CPI tăng cao, nhưng đúng dự báo

Theo số liệu thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6-2016 tăng 2,35% so với tháng 12-2015. CPI bình quân 6 tháng đầu năm 2016 tăng 1,72% so với bình quân cùng kỳ năm 2015, cao hơn so với mức tăng 0,86% của bình quân cùng kỳ năm trước. “Giải mã” cho mức tăng CPI gấp 2 lần như vậy, PGS, TS Nguyễn Bá Minh (Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính, Học viện Tài chính) cho rằng, CPI 6 tháng đầu năm tăng là do 3 nhóm nguyên nhân: Điều hành của Chính phủ, thị trường và do thiên tai, thời tiết bất lợi.

 Bệnh viện quận Thủ Đức (TP Hồ Chí Minh) thông báo tăng giá viện phí. Ảnh: TTXVN 

Với sự điều hành tăng giá dịch vụ y tế, các mặt hàng dịch vụ y tế tăng 23,12%, làm cho CPI 6 tháng tăng khoảng 0,86% so với cùng kỳ năm trước. Việc tăng học phí theo lộ trình khiến chỉ số giá nhóm giáo dục tăng 4,47%, làm cho CPI 6 tháng đầu năm tăng 0,22%. Mức tăng lương tối thiểu vùng áp dụng cho người lao động ở các doanh nghiệp từ ngày 1-1-2016 và mức tăng lương cơ sở từ ngày 1-5-2016 cũng làm cho giá cả nhiều mặt hàng tăng hơn so với cùng kỳ năm trước.

Phân tích những yếu tố thị trường, PGS, TS Nguyễn Bá Minh cho rằng, 6 tháng đầu năm 2016 có các kỳ nghỉ kéo dài như: Tết Nguyên đán, Giỗ Tổ Hùng Vương, 30-4 và 1-5, do vậy, nhu cầu mua sắm, vui chơi, giải trí tăng cao, giá các mặt hàng lương thực, thực phẩm đều tăng. Bình quân 6 tháng đầu năm, chỉ số giá nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 2,03% so với cùng kỳ năm 2015, góp phần vào mức tăng chung của CPI khoảng 0,71%; chỉ số giá nhóm đồ uống và thuốc lá tăng 2,37% so với cùng kỳ năm 2015, góp phần vào mức tăng chung của CPI khoảng 0,08%; chỉ số giá nhóm may mặc tăng 2,47% so với cùng kỳ năm 2015, góp phần vào mức tăng chung của CPI khoảng 0,15%; chỉ số giá nhóm du lịch trọn gói tăng 2,5% so với cùng kỳ năm trước. Một nguyên nhân từ thị trường nữa là giá xăng dầu trong nước và thế giới tăng, góp phần làm cho CPI 6 tháng đầu năm tăng mạnh hơn so với cùng kỳ năm trước.

6 tháng đầu năm nay, tình hình thời tiết có nhiều diễn biến bất lợi, nên có tác động không nhỏ tới CPI. Cụ thể, thời tiết rét đậm, rét hại kéo dài hồi tháng 2 trên toàn miền Bắc đã khiến giá rau xanh tăng từ 15-20%. Tác động của khô hạn ở miền Trung và Tây Nguyên, xâm nhập mặn tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đã đẩy giá lúa gạo trên thị trường tăng. Mặc dù có nhiều yếu tố tác động giảm, như nhu cầu xuất khẩu gạo thấp hơn năm ngoái, Thái Lan tuyên bố xả ồ ạt kho gạo 11,4 triệu tấn, nhưng bình quân 6 tháng đầu năm, CPI nhóm lương thực vẫn tăng 0,69% so với cùng kỳ năm trước.

Nhận định của PGS, TS Nguyễn Bá Minh cũng là nhận định của Phó vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Nguyễn Lộc An và nhiều chuyên gia kinh tế khác.

Nhìn chung, các chuyên gia kinh tế đều nhận định, CPI 6 tháng đầu năm tuy tăng cao gấp hơn 2 lần so với cùng kỳ năm 2015, nhưng các yếu tố làm tăng giá hầu hết đều đã được dự báo, trong đó có cả những yếu tố chủ động tăng bằng chính sách điều hành.

Còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ

Trong phiên họp Chính phủ thường kỳ mới đây, Chính phủ cũng thống nhất nhận định, tuy tình hình lạm phát 6 tháng đầu năm được kiểm soát tốt, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ có khả năng tăng cao trở lại.

