Bờ sông Hồng, đoạn chảy qua địa bàn phường Tứ Liên, quận Tây Hồ, Hà Nội, dài chưa đầy 2 km, từ lâu đã trở thành nơi tập trung hơn 60 “ngôi nhà” nổi của những người dân đến từ xã Đức Bác (Lập Thạch, Vĩnh Phúc) . Họ đến đây làm nghề buôn bán đồ gốm sứ. Người Hà thành cũng đã quá quen với “chợ nổi” trên sông này. Thủ đô Hà Nội tới đây sẽ được mở rộng, Tứ Liên sẽ trở thành một khu phố hiện đại…Chợ gốm nổi này sẽ đi về đâu?

Ngay sau khi nghe tin, UBND thành phố sẽ có kế hoạch giải toả khu chợ gốm trên đoạn sông phường Tứ Liên, ngày 20-9, chúng tôi men theo con đường nhỏ, chạy dọc theo bãi sông, đến với chợ gốm.

Xóm chợ gốm

Trên đoạn sông nhỏ, những con thuyền không lớn lắm, chở đầy chum, lọ, trên bờ là những chiếc xe thồ chất đầy hàng gốm.

Một bác trung niên vừa chuyển những bình gốm từ thuyền lên xe, kể với tôi về lai lịch hình thành của chợ gốm này. Câu chuyện của ông đưa chúng tôi ngược dòng sông Hồng trở về với xã Đức Bác, Lập Thạch, Vĩnh Phúc, mọi người đều biết đây là vùng phân lũ, vùng đất chiêm khô mùa thối. Nhà nào cũng cố sắm một con thuyền làm phương tiện kiếm kế sinh nhai, đồng thời là nơi trú ngụ những khi lũ về. Muốn kiếm sống chỉ còn cách rời làng đi tứ xứ. Từ những năm 90, người dân xóm này đã tụ nhau lại chọn địa điểm kè Tứ Liên làm nơi trú ngụ, mưu sinh. Lý do, khu vực này có dòng chảy êm, ít xoáy ngầm, mớn nước lại sâu, thuận tiện cho công việc buôn bán nên người ta đã lấy đây làm “bến” đỗ.

Công việc của những cư dân chợ gốm bắt đầu vào lúc 3-4 giờ sáng, tiếng người í ới, tiếng gốm sứ leng keng được xếp cẩn thận vào đôi sọt thồ chuẩn bị cho chuyến hàng trong ngày. Chị Khánh, một cư dân trong xóm gốm bảo với tôi rằng, loại hàng này toàn là thứ cồng kềnh, lại dễ vỡ nên lúc xếp cũng phải là người quen việc, khéo tay. Không phải cứ bỏ bừa lên xe là xong đâu. Chính vì thế công việc mới mất nhiều thời gian. Tiếp đó là tiếng xe thồ chở nặng gốm kĩu kịt toả đi các hướng, tiến vào trung tâm thành phố, len lỏi từng ngõ, từng nhà phục vụ tận tay người dân Hà Thành thú chơi lọ hoa gốm. 7 –8 giờ tối họ lại lầm lũi trở về “bến”, từng thuyền bập bùng ánh lửa, những làn khói nhè nhẹ bay quấn quanh những chiếc “nhà nổi” trên bến báo hiệu một ngày lao động của những cư dân sông nước đã kết thúc.

Gốm chuẩn bị lên đường vào phố

Trông già hơn so với tuổi 19, song Nhung rất hồn nhiên kể cho tôi nghe rằng, bây giờ ở làng em chỉ có ông bà già, trẻ em. Còn nam nữ, phụ ấu có bói cũng chẳng ra mấy người. Muốn gặp được họ thì cứ ra đoạn sông này. Nói rồi cô gái đưa mắt nhìn những con thuyền đang sắp hàng đậu dưới bến. Cuộc sống nhọc nhằn, vất vả nhưng không làm mất đi sự rạng ngời của một cô gái đang bước vào tuổi xuân thì. Hỏi chuyện riêng tư, khẽ khàng Nhung bảo, chúng em vất vả quen rồi, những người cùng cảnh ngộ dễ thông cảm với nhau, khi nào ưng thì nói với gia đình, về quê tổ chức đám cưới, sau đó lại đưa nhau lên thuyền bươn chải kiếm kế sinh nhai.

Rong ruổi trên đường

Anh Dung, năm nay 45 tuổi, là người có thâm niên mấy chục năm trong nghề, quen ăn to nói lớn nên được mọi người tín nhiệm bầu chức trưởng xóm chợ gốm. Anh phải có trách nhiệm nắm tình hình các nhân khẩu trình báo với các cấp chính quyền phường Tứ Liên. Đồng thời kiêm luôn việc đảm bảo an ninh trật tự tại khu vực. Cứ như lời những người sinh sống nơi đây cho biết, và thực tế hiển hiện trước mắt chúng tôi: cuộc sống của mọi người tuy thiếu thốn nhưng bản tính ai cũng hết sức lương thiện, không tơ hào cái gì không thuộc về mình.

