QĐND - Vào thời điểm này của năm 2012, trên những cánh đồng của huyện Hương Sơn (Hà Tĩnh), người nông dân đang rộn rã thu hoạch vụ lúa hè thu. Thế nhưng, năm nay, trên những cánh đồng này thật vắng vẻ, thậm chí nhiều nơi người nông dân không muốn ra đồng xem lúa của mình ra sao, để mặc cho trâu bò “thu hoạch”.

Gần 400ha lúa lép hạt

Ông Nguyễn Quang Diệm, một người dân ở thôn Trung Lễ, xã Sơn Lễ tâm sự: “Vụ hè thu năm nay, gia đình tôi cấy 3 sào với giống lúa Gia Lộc 102. Từ lúc cấy cho đến lúc trổ bông, cây lúa phát triển tốt, nhưng đến khi gần thu hoạch thì thấy toàn hạt lép. Bây giờ chán chẳng muốn ra thăm đồng thu hoạch nữa. Thế là mất không mỗi sào vài ba trăm ngàn tiền thuê cày bừa, mua phân bón, thuốc trừ sâu chưa kể công sức lao động của gia đình”.

Không riêng gì gia đình ông Nguyễn Quang Diệm mà hàng nghìn hộ khác trên địa bàn huyện Hương Sơn cũng chung hoàn cảnh tương tự. Được biết, do là giống lúa thử nghiệm và phần lớn được hỗ trợ, bà con rất phấn khởi khi được tuyên truyền về một giống lúa mới, ngắn ngày, năng suất và hứa hẹn giống lúa cứu cánh cho vùng đất thường xuyên bị ngập úng vào dịp tháng 9, tháng 10 này. Vì vậy, quá trình gieo cấy, chăm sóc, bà con cũng như lãnh đạo chính quyền địa phương rất quan tâm, thường xuyên có mặt ngoài đồng để thực hiện đúng các quy trình kỹ thuật theo chỉ đạo của ngành nông nghiệp. Trong thời gian đầu, cây lúa sinh trưởng tốt, lúa trổ bông nhanh, dài, nhiều hạt. Thông thường sau khi trổ bông vài chục ngày là bông lúa uốn cong, trĩu hạt, nhưng với giống lúa Gia Lộc 102 này thì cứ chông lên như bông lau và đen cháy do bị lép hạt.
 

Giống lúa Gia Lộc 102 lại cho năng suất tương đối khá ở huyện Lộc Hà.

Giải thích về thực trạng này, ông Nguyễn Văn Hải, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Hương Sơn cho biết: Vụ hè thu năm nay, chủ trương của huyện là gieo cấy các loại giống lúa khác mang tính “truyền thống” cho năng suất ổn định như Xuân Mai, CP06. Nhưng, do Công ty Cổ phần Vật tư Nông nghiệp Hà Tĩnh có công văn xin sản xuất thử đối với giống lúa Gia Lộc 102 và có cam kết sẽ hỗ trợ thỏa đáng nếu kém năng suất, nên huyện đã đưa vào gieo trồng trên diện tích 400ha, với gần 40 tấn lúa giống. Trong số này, 35 tấn giống hỗ trợ cho các hộ nghèo, số còn lại là do các xã bỏ tiền ra mua cho dân. Ðây là giống lúa ngắn ngày (khoảng 90 ngày). Tuy nhiên, khi thu hoạch không đạt được như kỳ vọng của người dân.

Còn ông Nguyễn Quang Đài, Trưởng thôn Trung Lễ, xã Sơn Lễ chia sẻ: “Hơn 6ha của 60 hộ nghèo và cận nghèo thôn Trung Lễ được ưu tiên hỗ trợ giống Gia Lộc 102. Nhưng khi thu hoạch chỉ đạt năng suất 30-50kg/sào, có thửa ruộng bị mất trắng. Công sức chúng tôi bỏ ra không đem lại kết quả là bao, người dân vốn đã nghèo nay lại càng khó khăn thêm”.

Cần sớm xác định rõ nguyên nhân

Giống lúa Gia Lộc 102 đã được trồng thử nghiệm ở một số địa phương của tỉnh Hà Tĩnh, nhưng ở một số địa phương không cho năng suất như mong muốn. Tại huyện Ðức Thọ, việc trồng thử nghiệm tại các xã ngoài đê La Giang (khoảng 75ha) cũng xảy ra tình trạng tương tự như huyện Hương Sơn. Trong khi đó ở các huyện Kỳ Anh, Cẩm Xuyên, thị xã Hồng Lĩnh, huyện Lộc Hà... thì đây là vụ thứ tư, thứ năm giống lúa Gia Lộc 102 được gieo cấy và đã cho năng suất cao, gạo thơm ngon. Quan trọng hơn đây là giống lúa ngắn ngày, rất phù hợp với các vùng thấp trũng, tránh lũ. Trong khi đó, tại hơn 20 xã thuộc huyện Hương Sơn trồng giống lúa này thì ở vùng cao như Sơn Kim 1 cho kết quả khá cao.

Một số nông dân có kinh nghiệm trong nông nghiệp nhận định, có thể giống lúa Gia Lộc 102 không phù hợp với kiểu thời tiết cực đoan và có nhiều tiểu vùng khí hậu, khi vào mùa thu nơi đây thường xuyên mưa gió và có sự thay đổi khí hậu ngày đêm rõ rệt. Mặt khác, giống lúa này không hợp với thổ nhưỡng ở các địa phương này. Tuy vậy, đây mới chỉ là phỏng đoán. Hiện các nhà khoa học đang vào cuộc tìm hiểu nguyên nhân thất bát của giống lúa Gia Lộc 102 ở địa bàn Hương Sơn và Ðức Thọ và sớm đưa ra kết luận trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Quang Thọ, Phó chủ tịch UBND huyện Hương Sơn cho biết: Sau khi giống lúa Gia Lộc 102 cho năng suất kém, huyện đã tiến hành khảo sát, kiểm tra mức độ thiệt hại để yêu cầu Công ty Cổ phần Vật tư Nông nghiệp Hà Tĩnh hỗ trợ cho người dân như đã cam kết lúc ban đầu. Đến thời điểm hiện nay, Công ty Cổ phần Vật tư Nông nghiệp Hà Tĩnh đã thông báo sẽ hỗ trợ cho các hộ dân trồng giống lúa Gia Lộc 102 là 55kg/sào.

Mặc dù bên công ty cung ứng giống đã hỗ trợ cho người dân như cam kết nhưng như thế hàng nghìn bà con nông dân vẫn phải chịu thiệt thòi. Bởi nếu cả thu hoạch ngoài đồng với giống lúa này cộng với sự hỗ trợ cũng chưa được 80-90kg/sào. Trong khi đó, gieo cấy các loại giống lúa Xuân Mai, CP06 thì một sào (một sào Trung Bộ = 500m2) trong vụ hè thu này cũng cho năng suất từ 180-220kg/sào. Chính việc thử nghiệm giống lúa mới trên diện tích lớn, đại trà không đem lại hiệu quả, hơn nữa lại rơi vào đại đa số là hộ nghèo, hộ cận nghèo của huyện miền núi thì đây là chủ trương chưa được cân nhắc kỹ, khiến bà con nông dân nơi đây rơi vào hoàn cảnh khó khăn hơn. Đây có lẽ là bài học sâu sắc về định hướng phát triển nông nghiệp cho các địa phương khác trong cả nước.

Bài và ảnh: NGUYỄN CHÍ HÒA