Sắp tới, theo chỉ thị của UBNDTP Hồ ChíMinh (4/CT-UB, quý I-2007), thành phố sẽ gấp rút

Công an đang giám định hiện trường vụ cháy căn hộ CC An Lộc. Ảnh: SONG PHẠM

tiến hành xây dựng thêm 30.000 căn hộ tái định cư. Thế nhưng, với mật độ và tốc độ chung cư (CC) xuất hiện ngày càng nhiều, vấn đề phòng cháy, nổ ngày càng trở nên nghiêm trọng.

Cháy nhà, lòi… chất lượng

Ngày 29-4 vừa qua, một vụ hỏa hoạn đã xảy ra tại căn hộ số D.11-10, CC An Lộc, đường Nguyễn Oanh, phường 17, Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh. Chủ nhân căn hộ, anh Trần Phi Dũng cho biết: “Vụ cháy xảy ra vào buổi sáng, sau khi tôi đi làm. Theo một số bà con ngụ cùng tầng thì từ khoảng 9 giờ sáng đã thấy có khói và mùi khét nhưng hệ thống chuông báo cháy của CC hoàn toàn im lặng. Một số người cho rằng ai đó đốt vàng mã, số khác nghi ngờ, gọi điện thoại báo Ban quản lý (BQL) nhưng không ai tới kiểm tra. Đến khoảng 2 giờ thì đám cháy bùng lên dữ dội, thiêu rụi toàn bộ phòng ngủ và phòng chứa đồ đạc của căn hộ. Lúc này, theo cấp báo, lực lượng cảnh sát phòng cháy chữa cháy (PCCC) Khu vực 10 đã cho xe đến. Thế nhưng, theo một số bà con thì thang xe chữa cháy chỉ vươn tới tầng 8 của CC, cố gắng lắm, vòi rồng cũng chỉ xịt nước được tới tầng 9. Trong khi đám cháy ở tận tầng 11 của CC 12 tầng. Lực lượng chữa cháy phải leo lên tầng trên cùng xả bể nước dự phòng, rồi leo trở xuống phá cửa căn hộ xịt nước vào. Đến khoảng 15g đám cháy mới được dập tắt”.

Anh Phan, nhà số D.11-11, vẫn chưa hết bàng hoàng kể: “Năm ngoái chúng tôi đang ở lô A thì xảy ra vụ rò điện trong bể tắm, giật chết một ông Hàn Quốc. Sợ quá, chúng tôi chuyển nhà qua bên này (lô D) thì lại gặp hỏa hoạn”.

“Hệ thống báo cháy của cả lô lúc đó hoàn toàn bị tê liệt, vòi nước dự phòng gắn ở các tầng mở ra không có một giọt nước; bình chữa cháy cá nhân nằm lăn lóc trở nên vô tác dụng vì khói nhiều quá không thấy cả đường mà chạy nói gì tới chuyện tham gia chữa cháy” - chị K. - ngụ ở tầng 12 nhớ lại. “Đã vậy từ lúc cháy tới nay (chiều ngày 4-5 - PV) không có bất kỳ động thái phản hồi nào từ phía BQL, dù phí quản lý mỗi tháng mỗi hộ vẫn đóng đủ” - anh Phan nói thêm. Nhiều hộ dân còn cho biết, từ lúc họ dọn về đây ở tới nay (CC chỉ mới được xây xong và đưa vào sử dụng cuối năm 2004, đầu năm 2005), chưa có ai bảo cho họ biết khi xảy ra cháy thì cần phải làm gì.

Ông Lê Thành Nam, trưởng BQL CC cho biết: CC An Lộc do Công ty cổ phần Xây dựng số 5, hợp tác cùng Công ty TNHH Đình Khiêm, xây gồm 4 lô A, B, C, D với 384 căn hộ, có khoảng 300 căn đang ở. BQL ở đây gồm 13 người, quản lý phí thu khoảng 56.000đ/tháng.

Chiều ngày 4-5, đại diện Sở cảnh sát PCCC thành phố, trung tá Lê Đình Dũng sau khi mở niêm phong, khám nghiệm hiện trường đã đưa ra kết luận: Vụ cháy xảy ra do hệ thống điện (âm tường) bị chập. Biên bản ghi ngày 10-5-2007 của Sở nhận định nguyên nhân vụ cháy là “do sự cố chập điện từ bóng đèn neon 1,2m, mắc tương ứng phía trên giường ngủ”.
Vụ cháy gây thiệt hại không quá lớn nhưng lại lộ ra một vấn đề lớn, đó là sự an nguy của tính mạng người dân trong cả khu CC này.

