QĐND - Pu Xai Lai Leng, ngọn núi cao 2.711m ở huyện Kỳ Sơn, được coi là nóc nhà xứ Nghệ. 5 năm trước, cũng vào dịp cuối năm này, tôi có dịp cùng 25 trí thức trẻ tình nguyện lên Đoàn 4 Kinh tế quốc phòng (KT-QP) xây dựng kinh tế vùng biên cương này. Sương mù đặc quánh phủ trắng đường lên vùng cao. Chiếc xe chở chúng tôi đi phải bật đèn vàng như rẽ mây lên dốc, xuống dốc quăng quật, vòng vèo, gập ghềnh đá nhảy, suốt cả ngày đường mới đến địa điểm tập kết, đất rừng trong lau trong lách hoang vu đến não ruột. Thế mà thực hiện chủ trương “3 bám, 4 cùng, 5 xóa”, bây giờ bộ đội Đoàn 4 KT-QP đã làm cho đất rừng dưới chân núi Pu Xai Lai Leng khởi sắc hẳn lên. Con đường dài hơn trăm ki-lô-mét, giáp với biên giới nước bạn Lào nối các xã Mường Típ, Mường Ải, Na Ngoi, Nậm Càn… chúng tôi đi qua đã được rải nhựa nhẵn thín… Phấn khởi nhất vẫn là bộ đội tổ chức khai hoang 4 sào ruộng nước ở bản Ka Zới (xã Na Ngoi). Bộ đội mời chủ tịch xã, già làng, trưởng bản và tất cả trai gái trên 4 vùng dự án đến chân ruộng xem bộ đội làm. Từ các khâu cày ải, gieo giống lúa mới, làm cỏ bón phân đến khâu thu hoạch, bộ đội đều hướng dẫn tỉ mỉ cho dân. Mùa đầu bội thu, dân bản đón hạt thóc từ chân ruộng bộ đội làm, phấn khởi lắm. Mùa tiếp mùa, diện tích lúa nước được bà con nhân rộng, đã giảm dần đói cơm, đứt bữa như trước đây.

Hơn 40.000 bầu chè đã được bộ đội Đoàn 4 KT-QP và trí thức trẻ tình nguyện ươm chuẩn bị cho đợt ra quân trồng cây đầu xuân mới.

Thực hiện dự án 661, cán bộ, chiến sĩ của Đoàn đã tổ chức 6 lớp tập huấn cho hơn 1.100 lượt dân bản là cán bộ xã, già làng trưởng bản về kiến thức chăn nuôi, trồng trọt, vệ sinh môi trường; hướng dẫn giúp dân bản trồng keo, muồng đen, săng lẻ, lát trên diện tích từng bản, từng xã 340ha rừng, khoanh nuôi 500ha, bảo vệ 3000ha. Bộ đội ươm hàng vạn bầu chè shan tuyết cung cấp cho bà con trồng trên diện tích gần 40ha đã bước vào kỳ thu hoạch; hướng dẫn dân bản mở mang đất trồng rừng, trồng cây ăn quả, trồng dong riềng. “Dân cần là bộ đội có”, sản phẩm dong riềng của bà con thu hoạch đến đâu đều được bộ đội thu mua với giá cả hợp lý. Bình quân hằng năm thu hoạch từ 100 đến 200 tấn dong riềng, chế biến được từ 10 đến 15 tấn miến. Tuy chưa đủ cung ứng trên địa bàn nhưng đã kích thích được bà con mở rộng diện tích trồng dong riềng, giải quyết việc làm cho nhân dân 18 bản thuộc hai xã Na Ngoi, Nậm Càn và giảm hẳn nạn tái trồng cây thuốc phiện, vào rừng săn bắt thú. Chúng tôi ngắm khu định cư mới của bà con dân tộc Mông là những nếp nhà ba gian, mái lợp tấm phi-brô xi-măng thật xinh xắn, nhà nọ cách nhà kia vài chục mét, chạy dọc theo con đường tình nghĩa mà bộ đội mở. Mỗi hộ đều có đầy đủ công trình vệ sinh, giếng khoan và bồn chứa nước sạch bằng i-nốc. Làng dự án được xây đầy đủ có trung tâm văn hóa, nhà bưu điện, ngân hàng, dịch vụ thương mại, trường mầm non... để bà con đủ điều kiện sinh hoạt. Đoàn trưởng, Đại tá Vi Hiểu cho chúng tôi biết:

