Toàn quân đã và đang triển khai xây dựng 21 khu kinh tế- quốc phòng (KT-QP) trên các địa bàn chiến lược. Bộ Tài chính đã ban hành thông tư hướng dẫn thực hiện cơ chế hỗ trợ tài chính đối với các khu KT-QP, góp phần tháo gỡ nhiều khó khăn. Các đoàn KT-QP đang rà soát lại quy hoạch tổng thể, xác định mô hình, hướng đi phù hợp, phục vụ thiết thực nhân dân khu vực dự án.

Lựa chọn mô hình phù hợp

Mô hình khu KT-QP tổ chức sản xuất tập trung (Binh đoàn 15, Binh đoàn 16) đã khai hoang trồng hàng chục nghìn héc-ta cao su, cà phê, điều cao sản; góp phần thay đổi căn bản nhiều vùng đất hoang hóa trước đây. Các khu KT-QP không trực tiếp tổ chức sản xuất tập trung, xác định trọng tâm là giúp dân khai hoang, cải tạo đồng ruộng, xây dựng ruộng lúa nước, đồng cỏ phục vụ chăn nuôi gia súc, khuyến nông, khuyến lâm... Từ khi triển khai Chương trình 135, với số vốn lồng ghép không nhiều (12 tỉ đồng), các đoàn KT-QP đã hỗ trợ 5.100 hộ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển sản xuất; xây dựng mô hình trồng cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả, xây dựng chuồng trại, cấp máy xay xát và tổ chức tốt hoạt động dịch vụ "hai đầu" khá hiệu quả cho nhân dân (cung ứng giống vốn, phân bón, thuốc trừ sâu, sau đó thu mua sản phẩm). Chương trình khuyến nông, khuyến lâm được triển khai với số vốn 5,4 tỉ đồng, đã góp phần thay đổi tập quán canh tác, sinh hoạt của người dân nhiều địa phương.

Cán bộ Công ty 72 (Binh đoàn 15) hướng dẫn kỹ thuật trồng lúa nước cho bà con dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Đức Cơ (Gia Lai).

Đến nay, các dự án Khu KT-QP đã đỡ đầu, đón nhận hơn 73.500 hộ dân; quy hoạch hơn 15.400 hộ dân di cư tự do vào vùng dự án; sắp xếp, ổn định đời sống, giúp xóa đói giảm nghèo. Đặc biệt, có gần 7000 hộ gia đình cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên quốc phòng đã lập gia đình tại khu dự án. Tại hầu hết các làng, bản định cư, di dân đều có nhà văn hóa, lớp học tại bản; một số bản, cụm bản được trang bị hệ thống phát thanh nội bộ. Mỗi đoàn KT-QP đều triển khai từ 1 đến 3 trạm thu phát truyền hình phục vụ đơn vị và nhân dân, nhất là tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, thực hiện khuyến nông, khuyến lâm...

Đại tá Trần Tuấn Hải, Đoàn trưởng Đoàn KT-QP 326 (Quân khu 2) cho biết: Sau 5 năm thành lập, đoàn đã góp phần tạo "điểm sáng" trên vùng biên giới xa xôi, hết sức khó khăn thuộc hai tỉnh Sơn La, Điện Biên. Một dự án đường điện tổng vốn đầu tư gần 5 tỷ đồng đã đưa vào sử dụng; từ nay đến cuối năm, dự án đường điện tổng vốn đầu tư hơn 8 tỷ đồng cũng bắt đầu đưa điện về một số trạm hạ thế. Thủy lợi, nước sạch, giao thông nông thôn... cũng là các dự án đoàn triển khai hiệu quả, phục vụ thiết thực nhân dân địa phương.

Để dự án phục vụ thiết thực người dân

Tuy nhiên, theo đánh giá của Cục Kinh tế (Bộ Quốc phòng) nhìn chung vốn đầu tư cho các khu KT-QP còn thấp so với nhu cầu, nhiều dự án không đạt được mục tiêu theo tiến độ đề ra; đặc biệt, những năm gần đây, vốn đầu tư thuộc ngân sách Nhà nước giảm dần, trong khi số khu KT-QP tăng. Nếu với mức vốn đầu tư như hiện nay (140 tỷ đồng/năm) thì các khu KT-QP hiện tại phải hơn 10 năm nữa mới hoàn thành. Với số vốn trên, lại chủ yếu đầu tư cho các công trình lớn, như điện, đường giao thông, trong khi vốn đầu tư trực tiếp cho người dân, tới thôn bản, cho các công trình nhỏ phục vụ trực tiếp sản xuất, sinh hoạt của hộ dân quá ít, không phát huy được cao nhất hiệu quả, vai trò của các đoàn KT-QP.