Chung cư cũ: Xuống cấp!

Theo thống kê mới nhất của Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, hiện cả thành phố có hàng trăm CC đã xuống cấp trầm trọng, cần phải tháo dỡ, di dời. Hàng trăm CC khác cần gấp rút cải tạo, nâng cấp.

Dạo qua một số CC cao tầng trong thành phố được xây dựng từ trước năm 1975 như CC 727 Trần Hưng Đạo, CC Phùng Hưng, CC Phù Đổng Thiên Vương (Q5), CC Ngô Gia Tự, CC Nguyễn Kim, CC Tô Hiến Thành, CC Kỳ Hòa, CC Thành Thái (Q10), CC 1A-B Cao Thắng, CC 23 bis Lê Quý Đôn (Q3)… đều thấy đa số các lối thoát hiểm của CC thường bị tận dụng làm chỗ để xe, chứa đồ, buôn bán…; nhiều cầu thang thoát hiểm quá hẹp và hư hỏng.

Đơn cử như CC 727 Trần Hưng Đạo, Q5, nơi có trên 600 căn hộ với hơn 2.000 người đang sinh sống, từ tầng 2 đến tầng 11 của CC đều xuống cấp, cầu thang chính chỉ rộng từ 1,5m - 2m không có tí ánh sáng lọt vào, phải mở đèn suốt, khi xảy ra sự cố, điện cúp không thấy đường chạy là chắc chắn. Đã thế, 2 cầu thang thoát hiểm đều dẫn xuống… nhà để xe luôn luôn có vài trăm chiếc dựng ngang dọc.

Chung cư mới: Hồi hộp!

Trong bối cảnh các cao ốc đua nhau mọc lên như hiện nay, hầu hết các nhà đầu tư đều rao bán căn hộ ngay từ khi mới có dự án. Tâm lý “tiền nào của đó” khiến khách hàng tin rằng giá bán càng cao thì chắc chắn chất lượng căn hộ sẽ cao theo, nhiều khách hàng ký hợp đồng mua căn hộ từ lúc chưa khởi công, đến khi nhận nhà mới… ngỡ ngàng vì nó không giống như mình tưởng. Nhiều căn hộ chỉ cần với tay lên là suýt đụng trần, còn hành lang thì hẹp như không thể hẹp hơn.

Dạo qua các CC mới xây dựng sau này, đặc biệt là các CC tái định cư như CC Khánh Hội, Q4; CC Mỹ Thuận, Q8; CC Ngô Tất Tố, CC Phạm Viết Chánh, Q. Bình Thạnh; CC Nhiêu Lộc-Thị Nghè… chúng tôi nhận thấy có rất nhiều thiếu sót về trang thiết bị đảm bảo an toàn cho người dân nếu xảy ra sự cố, nổi bật là trang thiết bị PCCC. Công tác diễn tập PCCC cũng không được quan tâm thường xuyên, nhằm huấn luyện cho các nhân viên bảo vệ và người dân thực hành xử lý chữa cháy và các công tác liên quan như phát hiện đám cháy, thao tập chữa cháy tại chỗ bằng các dụng cụ chữa cháy, công tác sơ cấp cứu, di chuyển và bảo vệ tài sản…

Được biết, hiện chưa có hệ thống tiêu chí chung về căn hộ cao cấp mà chủ yếu do các nhà đầu tư khảo sát qua nhu cầu khách hàng. Ví dụ tiêu chí cho căn hộ cao cấp được khách hàng quan tâm hàng đầu là vị trí, kế đến là cảnh quan, thứ ba mới đến tiện ích, mà tiện ích cũng chỉ quẩn quanh Internet ADSL, truyền hình cáp...

