QĐND Online – Đổi mới cơ chế tài chính đồng nghĩa với việc giao cho các trường thực hiện tự chủ tài chính, tăng mức học phí để thu đủ bù chi... Đó là ý kiến chung của các đại biểu tham dự Hội thảo "Đổi mới cơ chế tài chính đối với cơ sở giáo dục đại học công lập" do Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Giáo dục- Đào tạo (GD-ĐT) và Dự án Hỗ trợ phân tích chính sách tài chính của Liên Hợp quốc tổ chức, ngày 29-11.

GS. TS Hoàng Văn Châu, Hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại thương Hà Nội: mức học phí hiện nay không còn phù hợp với thực tế phát triển của xã hội

Mức học phí thấp, chất lượng giáo dục khó đảm bảo

Theo ý kiến của nhiều đại biểu tham dự Hội thảo, hiện nay giáo dục đại học Việt Nam đang duy trì mức học phí quá thấp, lạc hậu, không còn phù hợp với thực tế phát triển của xã hội.

GS. TS Hoàng Văn Châu, Hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại thương Hà Nội cho rằng: trường được phép tăng định mức và tăng lương thêm 2,5 lần, ngoài ra không được hưởng quyền gì hơn so với trường khác. Trong quá trình thực hiện, thu không đủ bù chi, thu nhập cho cán bộ, giảng viên thấp. Hiện tượng chảy máu chất xám do không có chế độ ưu đãi đối với những cán bộ, giảng viên có chất lượng cao là điều dễ xảy ra.

Phát triển chương trình chất lượng cao, dạy bằng tiếng anh, học phí phải thu cao hơn. Cơ sở vật chất, hỗ trợ dạy học, nhà trường không được Nhà nước phê duyệt, phải tự mua sắm… Làm sao tồn tại được khi không tăng một số nguồn thu

Đã đến lúc không thể bao cấp cho giáo dục ĐH, nhưng bên cạnh đó cũng cần có chính sách cho những học sinh nghèo học giỏi. Nhà nước cần tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục ĐH chủ động phát triển, ông Châu cho biết thêm.

Theo ý kiến của trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh): công tác triển khai tự chủ tài chính nhằm chủ động trong quản lý và chi tiêu tài chính; sẽ triển khai được cơ chế tiền lương mang tính cạnh tranh, nhằm thu hút từ bên ngoài các giảng viên, cán bộ có trình độ cao, có năng lực. Đồng thời, giữ chân được những cán bộ có trình độ cao ở lại trường.

“Hiện giờ cốt lõi nhất của chúng ta là con người. Chúng ta trả lương quá thấp cho nên các thầy đi dạy nhiều. Các thầy đi dạy nhiều thì không còn thời gian nghiên cứu. Lơ là nghiên cứu thì trường ĐH không khác gì trường cấp 3, làm sao vực dậy được ĐH?”- PGS.TS Hồ Thanh Phong, Hiệu trưởng Trường ĐH Quốc tế TP Hồ Chí Minh cho biết.

Bên cạnh vấn đề thay đổi căn bản cơ chế trả lương cho cán bộ, giảng viên sẽ định hướng nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ phục vụ đào tạo. Các trường được Bộ GD-ĐT giao cho tự chủ về tài chính đưa ra ý kiến đòi tự chủ về nhân sự, về tổ chức, chỉ tiêu tuyển sinh và phương thức tuyển sinh...

GS. TS Ngô Thế Chi, Giám đốc Học viện Tài chính cho rằng: Bộ GD-ĐT nên giao cho những trường đã được tự chủ về tài chính được tự chủ trong nhiều lĩnh vực khác. Nếu trường chỉ được tự chủ về tài chính mà không được tự chủ trong việc tuyển dụng nhân sự thì sẽ là rào cản để trường tuyển dụng những giảng viên thực sự có chất lượng.

