QĐND -  Quyết định 174 ngày 29-1-2010 của Thủ tướng Chính phủ (gọi tắt là Dự án 174) đã thu hút 500 trí thức trẻ tình nguyện về nhận nhiệm vụ tại các khu kinh tế-quốc phòng (KT-QP). Ngày nhận nhiệm vụ, ai cũng mong muốn mang nhiệt huyết, trí tuệ, sức trẻ để cống hiến với hy vọng “thắp lửa” miền biên cương. Vậy đâu là mô hình quản lý, tổ chức để đội ngũ trí thức trẻ tình nguyện có cơ hội phát huy hết khả năng của mình?

Tổ chức phân tán hiệu quả thấp

Thực hiện Quyết định 1136, ngày 31-10-2005 của Thủ tướng Chính phủ về “Tăng cường trí thức trẻ tình nguyện đến công tác tại các khu KT-QP”, năm 2005, các Đoàn KT-QP ở Quân khu 4 tiếp nhận và bố trí lực lượng trí thức trẻ tình nguyện về hoạt động tại các đội sản xuất theo chuyên môn của từng người. Quá trình hoạt động, các trí thức trẻ tình nguyện được bố trí đảm nhiệm công việc như những đội viên của đội sản xuất, chỉ khi nào có kế hoạch hoạt động tập trung, lãnh đạo đội tình nguyện mới “thu quân” về. Thậm chí có nơi bố trí các trí thức trẻ tình nguyện ăn, ở sinh hoạt tại các đội sản xuất nhưng hoạt động lại theo kế hoạch của địa phương. Việc bố trí như vậy giúp các bạn trẻ có cơ hội trải nghiệm, học hỏi thêm nhiều kiến thức, kinh nghiệm từ thực tiễn, nhưng hiệu quả hạn chế, trí thức trẻ không phát huy được nhiều kiến thức chuyên môn vào thực tiễn, thậm chí có nơi lực lượng trí thức trẻ được sử dụng rất tùy hứng, không ít mục tiêu của đề án chưa hoàn thành và không mang lại kết quả như mong muốn.

Mô hình vườn ươm chè Shan tuyết do Đội trí thức trẻ tình nguyện Đoàn KT-QP 4 đảm nhiệm. Ảnh: Phùng Ngọc Thăng

Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, nguyên nhân chính của cách bố trí trên là do các trí thức trẻ tình nguyện học nhiều chuyên ngành khác nhau, lực lượng mỏng, địa bàn rộng, "mạnh ai nấy làm", vừa manh mún, vừa thiếu đầu tư. Đánh giá về cách thức tổ chức và sử dụng lực lượng trí thức trẻ thông qua thực hiện Quyết định 1136, Đại tá Nguyễn Xuân Điều, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Đoàn KT-QP 4 cho rằng: “Thực tế với cách tổ chức lực lượng như vậy, các em hầu như không phát huy được khả năng chuyên môn dẫn đến hiệu quả công việc chưa cao. Sau hai năm thực hiện dự án, những trí thức trẻ tình nguyện rời đơn vị mà không  giúp được bà con dân bản nâng cao chất lượng cuộc sống”.

Hiệu quả từ mô hình quản lý tập trung

 Rút kinh nghiệm từ việc thực hiện Quyết định 1136 của Thủ tướng Chính phủ, triển khai Dự án 174, Đảng ủy, chỉ huy Đoàn KT-QP 4 quyết định tổ chức, sử dụng lực lượng trí thức trẻ tập trung. Theo đó, căn cứ vào khả năng và trình độ chuyên môn của từng thành viên, Đoàn KT-QP 4 tổ chức thành các tổ, nhóm chuyên sâu đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo, chỉ huy Đoàn. Hằng tháng, lực lượng này chủ động xây dựng kế hoạch và hoạt động theo kế hoạch được chỉ huy các cấp phê duyệt. Phương thức hoạt động này đã thực sự phát huy được tính chủ động, sáng tạo, trách nhiệm của từng tổ, nhóm; tạo ra những mô hình cụ thể, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn. 

Phó đội trưởng Đội trí thức trẻ tình nguyện Đoàn KT-QP 4, Nguyễn Thị Hằng tâm sự: “Việc bố trí lực lượng trí thức trẻ tình nguyện sinh hoạt tập trung không chỉ giúp chúng tôi có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau về nghiệp vụ, quy tụ được trí tuệ, mà còn tạo nên sức mạnh tập thể, có điều kiện đầu tư tập trung để đưa những mô hình, ý tưởng đến gần thực tiễn, có khả năng thực thi cao hơn”.

