QĐND - Qua 3 năm thử nghiệm và sau 2 năm triển khai thực hiện trên phạm vi toàn quốc, đến nay chương trình học kỳ quân đội (HKQĐ) đã có sức lan tỏa mạnh mẽ. Tuy vậy, xung quanh việc tổ chức HKQĐ cũng nảy sinh những vấn đề vướng mắc, đòi hỏi phải sớm tháo gỡ để hoạt động này ngày càng mang lại ý nghĩa thiết thực.

Chuẩn bị cho giờ học điều lệnh, đội ngũ

Môi trường tốt để các em học, rèn

Là người trực tiếp chỉ đạo và tổ chức nhiều HKQĐ, PGS,TS Nguyễn Thanh Hải, Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Phó giám đốc Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam chia sẻ với chúng tôi:

- HKQĐ là khoảng thời gian có ý nghĩa đặc biệt để các em học sinh phát triển một số phẩm chất cần thiết ở độ tuổi thiếu niên. Đặc biệt, thông qua hoạt động này góp phần giáo dục lòng yêu nước, nâng cao nhận thức, bồi dưỡng tình cảm, rèn luyện ý chí và hình thành các hành vi tích cực cho các em.

PGS,TS Nguyễn Thanh Hải cũng cho rằng: Trong khi ngành giáo dục đang cố gắng triển khai thực hiện quan điểm: Học đi đôi với hành; dạy chữ gắn với dạy làm người thì "lỗ hổng" trong việc dạy con em cách làm người đang trở thành vấn đề nhức nhối, đòi hỏi sự vào cuộc của toàn xã hội. Chính vậy, việc tổ chức HKQĐ là hướng đi mới, hiệu quả để thực hiện quan điểm giáo dục toàn diện.

Đề cập đến vai trò của HKQĐ, Thiếu tướng Nguyễn Thanh Ngụ, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Binh chủng Pháo binh cho rằng:

- HKQĐ là nhằm từng bước bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, ý thức bảo vệ Tổ quốc, lý tưởng sống, tình yêu giữa con người với con người cho thế hệ trẻ... Đây là lần đầu tiên trong cuộc đời các em được tiếp xúc với môi trường quân đội, trải nghiệm cuộc sống và môi trường rèn luyện của anh bộ đội. Đây cũng là biện pháp để giáo dục, định hướng xu hướng nghề nghiệp quân sự cho các em học sinh. 

Thiếu tướng Nguyễn Thanh Ngụ dẫn chứng bằng chính hiệu quả của HKQĐ do Binh chủng Pháo binh phối hợp với Trung tâm Du lịch Thanh niên Việt Nam tổ chức. Tuy chỉ diễn ra trong 8 ngày, nhưng các cháu được tham gia nhiều hoạt động bổ ích như: Thăm viếng nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm; tham gia lao động công ích; thực hiện một số nền nếp chế độ sinh hoạt trong quân đội; tham gia viết thư về gia đình... Đó là những hoạt động "đánh trúng" tâm lý độ tuổi nên được các cháu hưởng ứng tích cực. Kết thúc HKQĐ, những phẩm chất như: Sống tự lập, tinh thần tập thể, tính kỷ luật, tính trung thực, sự chia sẻ và ý chí vươn lên... ở các cháu thể hiện rất rõ và có bước trưởng thành hơn trước.

- Thực tiễn cuộc sống hiện nay, phần lớn các bậc phụ huynh đều rất lo lắng trước nguy cơ con em mình lao vào những trò chơi vô bổ, hoặc "vướng" các tệ nạn xã hội trong dịp hè... thì HKQĐ có thể giúp các phụ huynh giải quyết những vấn đề đó - Ông Cái Quang Bình, Phó giám đốc Trung tâm Du lịch Thanh niên Việt Nam giải thích thêm.

Các "chiến sĩ nhí" nghe Thủ trưởng Binh chủng Pháo binh nói chuyện truyền thống

Vẫn còn vướng mắc

HKQĐ ngày càng thu hút sự quan tâm của toàn xã hội. Ông Cái Quang Bình cho rằng:

- Năm 2011, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức thực hiện 4 đầu mối chương trình; đồng thời có hơn 30 tỉnh, thành phố phối hợp với các đơn vị quân đội tổ chức HKQĐ. Tuy vậy, trên phạm vi cả nước, hoạt động của HKQĐ mới chỉ đáp ứng phần nhỏ nhu cầu của xã hội. Thực tế đó dẫn đến sự xuất hiện tất yếu của những chương trình do các công ty tư nhân tổ chức.

