gặp nhiều khó khăn, chưa phát huy được hiệu quả.

Nguyên nhân dẫn đến việc Thành phố chưa phát huy được lợi thế về kênh rạch được nhiều chuyên gia khẳng định là do các tuyến sông chưa gắn kết với các loại hình vận tải khác như đường không, đường bộ; hạ tầng giao thông đường thủy còn yếu kém, chưa được đầu tư đúng mức, tĩnh không thông thuyền của nhiều công trình cầu đường quá thấp. Cụ thể như: Tuyến Hiệp Phước (TP Hồ Chí Minh) - Bến Súc (Bình Phước) có chiều dài 115km trên sông Sài Gòn nhưng tĩnh không thông thuyền của cầu đường sắt Bình Lợi nhỏ (1,5m) khiến tàu vận tải không thể qua được. Do đó, theo thống kê, lượng hàng hóa rất lớn từ TP Hồ Chí Minh đi các tỉnh: Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh theo đường thủy chỉ đạt 2% tổng lượng hàng hóa.

Theo Thạc sĩ Phạm Sanh, giảng viên Trường Đại học Giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh, hệ thống sông ngòi ở TP Hồ Chí Minh chưa được nạo vét thường xuyên, chưa có hệ thống bến bãi, dịch vụ kèm theo, thiếu sự kết nối với mạng lưới giao thông, khu đô thị và các hạ tầng cầu ở nhiều tuyến kênh sông chính có tĩnh không thấp, do đó khó có thể đón tàu lớn vào sâu trong nội địa. Vận chuyển hàng hóa và con người có nhu cầu đi lại phần lớn đều dựa vào đường bộ. Tình trạng này kéo dài nhiều năm với mức độ gia tăng về phương tiện cá nhân, đô thị phát triển, quy mô dân số khiến cho hệ thống đường bộ luôn bị quá tải trầm trọng.

 Hệ thống giao thông đường bộ quá tải, ùn tắc đang gây thiệt hại lớn và kìm hãm sự phát triển của Thành phố. Theo ước tính, mỗi năm TP Hồ Chí Minh thiệt hại hơn 18.300 tỷ đồng, tương đương 7,3% GDP của Thành phố do UTGT.

Triển khai mô hình “buýt trên sông”

Sau một thời gian tập trung nguồn lực chỉnh trang đô thị, xử lý môi trường nước trên các tuyến sông, kênh nội đô, tuyến đường ven kênh như: Tàu Hủ - Bến Nghé, Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm…, thời gian gần đây, TP Hồ Chí Minh đã chuyển sang giai đoạn đẩy nhanh phát triển giao thông thủy. Để tạo sự đột phá, mới đây, Thành phố đã khởi động lại chương trình phát triển một số tuyến vận tải hành khách bằng đường thủy (còn lại là buýt đường sông). Cuối tháng 2-2016, Thành phố thông báo đấu thầu dự án “buýt đường sông” với nguồn vốn khoảng 128 tỷ đồng. Dự án sẽ xây dựng nhiều điểm bến đỗ, đón khách ở các quận: 1, 2, 4, 5, 6, 8, Bình Thạnh và Thủ Đức, trên các tuyến sông Sài Gòn, kênh Thanh Đa, rạch Bến Nghé và kênh Tàu Hũ; tạo sự nối kết đồng bộ, thu hút nhà đầu tư cũng như người dân Thành phố tham gia loại hình vận tải này sau khi hoàn thành dự án. Các điểm bến tàu đón trả khách được đầu tư đồng bộ cầu cảng, nhà chờ, công trình vệ sinh, ki-ốt thương mại, dịch vụ… 

Cùng với phát triển buýt trên sông, Thành phố đang đẩy mạnh triển khai chiến lược phát triển du lịch đường sông từ nay đến năm 2020 với tổng vốn đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng ngân sách cùng với nguồn xã hội hóa khoảng 10.000 tỷ đồng để xây dựng các bến đậu, đón khách du lịch. Qua dự án này, giúp đạt mục tiêu đẩy tốc độ tăng trưởng bình quân khách du lịch đường sông mỗi năm khoảng 20%, doanh thu tăng mỗi năm 30%...; khách du lịch khi tham quan Thành phố không phải di chuyển bằng đường bộ.

