Một tiết học. Ảnh: internet

Trước tình trạng học sinh không chịu học văn hoặc học văn quá yếu nổi lên rõ nét trong 10 năm trở lại đây, hiếm có thầy giáo, cô giáo nào dạy môn học này lại không khỏi lo lắng và day dứt. Hàng loạt hội nghị bàn tròn, các đợt tập huấn ra đời từ cấp bộ, khu vực, đến sở, phòng... nhằm tìm ra biện pháp tối ưu để khắc phục điểm yếu đó. Thầy cô giáo cùng cấp quản lí không thiếu quyết tâm, nỗ lực qua việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học môn Ngữ văn, nhưng kết quả đem lại còn quá khiêm tốn. Nhiều người không dạy văn mới thấy ngỡ ngàng xót xa khi đọc các bài văn yếu của thí sinh qua kênh báo, đài. Còn chúng tôi thì gặp phải những dạng bài văn ấy như cơm bữa. Lớp dạy của các thầy, cô giáo dạy giỏi, lão luyện thực sự mà cũng đâu ít bài văn tệ, dẫu đề bài ra khá đơn giản, quen thuộc. Lỗi tại ai?

Chúng tôi từng làm một cuộc theo dõi, đối chiếu diện nhỏ ở vài huyện của tỉnh Quảng Ngãi về chất lượng học văn giữa học sinh học chương trình cải cách với học sinh đang học chương trình mới và phân ban thì nhận thấy khả năng viết văn của học sinh ở chương trình mới và phân ban (cấp 2 và 3) yếu hơn, lối viết cứng nhắc, cộc lốc, ít xúc cảm. Qua đây, có ý kiến cho rằng, chương trình mới và phân ban đang triển khai đại trà chỉ chú trọng kiểm tra bằng hình thức trắc nghiệm mà sao nhãng, xem nhẹ phần kĩ năng tự luận. Đánh giá năng lực văn học của học sinh phải là ở khả năng tự luận, sự bày tỏ những tâm tư, cảm xúc, phát hiện cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chương và thể hiện súc tích bằng văn bản... Cũng đã có ý kiến quả quyết rằng: Chương trình Ngữ văn mới và phân ban ở các bậc THCS, THPT đang thực hiện sẽ dần dần giết chết năng lực viết văn của học sinh.

Theo chúng tôi, điểm yếu nhất của học sinh trong học môn văn là không chịu đọc sách, ngại, lười quan sát, suy ngẫm và sáng tạo. Bên cạnh đó, căn bệnh chỉ tiêu, thành tích, đánh giá dễ dãi... tồn tại lâu nay đã làm cho học sinh được đà lấn tới, xem thường tất cả. Đặc biệt là tình trạng ra đề kiểm tra, đề thi tốt nghiệp, tuyển sinh quá cứng nhắc, quá rập khuôn, quá máy móc, không có gì phát huy tính tự do, sáng tạo của học sinh. Giới hạn trong phạm vi mấy chục tác phẩm, năm bảy chục đề thi (kiểu như Bộ đề một thời) có phần nào giảm được áp lực học tập, công sức cho thí sinh, nhưng hại thì nhiều, làm cho thí sinh có thói quen lười nhác, dựa dẫm, ỷ lại quá nhiều vào sách văn mẫu, thiếu tư duy, sáng tạo, nghèo cảm xúc riêng… Tham khảo một số đề thi tuyển sinh đại học môn văn ở một số nước bạn, chúng ta có thể thấy họ không ngừng cải cách theo hướng mở ra một không gian rộng lớn để phát huy tích cực tính tự do sáng tạo của học sinh, đưa văn học ra khỏi tháp ngà để hòa vào cuộc sống, tiếp cận, gần gũi với hiện thực.

Tiếng chuông cảnh báo về tình trạng học văn, thi văn của học sinh đã được báo đài, dư luận gióng lên từ lâu rồi. Thế mà tới nay, những người có trách nhiệm, có quyền quyết định vẫn chưa có động thái nào rõ rệt và tích cực, nhất là khâu ra đề kiểm tra, đề thi. Bước đột phá để làm thay đổi tình trạng học môn văn uể oải ở học sinh hiện nay là hãy bắt đầu từ việc đánh giá kết quả nghiêm túc, chính xác, nói không với bệnh thành tích, gian lận, tiêu cực trong thi cử.

ĐỖ TẤN NGỌC

(Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng-Sơn Tịnh-Quảng Ngãi)