Theo ông Bình, hiện nay, có khoảng 50 công ty tư nhân tổ chức các chương trình với nhiều tên gọi khác nhau như: "Trải nghiệm quân đội", "Học làm chiến sĩ", "Trại hè chiến sĩ"... Phải thừa nhận rằng, các chương trình như vậy góp phần tạo nên một mùa hè ý nghĩa cho các cháu. Thế nhưng, thực tế cũng cho thấy một số chương trình còn quá đơn giản về nội dung, thiếu khoa học và sự logic; đặc biệt là chưa bám sát đối tượng trong quá trình tổ chức. Thời gian, chương trình và việc thu lệ phí tham gia mỗi nơi mỗi khác. Hơn nữa, việc xác định mục tiêu chương trình chưa thật rõ ràng, dẫn đến tình trạng bị “lệch” về nội dung. Nhiều chương trình bị “quân sự hóa” gây cho các em tâm lý lo sợ, không thích thú với các hoạt động hoặc trở nên “hội hè hóa”, giảm giá trị của hoạt động, ảnh hưởng đến việc nhận thức một cách đầy đủ về môi trường quân đội.

Chia sẻ những băn khoăn không chỉ về nội dung chương trình và cả cách thức tổ chức các HKQĐ, ông Bình cho rằng: "Khung chương trình HKQĐ do Trung ương Đoàn xây dựng trên cơ sở thực tiễn 3 năm thử nghiệm; kết quả tham khảo, học tập mô hình ở các nước bạn và được nghiên cứu, khái quát thành 2 đề tài khoa học, rồi mới ứng dụng, tổ chức trên thực tế. Chính vì vậy, việc tự xác định khung chương trình như một số công ty tư nhân hiện nay sẽ rất khó bảo đảm cho việc thực hiện mục tiêu và ý nghĩa xã hội của HKQĐ. Hơn nữa, điều làm chúng tôi lo ngại nhất là nguy cơ dẫn đến thương mại hóa hoạt động này".

Các em học vượt vật cản K91

Cần thêm giải pháp

Đề cập về khung chương trình HKQĐ, theo PGS,TS, Đại tá Ngô Minh Tuấn, Chủ nhiệm Khoa Tâm lý học (Học viện Chính trị) thì hiện nay, khung chương trình chuẩn của HKQĐ đã được Trung ương Đoàn nghiên cứu xây dựng. Chính vì vậy, để chuẩn hóa nội dung HKQĐ trên toàn quốc, giải pháp trước mắt, các đơn vị cần báo cáo xin phép Trung ương Đoàn và nhận chuyển giao khung chương trình trước khi tổ chức HKQĐ. Về lâu dài, khung chương trình cần được nghiên cứu, hoàn thiện hơn nữa. Chương trình nên có cả phần mềm và phần cứng. Phần cứng do Trung ương Đoàn xác định, phần mềm là việc phải tính đến yếu tố vùng miền, đặc thù các đơn vị quân đội. PGS, TS Ngô Minh Tuấn đề xuất: Các hoạt động trong HKQĐ phải phù hợp với tâm lý, sinh lý độ tuổi, nhằm giúp các em phát triển nhanh và bền vững các phẩm chất, tố chất cần thiết. Làm được điều đó, đòi hỏi phải có sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, đặc biệt là ngành giáo dục, cơ quan chức năng thuộc Bộ Quốc phòng và các trường THCS, THPT trên cả nước.

Cũng đề cập về vấn đề này, PGS, TS Nguyễn Thanh Hải thì đề nghị: Thời gian mỗi HKQĐ nên phù hợp với từng độ tuổi học sinh. Có thể chia ra các chương trình: Ngắn (7-10 ngày), trung (15-20 ngày), dài (25-30 ngày)... . Với cách phân chia như vậy thì các HKQĐ mới có tính liên tục. Theo Thiếu tướng Nguyễn Thanh Ngụ thì hiệu quả HKQĐ còn “làm nền” cho các chương trình giáo dục quốc phòng sau này. Bởi vậy, cần quan tâm gắn HKQĐ với chương trình học tập quân sự của học sinh THPT và chương trình giáo dục quốc phòng cho sinh viên đại học sau này.

Một vấn đề nữa, cũng cần sớm được tháo gỡ là tránh sự chồng chéo về nội dung giữa HKQĐ với chương trình học quân sự ở các nhà trường THCS và THPT. Để giải quyết vướng mắc này, ông Nguyễn Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Thanh thiếu niên miền Nam đề nghị: Bộ Giáo dục và Đào tạo nên công nhận và cấp giấy chứng nhận cho các em học sinh nếu hoàn thành xuất sắc lớp sơ cấp HKQĐ. Những học sinh này nên được miễn tham gia các khóa học quân sự học đường. Có như vậy thì HKQĐ mới ngày càng ý nghĩa và trở thành chương trình giáo dục quốc phòng rộng khắp; huy động được sự tự giác tham gia của mỗi gia đình, các đơn vị quân đội, hệ thống nhà trường và toàn xã hội.

Bài và ảnh: Tấn Tuân