· Người dân tự gây thiệt hại cho mình

· Tiến độ thi công sẽ bị ảnh hưởng

Công trình Thủy điện Sê-rê-pốk 3 có kinh phí đền bù, giải phóng mặt bằng và tái định cư hơn 300 tỷ đồng. Lợi dụng phương án “thi công đến đâu, đền bù, giải phóng mặt bằng đến đó", hàng trăm hộ dân ở xã Ea Pô, huyện Cư Dút, tỉnh Đắc Nông đã xây dựng, cơi nới nhà ở và các công trình dân dụng trái phép nhằm trục lợi.

Thuỷ điện Sê-rê-pốk 3 do Tổng công ty Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư, có công suất lắp máy 220 MW, tổng vốn đầu tư 4.855 tỷ đồng, được khởi công xây dựng ngày 24-12-2005. Dự kiến tháng 6-2010, thủy điện Sê-rê-pốk 3 hoàn thành và đi vào vận hành, mỗi năm cung cấp cho lưới điện quốc gia 1.062 triệu Kwh. Thủy điện Sê-rê-pốk 3 được xây dựng trên địa bàn xã Ea Pô, huyện Cư Dút (Đắc Nông) và các xã Ea Nuôl, Tân Hòa huyện Buôn Đôn (Đắc Lắc). Gần một năm sau ngày khởi công, một số hạng mục chính của thủy điện Sê-sê-pốk 3 đang đồng loạt được thi công, như cống dẫn dòng, kênh dẫn dòng, hầm và cầu vượt sông Sê-rê-pốk, chuẩn bị sẵn sàng cho chặn dòng vào đầu năm 2007. Tuy nhiên, những vướng mắc phát sinh trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng đã gây ra những trở ngại và nếu không giải quyết dứt điểm sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Được biết, để có mặt bằng xây dựng thủy điện Sê-rê-pốk 3 cần giải phóng mặt bằng rộng 2.500ha, di dời 977 hộ dân với tổng kinh phí hơn 300 tỷ đồng chi cho việc đền bù và tái định cư.

Thực tế công tác di dời giải phóng mặt bằng ở xã Ea Pô cho thấy, đông đảo nhân dân đồng tình ủng hộ, và chấp hành nghiêm túc những quy định của huyện Cư Dút cũng như của Ban quản lý Dự án thủy điện 5 (Tổng công ty Điện lực Việt Nam). Nhưng cũng có không ít hộ dân chưa tự giác, còn tìm cách để trục lợi.

Trong buổi làm việc với chúng tôi, anh Nguyễn Xuân Hòa, chủ tịch UBND xã Ea Pô cho biết: Ea Pô là xã có tiềm năng thủy điện lớn nhất tỉnh Đắc Nông, trong đó các công trình đã và đang xây dựng như thủy điện Đray H’Linh 1, thủy điện Đray H’Linh 2, thủy điện Sê-rê-pốk 3 và sắp tới đây là thủy điện Sê-rê-pốk 4. Vì thế, phần lớn diện tích đất hiện có ở xã Ea Pô sẽ phải giải tỏa cho xây dựng các công trình thủy điện. Hiện nay, toàn xã Ea Pô có diện tích tự nhiên gần 10 nghìn héc-ta, trong đó đất sản xuất nông nghiệp 6.655ha, và dân số hơn 12 nghìn nhân khẩu. Liên quan đến giải phóng mặt bằng xây dựng thủy điện Sê-rê-pốc 3, hơn 2.000 hộ dân ở xã Ea Pô đều có đất nằm trong vùng phải di dời cho thi công các hạng mục.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, lợi dụng chính sách ưu đãi của tỉnh Đắc Nông, trong việc ban hành giá đất, cây trồng và công trình xây dựng khá sát với giá thị trường (trong đó, công trình xây dựng và vật kiến trúc được tính đền bù bằng giá xây mới), nên có không ít hộ dân xã Ea Pô đã trồng thêm cây, cơi nới và xây dựng thêm công trình nhằm trục lợi, không chấp hành những quy định của Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng huyện Cư Dút. Khi việc làm trái phép của họ bị phát hiện, cây trồng và công trình không được đền bù thì số hộ dân này gửi đơn kiến nghị đến nhiều nơi. Theo chủ tịch UBND xã Nguyễn Xuân Hòa, việc giải quyết đơn thư này rất phức tạp. Vì người dân luôn đưa ra nhiều lý do để biện minh cho việc làm của mình: Nào là phải xây dựng để có nhà ở, sân phơi, giếng nước, chuồng trại để chăn nuôi...