Cũng qua khảo sát, hiện chỉ có Công ty Phú Mỹ Hưng là đã lắp đặt 2.500 thang dây thoát hiểm cho các căn hộ từ tầng 3 đến tầng 10 của tất cả khu căn hộ với tổng chi phí khoảng 5 tỷ đồng, toàn bộ do Phú Mỹ Hưng đầu tư, không thu bất kỳ khoản nào từ cư dân. Đây cũng chính là một mắt xích quan trọng mang tính nền tảng để phát triển bền vững, là một bước đón đầu xu thế tất yếu của việc phòng chống cháy nổ ở các CC, mặt khác cũng thể hiện tâm huyết của nhà đầu tư đối với sự an toàn của cư dân.

Ngàn lẻ một lý do không an toàn

Đó chính là chất lượng công trình và vấn đề quản lý, duyệt các đồ án xây dựng CC cao tầng hiện nay. Từ hệ thống PCCC và thoát nạn bắt buộc phải có, chất lượng thực sự nằm bên trong tòa nhà như nền móng, kết cấu chịu lực, cho đến chất lượng hệ thống điện, nước, đường dây âm tường… đến nay hầu như đều trông chờ vào… lương tâm của chủ đầu tư, nhà thầu, các đơn vị thi công và các nhà cấp phép, quản lý.

Như đã biết, CC cao tầng là loại công trình phải được thiết kế đặc biệt so với các công trình thấp tầng khác bởi diện tích sử dụng lớn, mật độ tập trung dân cư cao, công năng sử dụng với nhiều hệ thống thiết bị kỹ thuật phức tạp đưa đến nguy cơ lún sụp, cháy nổ rất cao. Và khi xảy ra sự cố, lối thoát nạn chính của các CC thường là cầu thang bộ, CC càng cao thì đường thoát nạn và thời gian thoát nạn càng dài, số lượng nạn nhân lớn. Khi hỏa hoạn, tốc độ, áp lực gió trên cao càng làm tăng tốc độ cháy lan, vì vậy, hành lang giữa và các buồng thang bộ trong các CC nếu không có giải pháp bảo vệ sẽ là các con đường lan truyền lửa, khói, hơi nóng, khí độc từ đám cháy lên các tầng trên và lan ra toàn CC, cản trở việc thoát nạn.

Thế nhưng, thực tế khảo sát cho thấy, việc đầu tư các hệ thống an toàn cho các CC hầu hết chưa đạt yêu cầu. Như đã nêu trên, do đặc điểm về chiều cao, các đám cháy xảy ra tại các CC thường diễn biến phức tạp nên việc ứng cứu, hỗ trợ của lực lượng PCCC từ bên ngoài rất khó khăn, dẫn tới nguy cơ thiệt hại lớn về người và tài sản.

Ngoài ra, các lực lượng PCCC không chỉ thiếu thốn các phương tiện chữa cháy thông thường mà còn rất thiếu các phương tiện đặc chủng dành cứu hỏa, cứu nạn các CC cao tầng. Cụ thể những xe thang chỉ vươn cao được đến mức giới hạn và chủ yếu phục vụ cho công tác cứu hỏa chứ không phải phục vụ cứu nạn. Và để các xe thang này hoạt động hiệu quả còn phải có không gian, đường, bãi đủ tiêu chuẩn.

Ngoài việc thiếu thốn phương tiện, hiện giao thông cũng đang là vấn đề nan giải trong công tác cứu hỏa. Không ít trường hợp xe cứu hỏa vừa hú còi ầm ĩ, vừa nhích từng chút một giữa đám kẹt xe, khi đến được nơi cần đến thì đã quá muộn.

