Tổng khởi nghĩa tháng 8-1945 diễn ra nhanh, gọn, tại Hà Nội và giành được thắng lợi trọn vẹn. Hơn 60 năm qua, đã có bao nhà nghiên cứu và các nhân chứng lịch sử đã ghi lại mọi khía cạnh của sự kiện trọng đại này. Nhân vật trung tâm được nhắc tới nhiều nhất bao giờ cũng là Hồ Chủ tịch, người khai sinh nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa. Sử sách đã ghi, còn hình ảnh được lưu lại như thế nào?

Có thể do diễn biến của sự kiện quá nhanh, vả lại thời đó báo chí còn ít, trang bị kỹ thuật cho phóng viên còn hạn chế, chưa có máy ảnh hiện đại với ống kính tê lê tiêu cự lớn, nên số ảnh ghi cảnh Bác đọc Tuyên ngôn Độc lập đến nay chỉ mới có 3 ảnh sau: Bác đứng trên lễ đài, đằng sau có cột cờ; Bác đội mũ, có ô che và Bác đọc Tuyên ngôn Độc lập.

Hai ảnh đầu đều chụp từ xa, chỉ có thể đoán ra hình ảnh Bác qua mái đầu, chòm râu. Còn ảnh thứ ba, lại không phải là lúc Bác đọc Tuyên ngôn như nhiều báo lâu nay vẫn chú thích. Thực tế thì Bác đọc trước cái mi-crô dài, sao trong ảnh lại là tròn?

Cuối năm 2001, Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh có tổ chức cuộc hội thảo về lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam và nhà thơ Cù Huy Cận đã đến dự. Tại hội thảo này nhà thơ khẳng định là, trong kháng chiến chống Pháp ông giữ trọng trách Tổng thư ký Hội đồng Chính phủ, chính ông đã chỉ đạo cho một số nhà nhiếp ảnh ghép cái mi-crô tròn vào trước chân dung nửa người của Bác Hồ, để phục vụ cho mục đích tuyên truyền. Kèm theo bài này còn có một chân dung Bác Hồ năm 1946, lần đầu tiên được công bố. Đây là bức ảnh do một Việt kiều là ông Trịnh Đình Tiến sưu tầm được tại kho lưu trữ của Bảo tàng chiến tranh Hoàng gia Anh. Thời gian qua, trong kho tư liệu điện ảnh nước ngoài, người ta phát hiện được nhiều thước phim nhựa về Bác Hồ trong ngày độc lập và trong các nẻo đường kháng chiến chống Pháp. Hy vọng là rồi đây cũng sẽ tìm được những lưu trữ của cá nhân hoặc ở kho lưu trữ phim ảnh quốc tế những tư liệu mới trong thời điểm lịch sử trọng đại của đất nước. Đào Giang