Năng nhặt chặt bị, nhà nào chịu khó tằn tiện cũng dành dụm mua được chiếc xe máy, vừa làm phương tiện đi lại, chở hàng nhanh giúp chủ của nó đỡ vất vả phần nào. Những thứ tài sản giá trị như vậy, sau một ngày lao động vất vả, tối về chỉ việc dựng triền đê, che tấm bạt là hoàn toàn yên tâm.

Cũng ngay khi chúng tôi có mặt, lực lượng Sở giao thông công chính, công an phường Tứ Liên, lực lượng cảnh sát giao thông thành phố… đang tham gia đợt giải tỏa các bến sông và phương tiện thủy hoạt động trái phép trên sông Hồng nhằm lập lại trật tự, an toàn đường thủy trong mùa mưa bão.

Tại đây, ông Trần Văn Dũng, quyền Đội trưởng thanh tra giao thông đường thủy, cho biết, đối với khu vực kè Tứ Liên K61+300 – K62+900 là khu vực địa giới được yêu cầu cấm neo đậu phương tiện chở hàng, gây mất an toàn và hư hại đến kè sông, cầu đường. Nhưng đây lại là khu vực tập kết của gần 60 hộ thuyền chuyên buôn bán gốm. Những phương tiện hầu hết không có đăng ký, đăng kiểm. Người điều khiển không có bằng lái, chứng chỉ.

Toàn cảnh xóm chợ gốm

Theo chúng tôi được biết, đã nhiều lần, chính quyền địa phương cùng đội thanh tra giao thông đã tiến hành xử phạt các chủ thuyền này, nhưng cứ đuổi được hôm nay, mấy hôm sau đâu lại vào đó. Lần gần đây nhất vào cuối tháng 8, các cơ quan chức cũng đã tiến hành kiểm tra và xử lý đối với các trường hợp tàu thuyền neo đậu trái phép tại khu vực này. Đã xử phạt với 50 trường hợp vi phạm các quy định về đảm bảo vệ sinh môi trường, 1 trường hợp tàu thuyền neo đậu trái phép với số tiền là 650.000đ… Cùng việc xử phạt, tổ công tác cũng yêu cầu các chủ tàu thuyền viết cam kết không vi phạm các quy định về trật tự an toàn giao thông đường thuỷ, vệ sinh môi trường. Mặc dù vậy, đến nay việc tái phạm vẫn xảy ra bởi lý do họ không còn địa điểm nào tập kết hàng hoá. Và lần này cũng vậy, yêu cầu giải toả xong những người dân xóm chợ này về đâu thì cũng không thể biết được. Chưa định hướng cho người ta về đâu. Di chuyển và về quê? Đó chính là cái khó đối với cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, về phía đội thanh tra vận tải đường thủy cũng có những khó khăn riêng. Toàn đội chỉ có 10 người cùng 2 ca nô, nếu tiến hành kiểm tra đồng loạt phải mượn xuồng, ca nô của lực lượng khác. Và từ bao lâu nay, đội không hề có một bãi tạm giữ phương tiện vi phạm. Nếu thuyền nào bị tạm giữ đều phải nhờ chính quyền địa phương hay cảnh sát đường thủy trông giúp. “Mà trông giữ tàu thuyền đâu có dễ, không cẩn thận, tàu chìm hoặc trôi mất, lúc đó mình lại phải đền. Đó là chưa kể việc kéo tàu vi phạm về bến đậu rất mất công. Phải mất hai tiếng mới kéo một tàu thuyền đi được 1 km”. Ông Dũng nói. Đây cũng là lý do khiến các thanh tra giao thông đường thủy không mặn mà mấy với việc tạm giữ phương tiện. Việc xử lý thiếu kiên quyết như vậy càng làm cho chủ tàu thuyền nhờn, rất hay tái phạm.

Để có thể giải quyết dứt điểm tình trạng này, theo ông Lê Hồng Hoà, Trưởng công an phường Tứ Liên cho chúng tôi biết, phường có kiến nghị các cơ quan chức năng có đề án xây dựng bến bãi cho phép kinh doanh hoạt động tại khu vực Tứ Liên, tránh khu vực kè đảm bảo an toàn. Điều này cũng hoàn toàn phù hợp với nguyện vọng của những người dân nơi xóm “chợ” có một chốn mưu sinh, bởi vì “gạo chợ nước sông” việc bảo đảm vệ sinh, sức khoẻ của hàng người cũng đang gặp nhiều khốn khó.

Bài và ảnh: Kim Anh – Phúc Thắng