Ông Trần Phương Tùng, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Vật liệu xây dựng số 1: “Tiêu chuẩn thiết kế phải linh động” Trước đây, Bộ Xây dựng đã ban hành tiêu chuẩn thiết kế nhà cao tầng (323: 2004, ngày 2-11-2004) nhưng có quá nhiều điểm cứng nhắc, không khả thi, ví dụ khống chế diện tích tối thiểu cho căn hộ (chuyện này nên do cung cầu quyết định); chiều cao từ sàn đến trần không được thấp hơn 3m (quy định này sẽ gây lãng phí điện năng, tăng chi phí đầu tư). Cũng làm tăng chi phí và gây lãng phí đất là khoản bắt buộc khoảng cách giữa hai block nhà không được nhỏ hơn 25m, chẳng giống nước nào cả… Chính vì vậy mà tiêu chuẩn 323: 2004 đã gây rất nhiều khó khăn cho nhà đầu tư, tạo ra những tiêu cực trong xét duyệt dự án, cuối cùng người tiêu dùng phải lãnh đủ các khoản chi phí tăng thêm bất hợp lý này. Cuối tháng 4-2007 vừa qua, Bộ Xây dựng lại đưa ra một bản dự thảo mới về tiêu chuẩn thiết kế nhà cao tầng. Bộ chuẩn mới này có nhiều điểm có lợi cho khách hàng: nhà phải có đầy đủ hệ thống thang máy, thoát hiểm, PCCC tự động… Rõ ràng là khi tuân thủ các tiêu chuẩn này thì doanh nghiệp sẽ gặp không ít trở ngại khi phải tiêu tốn vốn đầu tư nhiều hơn nhưng riêng tôi ủng hộ vì cần phải lập lại trật tự và lành mạnh hóa thị trường này. Dĩ nhiên, giá cả căn hộ sẽ tăng nhưng không đáng kể bởi vì đất nước đã hội nhập, thông tin tràn ngập, nước ta cũng đã tự chủ và phát triển nhiều công nghệ và nhiều loại vật liệu xây dựng hiện đại mà trước kia phải nhập ngoại với giá rất đắt, đặc biệt mức sống người dân đã cao hơn… Tuy nhiên, một số điểm của dự thảo này cần phải xem lại. Chẳng hạn như diện tích khu đất tối thiểu là 1.000m2; nhà cao tầng là từ 9 tầng trở lên… Những quy định máy móc như vậy chỉ “bóp chết” nhà đầu tư lẫn nhu cầu chỉnh trang đô thị. Khu vực nội thành cũ, giá trị sử dụng đất cao thì làm sao đáp ứng được yêu cầu về diện tích đất xây dựng; còn khu đô thị mới, đô thị vệ tinh thì có nhất thiết phải xây 9 tầng trở lên?... Tiêu chuẩn mới này nên linh động, phân định rõ phạm vi áp dụng, tùy từng địa bàn và phải có lộ trình triển khai cụ thể. H. LIÊM

Kỹ sư Phan Phùng Sanh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội KHKT Xây dựng TP Hồ Chí Minh: “Nhiều cao ốc giống... lô cốt” Thật ra, ngành xây dựng cũng đã biết sự cần thiết của tiêu chuẩn về nhà cao tầng nhưng chưa thể đưa ra áp dụng vì nhiều lý do. Chúng ta chưa khuyến khích xây dựng loại nhà này chủ yếu vì chi phí rất tốn kém và vì trình độ xây lắp còn hạn chế. Hơn nữa, nhiều người dân còn sinh sống bằng những nghề buôn bán nhỏ, không thích hợp ở các chung cư cao tầng. Nhưng hiện nay, phát triển nhà cao tầng là xu hướng tất yếu của thế giới nói chung, Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc khi áp lực dân số và đô thị hóa tăng nhanh, nạn ô nhiễm môi trường ngày càng diễn biến trầm trọng. Do vậy, cấp vĩ mô cần nhanh chóng ban hành tiêu chuẩn về nhà cao tầng để chấn chỉnh lại lĩnh vực này. Đến giờ mà tiêu chuẩn nhà cao tầng vẫn chưa có là một lỗ hổng lớn của ngành xây dựng. Các chủ đầu tư cứ lợi dụng kẽ hở này mà thỏa sức chạy theo lợi nhuận, tìm mọi cách tăng tối đa diện tích xây dựng, giảm trang bị những tiện ích, biến các cao ốc thành các lô cốt, hiếm thấy công viên, cây xanh, sân chơi… Hậu quả là ảnh hưởng xấu đến cảnh quan đô thị, môi trường và chất lượng sống bị giảm sút, tác động không tốt đến tâm sinh lý. Để hấp dẫn người dân, các cao ốc phải đảm bảo các yếu tố văn minh như hệ thống PCCC, thang máy, thoát hiểm, bãi đậu xe ngầm, có đầy đủ không gian giải trí, công viên… Phải áp dụng ngay nếu không sẽ để lại những hậu quả khó lường, khó mà khắc phục một sớm một chiều như vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay. Nhà nước không cần phải bỏ tiền trợ vốn cho doanh nghiệp mà chỉ cần cải cách, giảm bớt một số khoản thuế để giảm gánh nặng chi phí đầu tư đối với nhà kinh doanh bất động sản. H.Liêm