QĐND - Vừa qua, một số phương tiện thông tin đại chúng cho rằng, việc khai thác titan trong phạm vi khu vực sân bay Chu Lai là trái phép, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến an toàn bay. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế và tiếp xúc với các cơ quan chức năng, chúng tôi thấy bản chất của vấn đề không phải là như vậy. Việc khai thác titan chỉ là hoạt động tận thu khoáng sản lấy kinh phí để cải tạo môi trường và thực hiện một số nhiệm vụ quân sự.

Cây 3 năm tuổi (phía xa) và cây 6 tháng tuổi được Công ty Trung Việt trồng trong khu vực sân bay Chu Lai.

Thỏa thuận cải tạo môi trường của sân bay

Ngày 4-4-2006, UBND tỉnh Quảng Nam có Thông báo số 105/TB-UBND, do đồng chí Nguyễn Xuân Phúc - Chủ tịch UBND tỉnh (nay là Phó thủ tướng Chính phủ) ký về việc đồng ý với đề nghị làm sạch môi trường, tận thu quặng titan, trồng rừng sinh thái tại sân bay Chu Lai của Sư đoàn 372, trên cơ sở phải được sự chấp thuận của Quân chủng PK-KQ.

Với thông báo này, ngày 25-7-2007, Quân chủng Phòng không-Không quân đã ký Quyết định 1026/QĐ-BTL, phê duyệt hợp đồng hợp tác, liên kết thực hiện Dự án làm sạch môi trường, tận thu quặng titan với thời hạn 5 năm trong phạm vi 178,263ha ở khu vực sân bay Chu Lai giữa Công ty Trung Việt và Sư đoàn 372. Trên cơ sở đó, Công ty Trung Việt đã lập hồ sơ xin cấp giấy phép khai thác, chế biến titan, kết hợp làm sạch môi trường và được UBND tỉnh Quảng Nam cấp giấy phép tại Quyết định số 1353/QĐ-UBND ngày 3-7-2007, thời hạn đến hết tháng 5-2008. Ngày 7-4-2008, Bộ Quốc phòng có Công văn số 1703/BQP-TM về việc chấp thuận cho Sư đoàn 372 tiếp tục hợp tác dự án trên với Công ty Trung Việt tại sân bay Chu Lai. Với đề nghị của Sư đoàn 372, UBND tỉnh Quảng Nam tiếp tục cấp giấy phép cho Công ty Trung Việt thực hiện dự án trên theo Quyết định số 2272/QĐ-UBND ngày 10-9-2009, thời hạn đến hết tháng 12-2010 và gia hạn đến hết tháng 12-2011 tại Quyết định số 361/QĐ-UBND ngày 26-1-2011.

Ngày 16-2-2012, Sư đoàn 372 có Công văn 302/SĐ-TC, đề nghị UBND tỉnh Quảng Nam cấp phép cho Chi nhánh Công ty Trung Việt tiếp tục thực hiện nốt diện tích 123.381ha theo hợp đồng của dự án làm sạch môi trường, kết hợp tận thu titan và trồng rừng sinh thái trong sân bay Chu Lai, thời gian hoàn thành được gia hạn đến tháng 7-2015. Do chưa được gia hạn giấy phép, Công ty Trung Việt đã ngưng toàn bộ dự án và có Tờ trình số 68/TT-TV gửi Sư đoàn 372 về việc xin được giữ nguyên hiện trạng máy móc thiết bị cũng như được vận hành bảo trì số máy móc nói trên để tránh việc hư hỏng khi dự án được các cấp có thẩm quyền gia hạn giấy phép dự án.

Phương tiện khai thác titan đã ngưng hoạt động theo yêu cầu của đơn vị quân đội.

Không ảnh hưởng đến an toàn bay và môi trường

Trong hợp đồng của Dự án làm sạch môi trường tại sân bay Chu Lai, hiện không chỉ có Công ty Trung Việt, mà còn có sự tham gia của Công ty Đất Quảng Chu Lai. Trả lời phỏng vấn của Báo Giao thông vận tải ngày 27-5-2013, ông Lại Xuân Thanh - Cục trưởng Cục Hàng không dân dụng Việt Nam khẳng định: “Hiện các hoạt động khai thác titan trong sân bay Chu Lai không ảnh hưởng tới an toàn bay”. Qua khảo sát của ngành Hàng không, hiện Công ty Trung Việt đang lắp các giàn khai thác titan ở 2 vị trí. Giàn 1 (vị trí đầu 14) cách dải bảo hiểm khoảng 700m, cách tim đường cất hạ cánh về phía Tây khoảng 500m. Giàn 2 (vị trí đầu 32) cách tim đường cất hạ cánh về phía Tây là 700m. Tất cả các giàn đều có độ cao dưới 2m. Đối chiếu với các tiêu chí hàng không, các vị trí khai thác trên không ảnh hưởng đến hoạt động bay tại sân bay Chu Lai. Trong buổi họp sau khi kiểm tra tình hình khai thác titan tại sân bay Chu Lai (ngày 24-5-2013), Đại tá Nguyễn Văn Định-Phó sư đoàn trưởng, Tham mưu trưởng Sư đoàn 372 cũng khẳng định: “Hoạt động của Công ty Trung Việt không làm ảnh hưởng đến an toàn bay”.