- Thực hiện quy hoạch, điều chỉnh, hình thành các cụm dân cư mới phù hợp với đời sống văn hóa tâm linh của bà con dân tộc Mông, bước đầu rất khó khăn. Thế mà từng bước, dân bản hiểu ra rằng: Bộ đội nó làm đúng cái bụng mình thì mình theo thôi. Đầu năm 2007 đến nay, chúng tôi được đón hỗ trợ gần 600 hộ với hơn 3000 nhân khẩu, về hình thành 3 khu dân cư mới tập trung với một trại chăn nuôi bò lai sind 500 con. Thực hiện chương trình quân dân y kết hợp, Đoàn đã xây dựng trung tâm y tế khang trang với đầy đủ tiện nghi thu hút, điều trị, quản lý 3.170 phiếu bảo hiểm y tế cho người nghèo, trong đó có 200 phiếu là đối tượng chính sách/năm. Trung tâm y tế hằng năm đã mở các lớp nghiệp vụ y tế thôn bản; khám, điều trị cấp thuốc miễn phí cho hàng ngàn lượt người nghèo; khám, điều trị bảo hiểm y tế gần 2000 lượt người. Đoàn đã hoàn thành đường điện 35kV đưa điện thắp sáng vào tận các vùng dự án, phối hợp với ngành giáo dục tuyển chọn đội ngũ giáo viên mầm non, tiểu học tâm huyết để chăm lo con chữ cho các cháu trên địa bàn.

Ở làng dự án dân cư mới dành cho 60 hộ dân tộc Mông, vợ chồng Y Mênh và Và Bá Xình đã có 5 con vừa mới nhận được căn hộ mới phấn khởi lắm. Họ khoe với tôi: “Được nhận căn hộ mới, mình không còn cảnh sống như con thú trong rừng nữa. Mình đã trồng được 3ha chè shan tuyết, bây giờ nhận giống về trồng thêm 1ha dong riềng nữa”. Còn Nhìa Pọ, Bí thư chi bộ bản Phù Khả 2 vui vẻ nói: “Bản có 26 hộ, trước đây cũng là một trong những điểm phức tạp về tình trạng trồng cây thuốc phiện, di dịch cư tự do. Từ khi bộ đội Đoàn 4 KT-QP về triển khai nhiệm vụ, đầu tư giống cây, con; hướng dẫn bà con làm theo nên đời sống đã khá hơn nhiều, không tái trồng cây thuốc phiện, không di dịch dân tự do nữa. Hộ Nhìa Bá Phìa, Chủ tịch Hội cựu chiến binh xã Na Ngoi là gương sáng vì đã trồng được 200 gốc chè shan tuyết, chăn nuôi cả đàn bò 10 con, trồng 2ha dong riềng, đã thu hoạch được mấy mùa rồi”.

Ở đội sản xuất 1, tôi được gặp đôi vợ chồng trẻ là Phan Trung Lưu, tốt nghiệp Trường Đại học Lâm nghiệp Thái Nguyên năm 2004 và Chu Thị Liên, tốt nghiệp Trường Cao đẳng Y Hải Dương năm 2005. Họ là 2 trong số 25 thanh niên tình nguyện lên xây dựng khu KT-QP vùng biên giới này gần 5 năm. Lưu tâm sự: “Ngày đầu mới lên cũng buồn lắm, bây giờ thì quen rồi và không thể rứt khỏi đất rừng này được nữa. Chúng cháu đã có 1 cháu gái 2 tuổi và cũng được nhận một căn hộ trong vùng dự án”.

Có thể nói, cán bộ, chiến sĩ Đoàn 4 KT-QP và những trí thức tình nguyện-những người luôn “bám dân, lo cho dân”-đã góp công biến Pu Xai Lai Leng một thời khốn khó có sắc diện mới hôm nay.  

Bài và ảnh: Thuận Thắng