Theo dự kiến, niên học 2007-2008 sẽ tăng học phí tại các trường công lập trên địa bàn TPHCM (ảnh minh hoạ)

Tăng học phí là “chủ đề nóng”, thu hút sự quan tâm theo dõi của dư luận trong suốt tuần qua. Cũng hôm nay, 7-7, Nghị định số 106/2007/NĐ-CP quy định về chế độ miễn học phí cho con của hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ khi học ở các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông của Nhà nước chính thức có hiệu lực. Chúng tôi đã tìm hiểu thông tin từ các cơ quan chức năng nhằm giải đáp mối quan tâm của bạn đọc xoay quanh vấn đề trên.

“Đề tài nóng” từ nhiều năm nay

Tăng học phí là chủ trương Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra từ nhiều năm nay, từng được thảo luận sôi nổi tại nhiều kỳ họp của Quốc hội khóa XI. Tuần qua, Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã đưa vấn đề tăng học phí ra bàn bạc cụ thể. Trong buổi thảo luận tại hội trường sáng 5-7, các đại biểu HĐND Thành phố Hồ Chí Minh đã mổ xẻ nhiều khía cạnh khác nhau xoay quanh tờ trình của UBND thành phố về điều chỉnh mức thu học phí các trường công lập từ năm học 2007-2008. Các ý kiến phát biểu theo hai chiều hướng: tán thành và không tán thành.

Về lý do không tán thành, các đại biểu cho rằng: Trường công lập mà tiến tới tự cân đối tài chính qua nguồn thu học phí là sai mục đích và ý nghĩa của trường công. Mục tiêu lâu dài của các trường công phải là miễn phí, còn hiện tại do điều kiện kinh tế - xã hội nước ta nói chung còn khó khăn nên chưa thể làm được. Nhất là trong điều kiện giá cả thị trường đều tăng như hiện nay đã ảnh hưởng đến mức sống của một bộ phận dân cư có thu nhập thấp, công chức và lực lượng vũ trang, nếu học phí cũng tăng lên 2-3 lần như đề nghị của ngành giáo dục thì nguy cơ con nhà nghèo thất học sẽ tăng cao. Nước ta phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, cho nên, lĩnh vực giáo dục và y tế phải luôn bảo đảm tính chất phúc lợi xã hội cho đông đảo người dân.

Các ý kiến ủng hộ chủ trương tăng học phí thì cho rằng: Từ 10 năm qua (tính từ năm 1998), trong khi tình hình kinh tế - xã hội của đất nước đã tăng trưởng không ngừng, mức lương tối thiểu cũng đã tăng gấp ba lần mà học phí vẫn giữ nguyên mức cũ. Tăng thu học phí chính là tăng nguồn lực đầu tư cho giáo dục - một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước được nhân dân đồng tình ủng hộ. Khi nguồn thu cho giáo dục được tăng lên thì đối tượng học sinh được miễn, giảm học phí sẽ tăng lên; không chỉ con gia đình nghèo mà sẽ áp dụng cho các gia đình cận nghèo, như vậy sẽ tạo cơ hội cho học sinh, sinh viên có thu nhập thấp nhiều hơn, góp phần bảo đảm công bằng xã hội tốt hơn. Bên cạnh đó, việc tăng thu học phí sẽ tiến hành đồng thời với việc cấm thu thêm các khoản phụ phí, vốn rất khó quản lý trong điều kiện hiện nay - điều này đồng nghĩa với việc giảm bớt tiêu cực trong giáo dục…

Qua thảo luận, HĐND Thành phố Hồ Chí Minh đã nhất trí cho rằng: Đây là vấn đề nhạy cảm, cần tiếp tục cân nhắc kỹ, lấy ý kiến rộng rãi của các tầng lớp nhân dân nhiều hơn. Chính vì vậy, HĐND thành phố chưa đưa ra quyết định về vấn đề tăng học phí; đề nghị UBND thành phố tiếp tục chuẩn bị đề án kỹ hơn nữa…

Vấn đề đặt ra và những kiến nghị

Tăng nguồn lực đầu tư cho giáo dục là một đòi hỏi tất yếu nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội. Trong khi ngân sách Nhà nước còn phải chia sẻ sự ưu tiên đầu tư cho nhiều lĩnh vực khác thì việc tìm ra nhiều nguồn đầu tư cho giáo dục là một yêu cầu bức thiết. Từ trước đến nay, ngoài ngân sách Nhà nước, học phí là nguồn bổ sung tài chính quan trọng nhất, thể hiện sự chia sẻ chi phí giữa Nhà nước, xã hội và người học để bảo đảm và nâng cao chất lượng giáo dục.

