Sau gần 10 năm thực hiện Chỉ thị 30/CTTW (18-2-1998) của Bộ Chính trị (khóa VIII) về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, đến nay nhận thức của các tổ chức trong hệ thống chính trị và toàn xã hội về dân chủ đã có nhiều chuyển biến tích cực. Quá trình thực hiện Quy chế dân chủ đã phát huy được quyền làm chủ của nhân dân, góp phần xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở gắn với xây dựng đời sống văn hóa, tháo gỡ vướng mắc, góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Tuy vậy, tình hình thực hiện quy chế dân chủ những năm qua vẫn còn những hạn chế, yếu kém. Một số địa phương còn thực hiện theo kiểu “hình thức”, chưa tạo được chuyển biến mạnh mẽ từ trong nội bộ địa phương, cơ quan, đơn vị. Các quy chế, quy định, hương ước… vẫn chưa được tiến hành nghiêm túc, chưa có cơ chế tạo điều kiện để cộng đồng dân cư giám sát các chương trình kinh tế-xã hội ở địa phương. Phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” vẫn chậm đi vào cuộc sống.

Theo tôi, trong số các nội dung cơ bản của Quy chế dân chủ, nội dung quy định quyền của người dân ở cơ sở được thông tin về các chế độ thu chi, các khoản đóng góp của dân là nội dung mà các cơ quan, đơn vị và địa phương cần chú trọng thực hiện. Việc đề ra các quy định để dân bàn và quyết định một cách dân chủ đối với những công việc liên quan đến đời sống nhân dân thường dễ bị các địa phương thực hiện theo kiểu hình thức. Do đó, đây là nguyên nhân làm phát sinh những “điểm nóng” ở địa phương. Muốn giải quyết được thực trạng này, đòi hỏi mỗi địa phương cần đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nhất là cán bộ cấp xã, phường trong thực hiện Quy chế dân chủ bởi đây chính là cấp có nhiều cái “nhất” trong đó có khoản “nhiều nhất” về công văn giấy tờ do cấp trên triển khai xuống cơ sở. Đôi khi do người dân nhận thức không đầy đủ về quyền làm chủ của mình hoặc không hiểu thấu đáo các văn bản của Nhà nước triển khai đến địa phương mà diễn ra những quan điểm bất đồng, đi ngược chủ trương, chính sách. Để giải quyết được những phát sinh, phức tạp làm mất ổn định địa bàn, hơn lúc nào hết, đội ngũ cán bộ cơ sở không những phải nâng cao trình độ, kiến thức mà còn cần phải gắn quá trình xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ với công tác cải cách, sửa đổi những cơ chế, chính sách và thủ tục hành chính không phù hợp. Đồng thời mỗi người dân cũng cần biết phát huy quyền làm chủ của mình trong cơ chế: “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, không vì nhấn mạnh một mặt nào đó mà coi nhẹ, hạ thấp các mặt khác. Có như vậy thì việc thực hiện Quy chế dân chủ mới thực sự phát huy hiệu quả, góp phần thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền, các đoàn thể với quần chúng nhân dân.

Minh Tuệ (Cục Dân vận, Tổng cục Chính trị)