Khắc phục tình trạng trên, Bộ Quốc phòng chỉ đạo các đoàn KT-QP rà soát lại quy hoạch tổng thể, xác định thời gian hoàn thành, thứ tự ưu tiên; thu gọn hoặc mở rộng một số dự án khu KT-QP; rà soát lại các hạng mục đầu tư để xác định quy mô đầu tư hợp lý, phù hợp với tiến độ cấp vốn của nhà nước. Đặc biệt, cần mạnh dạn loại khỏi danh mục đầu tư các công trình hiệu quả thấp, các công trình mà địa phương, Nhà nước có khả năng đầu tư, ưu tiên cho các công trình trực tiếp phục vụ đời sống và sản xuất của người dân, xây dựng bản, làng mới. Các đơn vị sản xuất tập trung như Binh đoàn 15, Binh đoàn 16, bên cạnh việc phát triển sản xuất, cần có giải pháp để các hộ đồng bào dân tộc thiểu số trong vùng dự án (không làm việc trong binh đoàn) cũng được giúp đỡ xóa đói, giảm nghèo, khẳng định tính ưu việt của đoàn KT-QP trong phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở địa phương. Các đoàn KT-QP không sản xuất tập trung cần sớm hình thành mô hình làm dịch vụ "hai đầu"; thành lập tại mỗi đoàn KT-QP một xí nghiệp sản xuất-xây dựng-dịch vụ để tăng cường hiệu quả giúp dân, đồng thời làm tiền đề cho hạch toán kinh tế.

Binh đoàn 16 đang từng bước chuyển một số dự án từ sản xuất tập trung sang mô hình kinh tế hộ gia đình, trong đó binh đoàn đóng vai trò "bà đỡ". Về phương hướng đầu tư cho các khu KT-QP, Đại tá Lương Văn Mạnh, Đoàn trưởng Đoàn KT-QP 327 (Quân khu 3) cho rằng: Đối với các dự án lập bản mới, di dân đến vùng khó khăn, ra vùng biên giới... cần đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm, thủy lợi, quy hoạch nơi ở, nơi sản xuất) cơ bản, đồng bộ mới đưa dân đến. Có như vậy, bà con mới yên tâm bám trụ, phát triển sản xuất, ổn định đời sống. Đối với các khu vực đã có dân định cư, đoàn KT-QP cần phối hợp với địa phương thực hiện các dự án nhỏ (theo Chương trình 134, 135...) bảo đảm phù hợp với thực tế địa phương, phát huy hiệu quả trực tiếp phục vụ sản xuất, dân sinh, nhất là với Chương trình 12 kết hợp quân-dân y.

Hỗ trợ không nên "dàn đều"

Các đoàn KT-QP phải thực hiện nhiều công việc ngoài nhiệm vụ sản xuất kinh doanh như: vận động quần chúng, chính sách xã hội, khuyến nông, khuyến lâm, dạy nghề, khám, chữa bệnh, dạy chữ, học tiếng đồng bào dân tộc thiểu số… Những nội dung này chưa được hỗ trợ từ nguồn ngân sách, các doanh nghiệp phải trích vào chi phí giá thành sản phẩm, ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả sản xuất kinh doanh. Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tháng 11-2005, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 97/TT-BTC xác định cơ chế và hướng dẫn thực hiện cơ chế hỗ trợ tài chính đối với khu KT-QP, góp phần tháo gỡ cơ bản những vướng mắc đã tồn tại nhiều năm. Kinh phí hỗ trợ cho các đoàn KT-QP trong 3 năm qua theo Thông tư 97 hằng năm đều tăng: Năm 2006 là 25 tỷ đồng; năm 2007:78 tỷ đồng; năm 2008: 115 tỷ đồng. Số kinh phí trên đã giải quyết được một số nhu cầu bức thiết như xây dựng nhà trẻ, mẫu giáo, mua sắm trang, thiết bị y tế; hỗ trợ công tác vận động quần chúng; mua sắm trang bị, vật chất, phương tiện, hỗ trợ công tác phí... cho các đội sản xuất, đội công tác.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo, chỉ huy các đoàn KT-QP, trong hỗ trợ kinh phí theo Thông tư 97, không nên "dàn đều", chia nhỏ, mà cần đầu tư có trọng điểm cho một số dự án. Ví dụ như các bệnh viện, bệnh xá tại các đoàn KT-QP phải đảm trách trên địa bàn rộng, thưa dân, giao thông khó khăn... do vậy cần xác định đầu tư cơ bản từ đầu, có trang, thiết bị hiện đại, đủ điều kiện khám, chữa bệnh, cấp cứu cho quân và dân. Kinh phí hỗ trợ xây dựng trường học, trang bị bàn ghế... cần được nâng lên ở mức phù hợp. Đặc biệt, việc quan tâm hỗ trợ xăng-dầu, phương tiện đi lại (chủ yếu là xe gắn máy), công tác phí... cho cán bộ các đội sản xuất, đội công tác... là hết sức cần thiết, giúp anh em yên tâm gắn bó với đơn vị, bám dân, bám địa bàn, vận động quần chúng... xây dựng, củng cố vững chắc thế trận quốc phòng-an ninh ở địa bàn chiến lược.

Bài và ảnh: Phạm Quân-Qunag Hồi