"Bên cạnh đó, muốn để cho các trường thực hiện tốt được cơ chế tự chủ thì cũng nên cho các trường được quyết định mức thu học phí. Hiện nay mức thu học phí đã quá lạc hậu không còn phù hợp. Do vậy dù Bộ có trao quyền tự chủ đến thế nào thì các trường cũng khó mà tự chủ được", GS. TS Ngô Thế Chi cho biết thêm.

Giáo dục đại học cần được coi như một dịch vụ công

TS Nguyễn Trường Giang, Vụ hành chính sự nghiệp, Bộ Tài chính cho biết: hiện nay, cả nước có 421 trường đại học, cao đẳng (công lập là 339 trường và 82 trường ngoài công lập) với hơn 1, 6 triệu sinh viên. Tổng ngân sách nhà nước chi cho GD ĐT năm 2011 là 144.541 tỷ đồng (trong đó, chi đầu tư phát triển chiếm 17%, chi thường xuyên chiếm 83%). Và xu hướng đầu tư cho GD năm 2012 sẽ là 166.094 tỷ đồng (tăng 115% so với năm 2011).

Tuy nhiên, cơ chế tài chính trong GD ĐH hiện nay vẫn duy trì mức học phí thấp, không đủ bù đắp chi thường xuyên; phân bổ ngân sách nhà nước còn thấp so với nhu cầu; mang tính bình quân, chưa gắn với kết quả hoạt động của các cơ sở giáo dục đào tạo.

Ở nước ta, Nhà nước chủ trương hỗ trợ cho GD ĐH nên học phí chưa được xác định là giá dịch vụ đào tạo mà chỉ là sự chia sẻ chi phí giữa người học với cơ sở đào tạo công lập. Học phí mới đáp ứng một phần chi phí cần thiết để cung cấp dịch vụ đào tạo đại học nên chưa tạo điều kiện cho giáo dục đại học phát triển, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục đại học.

Nhấn mạnh về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Minh, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho rằng: GD ĐH hiện nay cần được coi như một dịch vụ công và sinh viên phải là người có trách nhiệm chi trả cho chi phí đó.

PGS Thanh Phong đề nghị: Nghị định 43 của Bộ Tài chính là một cơ chế rất tốt. Tuy nhiên, nên có thêm một nghị định khác giúp các cơ sở đào tạo công lập thu được một nguồn học phí đủ bù cho chi phí đào tạo và họ được quyền tự chủ trong việc đó. Tuy nhiên, tự chủ phải xác định chi phí đào tạo đến cỡ nào và thu như thế nào để bù lại toàn bộ chi phí đó. Ông Phong hy vọng khi nút thắt này được gỡ, các trường sẽ thu hút được giảng viên giỏi, sẽ mang lại nguồn thu ngày càng tăng.

Đồng ý kiến, GS Nguyễn Văn Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế quốc dân có ý kiến: tự chủ về tài chính buộc dẫn tới phải tự chủ trong đào tạo, quản lí, nghiên cứu khoa học, chi tiêu. PGS.TS Phùng Xuân Nhạ, Phó Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội cho rằng: việc tự chủ phải gắn liền với cam kết và với giám sát. Chỉ khi đó tăng học phí gắn với chất lượng đào tạo mới thực sự là chủ trương đúng.

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, ông Bùi Văn Ga đưa ra ý kiến: Bộ GD- ĐT và Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu đưa ra cơ chế chính sách tài chính phù hợp với tình hình mới để giúp cơ sở GD ĐH thực sự nâng cao tự chủ tài chính, nâng cao chất lượng của mình trong tình hình mới.

Bộ cũng xác định cơ chế tài chính cho các ngành nghề khó tuyển, đồng thời tăng số lượng sinh viên cho các ngành nghề xã hội cần, hạn chế lượng sinh viên của các ngành nghề đang có xu hướng bão hòa.

Bài, ảnh: Thu Hà