Huy động các nguồn lực từ xã hội hóa

Kéo giảm tình trạng UTGT, góp phần xây dựng TP Hồ Chí Minh có chất lượng sống tốt, văn minh, hiện đại, nghĩa tình; có vai trò động lực trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước được xem là vấn đề đặc biệt mà Đảng bộ, chính quyền TP Hồ Chí Minh quyết tâm thực hiện trong giai đoạn 2016-2020. Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Bùi Xuân Cường, Giám đốc Sở Giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh, cho biết: Phát triển giao thông thủy được Thành phố tập trung đẩy mạnh trong giai đoạn 2016-2020. Điểm mấu chốt là bên cạnh phát triển hệ thống giao thông thủy phục vụ đi lại của người dân, còn đẩy mạnh khai thác vận tải hàng hóa đường thủy, góp phần giảm các phương tiện vận tải hàng hóa rất lớn trên đường bộ. Thành phố đã ban hành Quy hoạch mạng lưới đường thủy, cảng và bến khu vực Thành phố đến năm 2020 và các cơ chế thu hút nguồn vốn đầu tư, xã hội hóa vào các dự án giao thông thủy, tạo điều kiện ưu tiên về chính sách, thuế. 87 tuyến sông, kênh chính được quy hoạch thành mạng lưới giao thông thủy sẽ được cụ thể hóa các dự án để mời gọi đầu tư, đặc biệt là xây dựng các bến bãi, dịch vụ kèm theo, vị trí kết nối với các tuyến đường bộ, đô thị trung tâm, điểm du lịch… Đối với vận tải đường thủy, Thành phố tập trung xây dựng, cải tạo, nâng cấp các tuyến giao thông thủy hiện hữu, khai thông luồng tuyến, đầu tư xây dựng các cảng, kho bãi hàng hóa kết nối đường thủy với đường bộ, tạo kết nối giữa các cảng với các khu chế xuất, khu công nghiệp như: Cát Lái, Hiệp Phước; các khu đô thị mới…

Để huy động nguồn vốn cho các dự án, bên cạnh các nguồn vốn ngân sách, vốn vay, Thành phố đẩy mạnh xã hội hóa, tạo điều kiện hết sức để các thành phần tham gia vào phát triển giao thông đường thủy. Nhằm thu hút đầu tư đẩy nhanh dự án buýt trên sông, Thành phố đã cho phép đầu tư theo hình thức Hợp đồng “Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh” (gọi tắt là BOO). Doanh nghiệp sử dụng vốn tự có tương ứng khoảng 20%; thuê mua tài chính và tín dụng là 80%. Ở giai đoạn sau, doanh nghiệp sẽ sử dụng lợi nhuận thu được và các khoản tích lũy để tiếp tục đầu tư và tái đầu tư phương tiện. 

Tại Hội thảo về chống UTGT tại TP Hồ Chí Minh tổ chức cuối tháng 3-2016, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Nguyên, chuyên gia nghiên cứu về giao thông đô thị thuộc Trung tâm nghiên cứu Chiến lược và chính sách Quốc gia, cho rằng: Nếu không khai thác được lợi thế của hệ thống kênh rạch của Thành phố trong nâng cao năng lực giao thông thì rất uổng phí. Tuy nhiên, để khai thác tốt lợi thế đó, góp phần giải quyết UTGT, ngành giao thông vận tải Thành phố phải có các nghiên cứu, khảo sát, đánh giá cụ thể từng điểm bến đón trả khách, cảng hàng hóa làm sao đáp ứng được lợi ích, nhu cầu đi lại của người dân, doanh nghiệp, kết nối được với đường bộ. Tránh trường hợp đầu tư, xây dựng mới các bến đỗ, dịch vụ kèm theo nhưng không thu hút người dân và không thể hiện sự cạnh tranh vượt trội so với các phương tiện giao thông, vận tải khác.

Theo báo cáo của Sở Giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh, Thành phố có hệ thống kênh rạch với chiều dài gần 1.000km, trải đều ở địa bàn các quận trung tâm. Các hệ thống kênh rạch lớn ở TP Hồ Chí Minh đều có khả năng kết nối với các tuyến giao thông thủy liên vùng các tỉnh Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và đường thủy quốc tế theo đường biển.

Bài và ảnh: TRUNG KIÊN