Xã Hồng Hạ huyện A Lưới. Ảnh: Internet

Cả 20 xã và thị trấn thuộc huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên- Huế đều có nạn nhân bị nhiễm chất độc da cam. Hơn ba thập niên sau chiến tranh, nhưng nỗi đau vẫn còn dai dẳng ở vùng đất này. Chỉ tính riêng xã Hồng Trung có tới 350 trường hợp tàn tật. Tội nghiệp nhất là những em bé ngây thơ phải chịu đựng sống một cuộc sống không bình thường...

Vùng quê nghèo vì bệnh tật

Ông Hồ Xuân Thân, Xã đội trưởng mở toang cửa sổ UBND xã, chỉ tay về đồi cao ngay trước mặt trụ sở, nói: “Đó là đồi TNgan, sau lưng là núi Ta Kông, bên phải là núi Cu Bung, xa hơn là A Loh 35. Tất cả rụi hết, cháy hết, không biết cái thứ thuốc gì trắng xóa và cay xè mũi mà quân Mỹ phun xuống ở đây? Khiếp thật! Sau này mới biết là chất độc da cam (đi-ô-xin) của Mỹ rải xuống. Cây cối đa phần đều cháy trụi hết, người dân đành phải ăn toàn a ngưn, pon on thôi! (tiếng Pa kô: a ngưn: rau tàu bay và pon on: loại môn tây ở vùng này). Cây pếh (chuối) cũng chết. Những năm 1967, 1968 ấy đói lắm, ăn không chừa cái chi hết”.

Xã Hồng Trung có 313 hộ dân nhưng có hơn 350 trường hợp bị dị tật, dị dạng, liệt chân, thần kinh, câm điếc, mù... Hiện tại trên mảnh đất này, các loại chất độc hóa học cùng với bom mìn vẫn còn rình rập biết bao thân phận nghèo khó. Nhiều người sinh ra lành lặn nhưng do bươn chải trên những sườn núi đầy bom đạn tìm phế liệu nên bị chết, nhẹ hơn thì thương tật nằm một chỗ. Trung bình ở Hồng Trung có hơn một người tàn tật/hộ gia đình. Bà con ở đây quanh năm chỉ biết trồng lúa, sắn, thu nhập không cao nhưng lại phải chống chọi với nhiều bệnh tật. Ông Hồ Xuân Tích - Chủ tịch UBND xã Hồng Trung - trầm giọng: “Đây là xã nghèo nhất huyện A Lưới. Dù Đảng, Nhà nước đã đầu tư cho điện, đường, trường, trạm, nhưng người dân vẫn cứ nghèo! Không nghèo sao được khi mà người dân vẫn còn phải đối mặt với nhiều bệnh tật quái ác”.

Đâu là hướng đi trong tương lai?

Chị Kăn Vân thôn Ta Ay, giao liên thời kháng chiến chống Mỹ. Hòa bình, chị gặp anh Quỳnh Vân cũng là bộ đội của huyện Quận Ba (A Lưới ngày nay) hai người yêu nhau rồi nên vợ thành chồng. Chị kể: “Hồi chiến tranh đã khổ. Lấy chồng, sinh con tưởng cuộc sống sẽ khác đi, nào ngờ Quỳnh Vân ngày càng bệnh, bắt đầu là đau lưng, tê người, sau đó là u chân. Sinh ra cháu Hồ Xuân Vững (1992) trắng trẻo, chị rất thích. Lớn lên, càng ngày Vững càng đau ốm, không biết từ đâu mà thịt cứ lồi ra khắp người, nhiều nhất ở mặt. Chị bế con xuống bệnh viện Trung ương Huế để chữa trị. Bệnh của con chưa khỏi, chị lại chạy chữa bệnh cho chồng, phải bỏ nhà suốt để đi bệnh viện, một lần đi ít nhất 1 - 2 tuần, còn lâu thì 2 - 3 tháng. Nước mắt chị không còn để chảy nữa!

Dáng dấp bé nhỏ, Võ Thị Nhung (sinh năm 1995) có đôi mắt sáng, tóc đen mượt xinh xắn, thế mà muốn đi một bước phải quăng người một cái. Chị Hồ Thị Tiếu (thôn A Niên) mẹ của Nhung cho biết: “Khi cháu mới sinh ra, cũng bình thường như bao đứa trẻ khác. Nhưng sau hơn một năm cháu vẫn chưa biết đi. Kiểm tra thấy chân trái của Nhung ngắn hơn chân phải!”. Thương con, chị Tiếu đã làm tất cả các việc mà bản làng bày vẽ, cho ăn những thức ăn ngon, sau buổi đi rẫy về chị xoa bóp, dìu dắt con đi từng bước. Bao công sức bỏ ra, chân bé Nhung cũng đỡ hơn, cháu biết nói chuyện, rồi chập chững biết đi. Cả nhà ai cũng vui mừng vì cháu phát triển bình thường. Hiện nay Nhung đang học lớp 4 và rất ngoan.

Trong căn lều lợp tôn, vách cót thủng lung tung ở thôn Ta Ay, anh Hồ Xuân Lin có hoàn cảnh thật sự nghiệt ngã. Lưng và ngực của Lin gù lên một cách kỳ lạ. Lin tâm sự: “Bố, mẹ mất sớm khi Lin còn nhỏ, nay đã có vợ, có con rồi nhưng buồn lắm. Mình đau ốm luôn, chỉ ở nhà nuôi con thôi, để vợ đi làm một mình, tội vợ lắm”. Tôi hỏi: “Lin có đói ăn không?”. Lin trả lời: “Không đói, nhưng thiếu nhiều lắm! Nhà này là của cộng đồng cho, một tháng cộng đồng cho thêm 10 lon gạo, vài gùi sắn nữa nên không đói”.

Chúng tôi theo chân ông Hồ Xuân Thân tìm về chân núi Ta Kông, A Túc, nơi có khe Âm Pong. Ở đây, dưới lớp cỏ tranh cùn mằn là những thùng, những bịch thuốc độc mà dân cư làm rẫy nhiều lần chôn lấp nhưng vẫn gieo rắc tai họa đến bao người. Rời Hồng Trung, A Lưới, từ trên đỉnh cao Trường Sơn chúng tôi dõi mắt về vùng đất A Lưới, nơi có những con người vượt lên số phận can đảm sống.

CHÂN MÂY