Phóng viên (PV): Thưa ông, ông có thể cho bạn đọc biết số liệu cụ thể về những “giấy phép con” được ban hành tại thông tư, quyết định của các bộ, ngành?

Ông Vũ Tiến Lộc: Theo số liệu rà soát của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đến trước ngày 1-7-2016, có gần 3.000 điều kiện kinh doanh được quy định trong thông tư, quyết định của các bộ, ngành. Đây chính là các "giấy phép con" hết hiệu lực từ ngày 1-7-2016 vừa qua theo quy định của Luật Đầu tư. Số này chiếm khoảng 50% tổng số các điều kiện kinh doanh. Có thể nói, sau ngày 1-7-2016, “giấy phép con” đã chính thức bị xóa sổ. Con số 3.000 giấy phép con trước đó đã được các bộ, ngành rà soát, chỉnh sửa theo chỉ đạo của Chính phủ để đưa vào 50 nghị định về điều kiện kinh doanh cũng đã được ban hành và có hiệu lực từ ngày 1-7-2016.

Đây là lý do của đợt rà soát “giấy phép con” vừa qua nhằm bãi bỏ những điều kiện không cần thiết, không phù hợp, bảo đảm tính pháp lý của các điều kiện kinh doanh cần thiết. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu không được nâng cấp, sao chép các điều kiện kinh doanh từ thông tư sang nghị định, mà phải thực hiện rà soát, giải trình theo tư duy mới của nhà nước kiến tạo, tăng hình thức quản lý qua cơ chế hậu kiểm thay vì tiền kiểm.

Tư duy này đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia vào quá trình rà soát, sửa đổi các quy định về điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, thời gian để VCCI và các doanh nghiệp tiếp cận được với những văn bản quá ngắn, chỉ khoảng nửa tháng trước khi các văn bản được trình Chính phủ ký ban hành, nên những kiến nghị có thể chưa bao quát hết. Chúng tôi sẽ tiếp tục rà soát các nghị định về điều kiện kinh doanh mới được ban hành, nếu phát hiện các điều kiện kinh doanh không phù hợp, không cần thiết sẽ kiến nghị Chính phủ sửa đổi.

Như vậy, con số bao nhiêu điều kiện kinh doanh sẽ không còn quan trọng. Vấn đề là thể chế quy định cũng như cơ chế giám sát và thực thi các điều kiện này.

Ông Vũ Tiến Lộc. Ảnh: Minh Phương 

Ông Vũ Tiến Lộc: Tôi muốn nói chung về tác động của các điều kiện kinh doanh, chứ không chỉ là giấy phép con. Về nguyên tắc, điều kiện kinh doanh là cách can thiệp của cơ quan quản lý Nhà nước vào quyền gia nhập thị trường của các doanh nghiệp vì mục tiêu nhất định. Mục tiêu này được Luật Đầu tư làm rõ, đó là nhằm bảo vệ, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia; trật tự, an toàn xã hội; đạo đức xã hội và sức khỏe của cộng đồng.

Như vậy, hệ lụy của công cụ quản lý này trong thị trường là giảm tính cạnh tranh của thị trường, tăng cơ hội độc quyền cho những doanh nghiệp có được giấy phép.

Các điều kiện kinh doanh cũng giới hạn tính sáng tạo, đổi mới của doanh nghiệp khi áp đặt công nghệ, thiết bị, quy mô hoạt động, kéo theo chất lượng, giá cả sản phẩm, dịch vụ không có áp lực phải tăng/giảm theo nhu cầu thị trường. Đặc biệt, các điều kiện kinh doanh thường tạo nên nguy cơ tiêu cực, nhũng nhiễu doanh nghiệp do cơ chế tiền kiểm. Nghĩa là doanh nghiệp phải được cấp phép, cấp giấy chứng nhận đạt chuẩn rồi mới được bắt tay vào kinh doanh...

Đây là lý do ở các nước, thể chế quy định về điều kiện kinh doanh luôn được giám sát để bảo đảm tính rõ ràng, minh bạch; bảo đảm hạn chế tối đa những tác động tiêu cực của các điều kiện kinh doanh này tới hoạt động của các doanh nghiệp, nhà đầu tư. Hơn thế, khi đưa ra những điều kiện kinh doanh, các cơ quan quản lý Nhà nước cũng phải giải trình về việc lựa chọn này đã tính tới các công cụ khác ít tác động tiêu cực hơn hay chưa?...

Rất tiếc, ở nước ta trách nhiệm giải trình này chưa thực sự rõ ràng. Khi chúng tôi tiến hành rà soát và kiến nghị sửa đổi hơn 300 quy định về điều kiện kinh doanh tại 50 dự thảo nghị định về điều kiện kinh doanh, rất nhiều bộ, ngành đã không lý giải được vì sao lại đưa ra điều kiện kinh doanh này mà không phải là một công cụ quản lý khác.

Nhiều doanh nghiệp kinh doanh khí cho rằng, Nghị định số 19/2016/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh khí gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp. Ảnh: Minh Phương 

Ông Vũ Tiến Lộc: Tư duy tiền kiểm vẫn rất nặng nề trong việc xây dựng các hình thức quản lý doanh nghiệp của các bộ, ngành. Nếu tư duy này không thay đổi như yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ về Nhà nước kiến tạo, thì việc rà soát cải cách hệ thống điều kiện kinh doanh sẽ còn gặp nhiều khó khăn.

Hơn thế, ngay cả yêu cầu của Chính phủ về việc thay công cụ quản lý từ điều kiện kinh doanh-theo hình thức tiền kiểm bằng quy chuẩn kỹ thuật-theo hình thức hậu kiểm cũng sẽ không đạt được nguyên tắc thuận cho doanh nghiệp nếu các quy chuẩn vẫn được xây dựng theo tư duy quản lý doanh nghiệp. Nghĩa là các doanh nghiệp sẽ cần phải chờ đợi thêm để thực sự có được một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, có thể tiên liệu được.

PV: Trên cương vị là người đại diện cho tiếng nói của các doanh nghiệp, ông có đề xuất gì để loại bỏ các “giấy phép con” nhằm tạo hành lang thông thoáng cho các doanh nghiệp hoạt động?

Ông Vũ Tiến Lộc: Theo tôi thì từ ngày 1-7 mới bắt đầu hành trình “cởi trói” doanh nghiệp khỏi các điều kiện kinh doanh vô lối. Giai đoạn vừa qua mới chỉ là khởi động, thống nhất nhận thức, cách làm… Vì vậy, tôi tin là các công việc rà soát sẽ diễn ra mạnh mẽ, quyết liệt hơn trong vòng 6 tháng tới, để từ năm 2017, chúng ta sẽ có hệ thống điều kiện kinh doanh sát với thông lệ của quốc tế.

VCCI và các doanh nghiệp sẽ rà soát những điều kiện kinh doanh đang có trong các luật, nghị định và cả danh mục 267 ngành nghề kinh doanh có điều kiện ban hành kèm Luật Đầu tư để có kiến nghị chỉnh sửa theo tinh thần tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển mà Thủ tướng Chính phủ đã cam kết. Chúng tôi tính sơ bộ, có thể đề xuất bỏ đi 1/10 trong danh mục trên. Đồng thời, VCCI sẽ kêu gọi các doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ vào quá trình này. Vì khi Nhà nước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, bỏ điều kiện kinh doanh thay bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn thì doanh nghiệp cũng không thể đứng ngoài.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

ĐỨC TUẤN (thực hiện)