Nếu việc tăng học phí theo hướng huy động thêm sự đóng góp của các gia đình có điều kiện được tiến hành đồng thời với việc hoàn chỉnh các chính sách hỗ trợ người nghèo và điều chỉnh cơ cấu chi ngân sách giáo dục theo hướng không phân bổ đồng đều, dàn trải thì sẽ thúc đẩy việc bình đẳng về cơ hội học tập trong xã hội và giảm bớt khoảng cách chênh lệch về phát triển giữa các vùng, miền. Chế độ học phí sẽ tạo động lực để các nơi có điều kiện thuận lợi, các trường trọng điểm nhanh chóng vươn lên đạt trình độ tiên tiến của khu vực, nâng cao tính cạnh tranh trong đào tạo nhân lực, nhân tài cho đất nước trong bối cảnh hội nhập và Việt Nam gia nhập WTO. Với cách đặt vấn đề như vậy, việc tăng thu học phí là một chủ trương đúng, nếu được vận hành tốt thì rất hợp lòng dân.

Đối với cán bộ, chiến sĩ phục vụ trong quân đội, việc tăng, giảm, hoặc miễn học phí cũng cần được xem xét theo góc độ đặc biệt hơn. Theo Nghị định số 106/2007/NĐ-CP vừa được Thủ tướng ký ban hành quy định về chế độ, chính sách đối với gia đình hạ sĩ quan và binh sĩ tại ngũ, học sinh là con đẻ, con nuôi hợp pháp của hạ sĩ quan và binh sĩ tại ngũ được miễn học phí khi học ở các cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông của Nhà nước. Đây là một chính sách đúng đắn, có tác dụng cổ vũ, động viên hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ yên tâm thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng đối với Tổ quốc.

Tuy nhiên, qua thực tế khảo sát của chúng tôi tại nhiều đơn vị chủ lực trong quân đội hiện nay cho thấy, đối tượng hạ sĩ quan, binh sĩ đang tại ngũ, với tuổi đời từ 18 đến 25 tuổi, phần lớn đều chưa xây dựng gia đình. (Ở nhiều đơn vị, phân đội, 100% hạ sĩ quan, binh sĩ đều chưa lập gia đình. Đơn vị cao nhất thì tỷ lệ hạ sĩ quan, binh sĩ đã lập gia đình cũng không quá 1%). Trong khi thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự hiện nay chỉ còn là 18 tháng thì số quân nhân có con thuộc đối tượng hưởng chính sách miễn học phí nói trên là một con số rất ít ỏi.

Do vậy, ngoài việc miễn học phí đối với con hạ sĩ quan, binh sĩ, cần đặc biệt chú ý đến đối tượng con quân nhân chuyên nghiệp và sĩ quan trẻ. Qua thăm dò của chúng tôi, mức sống gia đình của các đối tượng này phần lớn ở mức trung bình và cận nghèo so với dân cư nơi họ sinh sống. Trung úy chuyên nghiệp Nguyễn Tất Thành (Cục Kỹ thuật Binh chủng, Tổng cục Kỹ thuật), khi được phỏng vấn đã cho rằng: “Cùng có mức thu nhập trung bình như các hộ khác trong làng, xã, tôi phải chi phí nhiều hơn cho việc đi lại, chăm sóc gia đình do đơn vị ở quá xa. Hơn nữa, đặc thù nghề nghiệp khiến cho chúng tôi không có thêm bất cứ một khoản thu nhập nào khác ngoài lương. Mọi nhu cầu cuộc sống đều trông chờ vào lương”.

Với mục tiêu xây dựng quân đội theo hướng “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”, biên chế quân đội sẽ giảm dần trong khi tỷ lệ quân nhân chuyên nghiệp sẽ tăng lên. Một chế độ thu học phí phù hợp đáp ứng và chú trọng đúng mức đến nhu cầu, nguyện vọng của bộ phận quân nhân chuyên nghiệp, sĩ quan trẻ sẽ là một nguồn động lực quan trọng để xây dựng quân đội và góp phần thực hiện tốt mục tiêu xã hội hoá giáo dục.

Lộ trình tăng học phí cũng cần đề ra một số nguyên tắc cho phù hợp với tình hình hiện nay như: Không thu bình quân mà cần xác định mức khác nhau tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng trường và chất lượng của từng chương trình giáo dục. Tăng học phí phải gắn với chất lượng giáo dục. Những cơ sở giáo dục có chất lượng cao được phép thu học phí cao. Đặc biệt, tăng học phí phải gắn liền với các chính sách và giải pháp hỗ trợ để học sinh, sinh viên không phải bỏ học vì lý do học phí. Việc điều chỉnh tăng học phí cần được thực hiện từng bước, phù hợp với khả năng huy động sự đóng góp của xã hội thông qua xã hội hóa giáo dục và khả năng chi trả của người học hoặc gia đình người học…

Bài và ảnh: NGUYÊN HỒNG - NGỌC ANH