Mô hình hoa Ly-ly mang lại thành công lớn cho Đội trí thức trẻ tình nguyện Đoàn KT-QP 4. Ảnh: Phùng Ngọc Thăng

Thực tế ở Đoàn KT-QP 4 chứng minh việc quản lý tập trung đã tạo cho các trí thức trẻ tình nguyện có điều kiện thể hiện khả năng. Ví dụ như chuyện cây mướp đắng “bén duyên” với vùng đất Na Ngoi là minh chứng điển hình. Ban đầu, khi một số trí thức trẻ đưa ra ý tưởng trồng cây mướp đắng ở vùng đất này không ít người tỏ ra băn khoăn. Nhiều người cho rằng, cây mướp đắng không phù hợp với điều kiện khí hậu khắc nghiệt nơi đây. Bằng sự nghiên cứu công phu, các thành viên trong nhóm đã lập luận và bảo vệ thành công ý tưởng. Theo đó, để hạn chế sự ảnh hưởng của thời tiết, các thành viên trong nhóm tiến hành làm giàn và có mái che. Hằng ngày, các thành viên thay nhau dậy sớm phun nước cho cây. Những ngày kiên trì chăm sóc cây mướp đắng đã đem lại cho đội trí thức trẻ tình nguyện sự thành công. Trên vùng đất mây mù che phủ quanh năm đã xuất hiện những giàn mướp đắng sum suê quả. Vụ đầu tiên 10 luống mướp đắng của nhóm cho thu hoạch hơn 300kg (trị giá 6 triệu đồng). Đồng bào đến xem quả mướp “lạ” rất đông. Anh Vừ Chồng Chà, Trưởng bản Phù Khả 1 (Na Ngoi, Kỳ Sơn, Nghệ An) phấn khởi cho biết: “Sau khi tham quan mô hình, được ăn quả mướp đắng do lực lượng tình nguyện của Đoàn KT-QP 4 trồng bà con trong bản đều rất phấn khởi. Bà con đã nhờ cán bộ hướng dẫn kỹ thuật để trồng và hy vọng đây sẽ là cây giúp mình thoát nghèo”.

Chuyện thành công của cây hoa Ly-ly thêm lần nữa khẳng định hiệu quả của sự năng động, tìm tòi, sáng tạo của các trí thức trẻ tình nguyện Đoàn KT-QP 4. Hoa Ly-ly là loại cây đòi hỏi phải có nguồn vốn đầu tư lớn, yêu cầu kỹ thuật cao. Thế nhưng, được sự động viên, đầu tư 50 triệu đồng của chỉ huy Đoàn KT-QP 4, vụ thứ hai trồng Ly-ly Đội trí thức trẻ tình nguyện đã thu được thắng lợi lớn. Với 4000 gốc cây Ly-ly, trừ mọi chi phí, lợi nhuận mang về cho đội trí thức trẻ tình nguyện hơn 55 triệu đồng. Anh Trần Tử Nhu, Đội trưởng Đội trí thức trẻ tình nguyện Đoàn KT-QP 4 chia sẻ: “Nếu không có sự quan tâm, giúp đỡ của chỉ huy đơn vị chắc chúng tôi khó có được những thành công. Nghĩ ra ý tưởng đã khó, nhưng để triển khai thực hiện ý tưởng còn khó hơn nhiều. Tuổi trẻ luôn có quyết tâm, nhưng lại thiếu kinh nghiệm và rất cần sự quan tâm, chỉ đạo, định hướng của những người đi trước. Vì vậy, nếu không được chỉ huy Đoàn quan tâm, động viên và đầu tư đúng mức, thì chắc chúng tôi cũng không thể có được những thành công".

Như vậy, sau một năm thực hiện Dự án 174 ở Khu KT-QP Kỳ Sơn (Nghệ An), Đội trí thức trẻ tình nguyện của Đoàn KT-QP 4 liên tục có được những thành công từ các mô hình sản xuất mang lại giá trị kinh tế cao và đang chuyển giao kỹ thuật để bà con tổ chức  làm đại trà. Đó chính là lời giải cho bài toán tổ chức, sử dụng lực lượng trí thức trẻ tình nguyện ở các khu KT-QP hiện nay.

Đức Dục