Những khoảnh rừng bị tàn phá ở Bù Đăng, Bình Phước. Ảnh: XUÂN CƯỜNG

Trước tình trạng rừng ngày càng bị tàn phá nghiêm trọng, từ tháng 5-2005, Tỉnh ủy tỉnh Bình Phước đã ra Chỉ thị 33 về tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng và đất lâm nghiệp; kiên quyết thu hồi những diện tích đất lâm nghiệp bị xâm canh, lấn chiếm trái phép... Tuy nhiên, việc này tới nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Gian nan thu hồi đất rừng bị lấn chiếm

Là địa phương có nhiều rừng ở miền Đông bộ, Bình Phước cũng là nơi diễn ra tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng phức tạp nhất. Những năm qua, tình trạng dân di cư tự do từ nhiều nơi trong cả nước đến tỉnh Bình Phước sinh sống, lập nghiệp đã gây không ít khó khăn cho các cấp chính quyền địa phương. Ngoài việc an ninh-trật tự xã hội không bảo đảm, khó khăn và phức tạp trong việc quản lý dân số tạm trú ở các xã vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tình trạng phá rừng để khai thác gỗ, lấy đất làm rẫy bừa bãi, lấn chiếm đất lâm nghiệp trái phép, đã khiến diện tích tài nguyên rừng bị xâm chiếm nghiêm trọng.

Theo ông Nguyễn Phú Quới, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bình Phước, trong năm 2007, lực lượng kiểm lâm của tỉnh phối hợp với các chủ rừng và UBND các xã có tài nguyên rừng đã tổ chức nhiều đợt tuần tra, truy quét, phát hiện, lập biên bản 646 vụ ở các khu vực trọng điểm phá rừng. Dù tình hình phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp có giảm hơn so với những năm trước, nhưng tính đến cuối năm 2007, toàn tỉnh vẫn còn khoảng 500ha đất lâm nghiệp bị xâm chiếm, chặt phá, lấy đất sản xuất, chưa thu hồi được. Tình trạng chống người thi hành công vụ khá phức tạp, một số kẻ quá khích sử dụng nhiều hình thức chống đối, tập trung nhiều ở các huyện Bù Đăng, Bù Đốp, Đồng Phú, Phước Long, Lộc Ninh…

Trưởng phòng Quản lý, bảo vệ rừng, Chi cục Kiểm lâm Bình Phước Trương Văn Hào, cho biết: Do giá đất lên cao, một số đầu nậu đất đai đã đứng ra thuê mướn, xúi giục người dân phá rừng, sau đó sang nhượng trái phép (thời điểm giữa năm 2007 là khoảng 50 triệu đồng/ha), gây thiệt hại nặng nề đến độ che phủ rừng phải mất nhiều năm mới có thể khôi phục lại được. Táo tợn hơn, khi chính quyền đến thu hồi lại thì bọn chúng kích động bà con đấu tranh. Mới đây, có những đoàn đông hơn 60 người, dàn hàng ngang chặt những cây cao su chưa đầy một năm tuổi của Công ty trồng, chế biến xuất khẩu 6-1 (một doanh nghiệp của tỉnh) ở tiểu khu 62, 63 của Ban Quản lý rừng phòng hộ Bù Đốp, rồi ngang nhiên phân lô, chia đất, trồng sắn, “đón gió” đền bù hoa lợi khi chính quyền đến thu hồi.

Với hơn 9.500ha đất rừng đã thu hồi mà không “có chủ”, việc cưỡng chế, giải tỏa những khu đất này cũng diễn ra phức tạp.

Ở huyện Phước Long, đoàn cưỡng chế thu hồi đất của huyện đã gặp phải sự chống đối của những người quá khích với số lượng đông và có hung khí. Các đối tượng quá khích đã đốt 2 máy cày và 2 xe gắn máy của cán bộ, nhân viên thực hiện nhiệm vụ. Ngày 7-7-2007, một số người dân ở Bù Gia Mập đã tổ chứcđập phá chốt bảo vệ rừng Đăc Ké và dùng xăng đốt cháy trụi chốt này. Ngày 18-7- 2007, khoảng 40 người thuộc các xã Phú Văn và Đức Hạnh đã dùng xăng đốt cháy một chiếc xe cuốc đang thi công múc bờ ranh cho Trung tâm Khuyến nông của tỉnh tại Tiểu khu 112 thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ Bù Gia Phúc. Ngày 27-7-2007, khoảng 20 người dân ở thôn Đắc Á, xã Bù Gia Mập đã hủy hoại hơn 11ha cao su mới trồng của Ban quản lý rừng Đắc Mai...

