QĐND - Kênh Ba Bò dài khoảng 2,5km là nơi thoát nước thải của các khu công nghiệp Sóng Thần 1, Sóng Thần 2 và các đơn vị sản xuất thuộc thị xã Dĩ An tỉnh Bình Dương; đồng thời cũng là nơi thoát nước thải sinh hoạt của các hộ dân bên bờ kênh địa phận quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh. Trước tình hình ngập lụt, ô nhiễm, Thành phố Hồ Chí Minh đã đầu tư dự án “Cải tạo kênh Ba Bò”  lên đến 743  tỷ đồng, nhưng nếu không có những giải pháp liên kết hữu hiệu thì... vẫn ô nhiễm.

Mới sau trận mưa đầu mùa, kênh Ba Bò đã bị sạt lở nghiêm trọng, lượng nước đổ về quá lớn khiến nhiều máy móc đang thi công bên dòng kênh bị ngã đổ. Nhiều hạng mục công trình dưới đáy kênh bị hư hỏng.

Đứng bên bờ, chúng tôi chứng kiến dòng kênh sủi bọt trắng xóa, nước thì đen như dầu nhớt, mùi hôi bốc lên nồng nặc. Anh Nguyễn Văn Sỹ, ngụ ở nhà 102 đường Ngô Chí Quốc, phường Bình Chiểu chỉ vào mực nước ngập úng trong nhà, nói với chúng tôi: “Mới một cơn mưa mà nước đã ngập vào nhà cả nửa thước. Nước từ kênh Ba Bò hôi thối, đen ngòm. Chúng tôi phải đắp bờ, tát nước ra”.

Dòng kênh Ba Bò đen ngòm, sủi bọt trắng (ảnh chụp ngày 21-4).

 Anh Huỳnh Thanh Long, ở số nhà 1173/2 tỉnh lộ 43, khu phố 2, phường Bình Chiểu nhớ lại, cách đây hơn 10 năm, con kênh Ba Bò hiền hòa chảy với rất nhiều tôm, cá, còn nay thì con tép cũng không sống nổi. Chị Nguyễn Thị Kim Huệ nhà ở tổ 6, cách dòng kênh mấy căn nhà bức xúc đưa sổ khám bệnh và một mớ thuốc, nói với chúng tôi: “Nhà tôi lúc nào cũng phải đóng cửa để tránh mùi hôi thối, cả nhà đều mắc bệnh dị ứng mũi. Tôi phải đi khám bệnh quanh năm, nhưng chắc cũng không khỏi được khi dòng kênh còn ô nhiễm”.

Theo khảo sát của Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Thủ Đức, nguồn nước thải công nghiệp ở kênh Ba Bò chứa nhiều loại hóa chất tẩy rửa, nhuộm và kim loại nặng của ngành xi mạ, sau quá trình sản xuất hòa trộn lại thành chất thải tổng hợp sủi bọt. Hơi của những chất thải này gây hư hại các công trình bằng kim loại quanh khu vực như mái tôn, vì kèo sắt, thép và đặc biệt ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Các chất độc hại thấm sâu vào lòng đất, làm nguồn nước ngầm nơi đây bị ô nhiễm, mà người dân khu vực này vẫn sử dụng nước giếng để sinh hoạt, ăn uống. Người dân đã làm nhiều đơn kiến nghị lên các cấp thẩm quyền, mong chờ câu trả lời bao giờ hết ngập, hết ô nhiễm?

Sáng ngày 22-4, chúng tôi đã có buổi làm việc với Ban Quản lý dự án cải tạo kênh Ba Bò thuộc Trung tâm điều hành chương trình chống ngập nước Thành phố Hồ Chí Minh. Kỹ sư Võ Thanh Huy, Phó giám đốc Ban Quản lý cho biết, dự án cải tạo kênh Ba Bò chậm tiến độ vì trong quá trình có điều chỉnh lại thiết kế thêm hồ sinh học để xử lý nước thải và do việc chậm giải tỏa mặt bằng. Hiện khu vực thi công vẫn còn 10 hộ gia đình chưa giải tỏa. Đặc biệt, gia đình nhà ông Võ Văn Xây còn nằm chắn ngay giữa dòng kênh mở rộng.

Ông Võ Thanh Huy thừa nhận, hồ sinh học chỉ có tác dụng xử lý nước thải sinh hoạt khu dân cư và nước thải khu công nghiệp đã được xử lý triệt để. Nếu tình trạng nước ô nhiễm như hiện nay thì hồ sinh học rộng 21,4ha cũng không thể xử lý được nước thải vì tất cả vi khuẩn đều bị chết.

Những năm gần đây, giữa hai Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh và Bình Dương đã có rất nhiều cuộc họp, văn bản để cùng nhau xử lý vấn đề ô nhiễm kênh Ba Bò. Mới đây, phía Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương khẳng định 100% các nhà máy trong các KCN lớn của Bình Dương đã đấu nối vào hệ thống xử lý hiện đại bảo  đảm đầu ra đạt chuẩn. Tuy nhiên, Chi cục Bảo vệ môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, theo kết quả đo đạc nước kênh Ba Bò những tháng gần đây thì tình trạng ô nhiễm nước thải công nghiệp con kênh này chưa được cải thiện. Anh Nguyễn Bảo Quốc, Phó trưởng phòng Kiểm tra giám sát cho biết, các nhà máy, xí nghiệp sản xuất xả nước thải vào kênh Ba Bò đều nằm ở địa phận tỉnh Bình Dương, còn phía Thành phố Hồ Chí Minh chỉ là khu dân cư. Thành phố Hồ Chí Minh đã chịu kinh phí giám sát tình trạng nước kênh Ba Bò. Tuy nhiên, hai bên cũng chưa có sự phối hợp để kiểm tra xử lý các xí nghiệp thải nước ô nhiễm ra môi trường.

Theo chúng tôi, để xử lý ngập úng kênh Ba Bò, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng giải phóng mặt bằng, các đơn vị thi công cần đẩy nhanh tiến độ thi công vì mùa mưa đã cận kề. Thực trạng ô nhiễm kênh Ba Bò tại Thành phố Hồ Chí Minh là ô nhiễm nước thải khu công nghiệp, mà khu công nghiệp lại nằm trên đất Bình Dương. Do đó cần một cơ chế quản lý liên vùng hiệu quả hơn. 

Bài và ảnh: Nam Việt