Khu di tích danh thắng Yên Tử thuộc xã Thượng Yên Công, thị xã Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Yên Tử đã được khai mở từ thời Lý, nhưng thực sự trở thành trung tâm của Phật giáo từ khi vua Trần Nhân Tông, một vị vua anh hùng, quyết từ bỏ ngai vàng khoác áo cà sa tu hành và thành lập một giáo phái Phật giáo đặc trưng của Việt Nam, đó là thiền phái Trúc Lâm và ông trở thành vị tổ thứ nhất với pháp danh Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông (1258- 1308). Trên núi Yên Tử linh thiêng quanh năm mây vờn, cao 1.068 mét so với mặt nước biển đã được Trần Nhân Tông cho xây nhiều công trình lớn, nhỏ để làm nơi tu luyện, truyền kinh, giảng đạo.

Du khách thành tâm chiêm bái chùa Đồng.

Những công trình trên núi Yên Tử nhiều và đều giàu ý nghĩa. Sau một chặng cáp treo, nơi du khách đặt chân đến đầu tiên là chùa Hoa Yên, độ cao 534 mét. Nơi đây khung cảnh nên thơ mê hoặc. Giữa lưng chừng núi vi vút gió thông là những mái chùa nhỏ xinh hài hòa với núi non, như mơ, như thực. Hai gốc đại già 700 năm tuổi như hai bóng Phật nghìn mắt nghìn tay vươn ra vỗ về, che chở chúng sinh. Chùa này, tên thường gọi là chùa Cả, nguyên tên là Vân Yên, do Thiền sư Hiện Quang khai sơn. Ngài là đệ tử nối pháp của Thiền sư Thường Chiếu. Nối tiếp Thiền sư Hiện Quang là Quốc sư Trúc Lâm, Quốc sư Đại Tăng, Thiền sư Tiêu Diêu, Thiền sư Huệ Tuệ, rồi đến Đại Đầu Đà Trúc Lâm, tức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông. Trần Nhân Tông thuộc thế hệ thứ 6, nhưng ông có công lớn thống nhất các thiền phái đã có thành một thiền phái Trúc Lâm, nên người đời gọi ông là Trúc Lâm đệ nhất Tổ. Trần Nhân Tông cho mở Vân Yên to, rộng, trở thành trung tâm Phật giáo thời đó. Đến đời Lê Thánh Tông, khi lên thăm chùa, thấy hoa nở đầy sân, vua đổi tên chùa thành Hoa Yên. Trước chùa hiện còn Huệ Quang Kim Tháp xây năm 1309, an táng Xá lợi Trần Nhân Tông, cùng hơn 40 ngôi tháp lớn nhỏ khác, đều được xây dựng từ thời Trần.

Huệ Quang Kim Tháp, nơi đặt Xá lợi Trần Nhân Tông.

Một ngôi chùa đặc biệt khác là chùa Đồng. Chùa tọa trên đỉnh cao nhất của Yên Tử. Tại đây có thể quan sát cả một vùng sơn thủy hữu tình rộng lớn. Chùa có tên chữ là Thiên Trúc, do một bà phi của chúa Trịnh phát tâm. Ngôi chùa lúc đầu dạng một khối đồng hình chữ nhật, cao 1,35 mét, dài 1,4 mét, rộng 1,1 mét. Năm 2005 chùa được xây dựng lại bằng đồng, khoảng 70 tấn, diện tích khoảng 20 mét vuông, cao 3,35 mét, mỗi cột nặng 1 tấn. Sách kỉ lục Việt đã xác nhận đây là ngôi chùa bằng đồng lớn nhất Việt . Sau 2 chặng cáp treo và nhiều đoạn bách bộ, leo lên được chùa Đồng là một thử thách với nhiều người. Nhưng đến được chùa Đồng ai cũng hả hê, coi như đặt chân được vào cõi Phật.

Tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông là một công trình đồ sộ được khởi công cuối năm 2009. Tượng nặng hơn 100 tấn, thân cao 9,9 mét ngồi trên bệ và đài sen, sẽ được đặt trên đường từ An Kì Sinh đến chùa Đồng. Tương truyền, nơi đây khi xưa vua Trần Nhân Tông tu hành thường chọn tọa thiền và ngắm phong cảnh đất nước. Những ngày đẹp trời, từ đây có thể nhìn thấy cửa sông Bạch Đằng.

Ngày xuân xuôi ngược Bắc thưởng ngoạn giang sơn cẩm tú, tiếc thay, nếu bạn chưa một lần hành hương Yên Tử.

Bài và ảnh: Xuân An