Quản lý, ổn định đời sống dân di cư tự do

Theo ông Nguyễn Phú Quới, dù khó khăn đến mấy cũng phải kiên quyết thực hiện việc cưỡng chế, giải tỏa và thu hồi đất lâm nghiệp đã bị lấn chiếm trái phép từ năm 2004 đến nay. Các đoàn cưỡng chế vẫn đang tiếp tục triển khai lực lượng với nhiều thành phần, hỗ trợ cho các đoàn cưỡng chế củacác huyện có đất lâm nghiệp bị xâm canh lấn chiếm trái phép tại 20 tiểu khu rừng thuộc các Ban Quản lý rừng phòng hộ Đắc Ơ, Đắc Mai thuộc huyện Phước Long; Bù Đốp, Bom Bo, Thống Nhất thuộc huyện Bù Đăng; Suối Nhung, Đồng Xoài thuộc huyện Đồng Phú và Tà Thiết thuộc huyện Lộc Ninh.

Đối với diện tích rừng bị nghèo kiệt, chủ trương của tỉnh là chuyển sang rừng kinh tế, trồng cây cao su. Ưu tiên giải quyết việc làm cho đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương được làm việc trong các nông trường cao su. Thực tế cho thấy, nếu thu hồi mà không có dự án thì người dân sẽ tái lấn chiếm. Nhất thiết phải có dự án mới tiến hành thu hồi đất.Các ban, ngành, đoàn thể cần tích cực tham gia cùng đoàn cưỡng chế thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động nhân dân trả lại đất lấn chiếm trái phép.

Một trong những tác nhân gây nên tình trạng phá rừng, lấn chiếm trái phép đất lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Phước thuộc về số dân di cư tự do, sinh sống rải rác ở nhiều huyện. Theo thống kê, đến cuối năm 2006, toàn tỉnh có 38.547 hộ với 147.916 nhân khẩu là dân di cư tự do, tương đương với dân số của một huyện đông dân trong tỉnh. Ông Trần Văn Lộc, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Bình Phước cho biết: Tháng 10-2007, UBND tỉnh Bình Phước đã phê duyệt dự án di dời và ổn định dân di cư tự do khỏi lâm phần rừng phòng hộ trên địa bàn với tổng kinh phí đầu tư hơn 87 tỷ đồng, sẽ triển khai trong 3 năm, từ năm 2008.

Theo dự án, các hộ dân di cư tự do trong tất cả các vùng rừng sẽ được sắp xếp ổn định, được cấp đất ở và đất sản xuất (1ha/mỗi hộ). Vùng dự án sẽ được đầu tư về hạ tầng cơ sở: Đường giao thông, trường học, điện lưới, trạm y tế..., người dân sẽ được địa phương hỗ trợ bước đầu trong đời sống.

Với kinh nghiệm quản lý ở địa bàn lâu năm, ông Trương Duy Điểu, Chủ tịch UBND huyện Phước Long cho rằng, điều quan trọng là phải xác định được tuổi cây trồng để giữ đất sau thu hồi, chống tái lấn chiếm. Cũng như nhiều địa phương khác, huyện Phước Long kiến nghị UBND tỉnh cần phải tăng cường lực lượng đủ mạnh trong công tác cưỡng chế; tập trung xử lý dứt điểm các vụ vi phạm. Các ngành chức năng của tỉnh tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, vận động bà con dân tộc thiểu số và dân di cư tự do. Việc giao đất và sử dụng đất sau khi thu hồi cần làm triệt để. Đất được giao để trồng lại rừng, trồng cây công nghiệp, thực hiện các dự án và giao cho Chương trình 134 là hợp lý. Đây là việc làm giúp người dân hiểu rõ chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, góp phần ngăn chặn nạn phá rừng, hủy hoại môi trường, môi sinh…

BẢO CHÂU và KIỀU MY