Cụm dân cư Suối Tre có hơn 200 hộ dân sinh sống, khu vực này có 700ha đất trong vùng quy hoạch giải phóng mặt bằng cho xây dựng lòng hồ thủy điện Sê-rê-pốk 3. Đi dọc cụm dân cư Suối Tre, chúng tôi không mấy khó khăn để tìm những nhà mới xây, những công trình vừa cơi nới. Cụ thể, như hộ ông Phạm Văn Hữu có 3.000m² đất, theo phương án sẽ được đền bù 83,5 triệu đồng, nhưng trên diện tích này ông còn cho xây dựng thêm 3 ngôi nhà (!); hộ ông Nguyễn Đức Thụy, đào thêm giếng, xây thêm bể nước và mở rộng sân; hộ ông Bùi Văn Quân, xây thêm bể nước; hộ ông Lê Văn Lộc, cơi nới 4 công trình; hộ ông Hoàng Minh Giám, cơi nới và xây mới 5 công trình; hộ bà Lê Thị Qúy, cơi nới 2 công trình...; cùng hàng chục hộ khác trồng thêm cây công nghiệp dài ngày, đương nhiên số cây trồng và những công trình xây dựng, cơi nới trái phép này sẽ không được đền bù.

Được biết, ngày 25-2-2005 (10 tháng, trước ngày thủy điện Sê-rê-pốk 3 khởi công xây dựng), UBND huyện Cư Dút đã có Thông báo Số 72/CV-UB, “Về việc quản lý khu vực lòng hồ thủy điện Sê-rê-pốk 3”. Nội dung văn bản này nêu rõ: “Nghiêm cấm các hộ dân cơi nới nhà cửa, bao chiếm đất rừng, trồng cây lâu năm, xây dựng công trình trái phép nhằm mục đích chờ Nhà nước đền bù, gây khó khăn cho công tác giải phóng mặt bằng”. Tại thông báo này, huyện Cư Dút còn giao cho UBND xã Ea Pô có trách nhiệm quản lý khu vực quy hoạch và thường xuyên kiểm tra, xử lý đối với các hộ dân cố tình vi phạm. Tuy nhiên, nhiều hộ dân bất chấp quy định của chính quyền, ngang nhiên xây dựng công trình, có những hộ còn vay cả tiền ngân hàng, thậm chí “vay nóng” với lãi suất cao để đầu tư xây dựng, đến khi công trình không được đền bù thì “tiền mất, nợ chất chồng!”, và còn gửi đơn thư đến nhiều cơ quan. Mới đây, qua kiểm tra của Ban quản lý dự án thủy điện 5 và Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng huyện Cư Dút đã phát hiện lập biên bản vi phạm 110 hộ dân ở Ea Pô có công trình xây dựng, cơi nới trái phép trong khu vực đất quy hoạch lòng hồ thủy điện Sê-rê-pốk 3. Anh Nguyễn Đôn Lộc, Phó ban thường trực của Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng huyện Cư Dút còn cho rằng, con số trên chưa thể hiện đầy đủ số hộ vi phạm.

Theo tiến độ thi công, công tác đền bù, giải phóng mặt bằng thủy điện Sê-rê-pốk 3 sẽ kết thúc vào tháng 12-2008. Đến nay, sau 3 đợt, Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng huyện Cư Dút đã tiến hành giải phóng mặt bằng được 116ha của 218 hộ dân với số tiền đền bù 9,19 tỷ đồng. Tuy nhiên trong đợt 3 này, việc giải ngân đang gặp khó khăn do có tới 35 hộ dân thắc mắc về việc cây trồng và công trình xây dựng của họ không được đền bù; trong đó 10 hộ có công trình xây dựng, cơi nới trái phép không chấp nhận phương án đền bù của Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng huyện Cư Dút đưa ra. Và để giải quyết dứt điểm số đơn thư này, đương nhiên Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng huyện Cư Dút phải tốn thêm nhiều công sức để xác minh, giải thích sao cho người dân nhận thức việc làm của họ là trái quy định, và công trình xây dựng cũng như cây trồng trái phép không được đền bù là chính đáng.

Việc làm của các hộ dân như nêu ở trên là đáng phê phán. Hậu quả là, họ không chỉ tự gây thiệt hại tiền của và công sức của mình mà còn làm phát sinh thêm nhiều công việc cho chính quyền các cấp trong giải quyết đơn thư khiếu nại. Tuy nhiên, theo chúng tôi, vấn đề cần đặt ra ở đây là chính quyền xã Ea Pô và huyện Cư Dút phải có trách nhiệm trong việc để xảy ra tình trạng trên. Thực trạng này cho thấy, chính quyền các cấp ở Cư Dút chưa làm hết trách nhiệm trong việc tuyên truyền, vận động và giải thích cho người dân hiểu rõ chính sách của Nhà nước trong thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng; mặt khác còn buông lỏng quản lý, chưa phát hiện và ngăn chặn kịp thời nên để xảy ra tình trạng người dân xây dựng công trình một cách ồ ạt, gây lãng phí lớn.