Theo ông Bùi Văn Ba-Trưởng phòng khoáng sản, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam, vào cuối tháng 1-2013, Công ty CP khoáng sản Đất Quảng Chu Lai có tiến hành lắp đặt máy để khai thác titan tại khu vực số 1, nhưng nhân dân tổ 14 (thôn Định Phước, xã Tam Nghĩa) thấy nguy cơ có thể ảnh hưởng đến nguồn nước, cát bay nên đã phản ứng. Sự việc này khiến Công ty Đất Quảng Chu Lai phải dừng lắp máy khai thác cho đến nay. Gần đây, ngày 30-5, ông Nguyễn Viễn-Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam đã có báo cáo gửi lãnh đạo tỉnh về việc khai thác titan trong sân bay Chu Lai. Báo cáo ghi rõ các thiết bị khai thác của Công ty Đất Quảng Chu Lai và Công ty Trung Việt hiện đã ngừng hoạt động, một số đã được tháo dỡ. 

Cần giúp doanh nghiệp thu hồi vốn

Thực hiện dự án làm sạch môi trường và tận thu titan trong khu vực sân bay Chu Lai, Công ty Trung Việt đã bỏ ra gần 60 tỷ đồng để thực hiện các công việc rà phá bom mìn; xây dựng trạm biến áp và triển khai đường dây điện; thuê mướn và mua sắm phương tiện san mặt bằng; trồng cây xanh trên bãi trống, làm đường, đào tạo hơn 300 công nhân là người địa phương, mua sắm trang bị tận thu titan… Hiện nay, doanh nghiệp này mới chỉ sử dụng hết 30% công suất của máy móc, trang thiết bị tận thu khoáng sản và cơ sở vật chất đã đầu tư. Nếu không cho phép tận thu titan để tiếp tục lấy kinh phí thực hiện dự án, Công ty Trung Việt sẽ bị phá sản.

Chúng tôi được biết, Công ty Trung Việt đã tạo công ăn việc làm cho hơn 300 lao động của xã Tam Nghĩa. Đồng chí Châu Ngọc Hồng-Bí thư Đảng ủy xã Tam Nghĩa khẳng định: “Công ty Trung Việt luôn quan hệ tốt với chính quyền và nhân dân địa phương, tạo thêm thu nhập cho những lao động nhàn rỗi, giúp cho nhân dân Tam Nghĩa có nguồn thu từ 1,5-2 tỷ đồng/tháng”. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Anh Thắng, Phó giám đốc Công ty Trung Việt cho rằng: “Hoạt động tận thu titan trong sân bay Chu Lai bảo đảm đúng theo các quy định của Nhà nước và đơn vị sở tại. Với trữ lượng titan rất thấp trong đất, việc tận thu để lấy kinh phí làm sạch môi trường mà phải đầu tư xây dựng nhà máy chế biến sâu là không phù hợp với dự án này. Chúng tôi tha thiết đề nghị các cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Nam tiếp tục cấp phép tận thu titan trong sân bay, để có thêm thu nhập bù vào công vốn đã đầu tư”.

Hiện nay, có 2 doanh nghiệp được Sư đoàn 372 thỏa thuận tận thu titan lấy kinh phí cải tạo môi trường sân bay. Trong khi Công ty Đất Quảng Chu Lai được UBND tỉnh Quảng Nam cấp phép cho khai thác titan, còn Công ty Trung Việt lại bị cấm. Đầu tháng 6 này, UBND tỉnh Quảng Nam lại có công văn gửi Sư đoàn 372 và Bộ tư lệnh Quân chủng Phòng không-Không quân, đề nghị buộc Công ty Trung Việt phải tháo dỡ toàn bộ phương tiện khai thác ra khỏi sân bay Chu Lai. Điều này thật không công bằng. Tại sao UBND tỉnh Quảng Nam lại ký phép cho Công ty Đất Quảng Chu Lai khai thác titan trong sân bay, mà lại không cấp phép cho Công ty Trung Việt và đề nghị đơn vị quân đội loại bỏ doanh nghiệp này? Theo chúng tôi, nguyện vọng của Công ty Trung Việt là chính đáng, phù hợp với điều kiện thực tế tại sân bay Chu Lai, phục vụ mục đích quốc phòng-an ninh, đồng thời giúp cho doanh nghiệp tồn tại và giúp nhân dân địa phương có thêm nguồn thu nhập.

Bài và ảnh: TOÀN THẮNG