Những nguy cơ này được Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) chỉ rõ; đó là những vấn đề về chính trị và nhu cầu thực tế tại nhiều nước trên thế giới sẽ tiếp tục tác động đến giá dầu mỏ, khí đốt và ảnh hưởng đến giá các mặt hàng nguyên vật liệu khác; từ đó tác động đến giá hàng hóa trong nước qua kênh nhập khẩu; điều kiện thời tiết, môi trường phức tạp có thể ảnh hưởng tới biến động của giá lương thực, thực phẩm (là hai nhóm có tác động lớn nhất tới CPI)… Bên cạnh đó, sức ép từ cân đối ngân sách, việc tiếp tục điều chỉnh giá dịch vụ công (y tế, giáo dục) theo lộ trình thị trường, chính sách điều hành tỷ giá và mặt bằng lãi suất trong thời gian tới sẽ là những nhân tố cần được quan tâm, theo sát để điều hành phù hợp với diễn biến thị trường và thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát như đã đề ra.

Chuyên gia kinh tế, PGS, TS Ngô Trí Long nêu kịch bản, do mặt bằng giá trong năm nay có thể sẽ có những diễn biến phức tạp đến từ nhiều yếu tố ngoại sinh như: Thị trường thế giới và biến đổi khí hậu gây xáo trộn thị trường lương thực, việc Anh rời khỏi EU, khả năng kiểm soát cung tiền của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, sự biến động của tổng cầu sẽ dẫn đến việc không loại trừ lạm phát 2016 vượt qua mức mục tiêu 5%.

Để kiềm chế tốc độ tăng CPI dưới 5% thành công, Phó vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Nguyễn Lộc An đề nghị: "Bộ Y tế xem xét dãn tiến độ điều chỉnh tăng phí y tế vào dịp cuối năm 2016 nhằm hạn chế mức tăng CPI chung. Trường hợp điều chỉnh 1 đợt cần tránh những dịp thị trường có biến động lớn (cuối năm, lễ, Tết…) nhằm hạn chế mức tác động cộng hưởng vào CPI chung của cả nước. Đây cũng là kiến nghị của Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính).

PGS, TS Ngô Trí Long đề xuất, cần giám sát chặt chẽ việc kê khai giá của các doanh nghiệp với các mặt hàng bình ổn giá, mặt hàng kê khai giá. Cùng với đó, cần kiểm soát chặt chẽ giá hàng hóa dịch vụ do Nhà nước định giá, hàng hóa dịch vụ mua sắm từ nguồn ngân sách Nhà nước, hàng hóa dịch vụ công ích, dịch vụ sự nghiệp công.

Chuyên gia kinh tế, PGS, TS Ngô Văn Hiền nêu quan điểm, cần điều hành linh hoạt giá các đầu vào thiết yếu của sản xuất như điện, than, phân bón và giá các dịch vụ y tế, giáo dục, tránh dồn vào cùng một thời điểm sẽ tác động đến CPIcủa cả nước.

Tuy CPI 6 tháng đầu năm nay có mức tăng đột biến so với cùng kỳ năm trước, nhưng như nhiều chuyên gia nhận định, mức tăng này chủ yếu nằm trong dự báo và vẫn trong tầm kiểm soát. Đồng thời, nếu so với nhiều năm trước thì mức tăng 1,72% của CPI bình quân 6 tháng đầu năm nay vẫn còn thấp hơn nhiều. Do vậy, đây không phải là yếu tố “gây sốc”.

Tuy vậy, tình hình chính trị-kinh tế thế giới đang có những diễn biến xấu, khó lường, cùng với những nguy cơ tiềm ẩn từ chính thị trường trong nước, đòi hỏi Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương phải thường xuyên bám, nắm tình hình; có những chính sách điều hành chủ động, nhanh nhạy, phù hợp với diễn biến của thị trường, kiểm soát tốc độ tăng giá tiêu dùng cả năm dưới 5% theo đúng chỉ tiêu do Quốc hội giao. Giải pháp được nhiều chuyên gia lưu ý nhất là không nên “dồn cục” tăng giá dịch vụ công vào dịp cuối năm 2016 theo lộ trình.

Theo chúng tôi, việc điều chỉnh giá dịch vụ công còn tùy thuộc vào tình hình, diễn biến thực tế từ nay đến cuối năm. Nếu diễn biến thuận lợi, việc tăng giá dịch vụ công theo lộ trình sẽ không ảnh hưởng nhiều đến nỗ lực kiềm chế mức tăng CPI dưới 5%. Trường hợp ngược lại, cảnh báo của các chuyên gia cũng cần được lưu tâm, tránh “cộng hưởng” sức ép lên CPI, gây thêm nhiều bất lợi cho cả việc đưa ra, thực thi chính sách điều hành lẫn cho nền kinh tế-xã hội.

 CHIẾN THẮNG