Con đường từ huyện Sông Mã vào Sốp Cộp (Sơn La) suốt ngày đêm mịt mù bụi, sôi động tiếng xe, tiếng máy thi công. Trên đồng cỏ của dãy núi Pom Púng, Huầy Pá Thống xuất hiện nhiều đàn trâu, bò cỡ hàng trăm con. Các công trình điện, đường, trường, trạm đang được xây dựng ở các bản xa xôi hẻo lánh. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của huyện mới Sốp Cộp đạt 18,5%/năm, tỷ lệ đói nghèo giảm đi trông thấy. Một vùng biên giới đang thay da, đổi thịt.

Tôi gặp ông Cầm Bình, Chủ tịch UBND huyện Sốp Cộp khi ông vừa chủ trì cuộc họp các cán bộ đầu ngành trong huyện bàn về vấn đề đẩy nhanh tốc độ mở đường giao thông, điều chuyển những cán bộ có năng lực đến các xã vùng sâu, khó khăn nhất trong huyện và chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi. Ông cho biết: “Hơn hai năm tách ra từ huyện Sông Mã, huyện Sốp Cộp đang được Nhà nước quan tâm đầu tư lớn về kinh phí để xây dựng cơ sở hạ tầng, bổ sung cán bộ có năng lực cho huyện. Cuối năm nay, hy vọng con đường huyết mạch với tổng kinh phí đầu tư 50 tỷ đồng từ huyện Sông Mã vào đây hoàn thành, Sốp Cộp sẽ trở thành một đại công trường xây dựng. Thời cơ và các điều kiện cần thiết đã có, chỉ chờ sự năng động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong toàn huyện".

Ông cười hóm hỉnh và khẳng định: "Bây giờ cờ đã đến tay, cán bộ, đảng viên đang cùng nhân dân các dân tộc trong huyện phất cho cờ bay cao, bay xa, cho Sốp Cộp hết đói, hết nghèo bằng trí tuệ, sức lực và tiềm năng đa dạng của vùng đất hàm ếch này". Trong ngôn ngữ dân tộc Thái, Sốp Cộp có nghĩa là hàm ếch, 8 xã của huyện là nơi hợp lưu của 3 con suối Nậm Lạnh, Nậm Ban, Nậm Ca chảy từ các đỉnh cao của dãy Huầy Pá Thống tạo nên một vùng đất màu mỡ phì nhiêu. Cách đây vài năm, mùa mưa về Sốp Cộp trở thành một "ốc đảo" bị cô lập với các huyện lân cận, vì đường từ huyện Sông Mã vào đây không loại xe nào có thể đi được, trừ đôi chân của người Thái, người Mông… Chị Lù Thị Thanh, y sĩ cắm bản xã Nậm Lạnh, nhà ở thị xã Sơn La kể: “Mùa mưa, mỗi lần muốn về thăm nhà, em phải mặc quần cộc đi bộ 35km từ xã ra đến huyện lỵ Sông Mã mới bắt được xe về nhà”. Mùa mưa là mùa giá cả leo thang, muối, nước mắm và vật liệu xây dựng, sách vở, giấy viết của học sinh rất khan hiếm, vì ở dưới xuôi không vận chuyển lên được. Còn chủ tịch xã Nậm Lạnh-ông Vi Văn Giới-kể lại chuyện đi họp của mình: “Lần ấy họp trên huyện xong, trên đường về nhà thì gặp mưa. Trú ở đồn biên phòng dễ đến ba giờ, tôi quyết định về nhà. Con suối Nậm Lạnh, nước từ nguồn chảy về đầy ắp, đục ngầu, hung dữ như đàn chiến mã. Cách nhà chỉ khoảng 200 mét mà phải đứng nhìn. Bây giờ thì cảnh ấy chấm dứt rồi. Cũng nhờ sự đầu tư của Nhà nước, công của các anh bộ đội đoàn kinh tế quốc phòng B26 cả đấy”.

Hai năm qua, các con đường liên xã, liên bản ngày càng nối dài. Dự án đầu tư 20 tỷ đồng kinh phí dành cho hệ thống giao thông nông thôn cơ bản được hoàn thành. Hiện nay dự án đưa điện lưới, triển khai hệ thống trường học, bệnh xá, dự án nước sạch, đang được cán bộ, chiến sĩ đoàn kinh tế quốc phòng B26 (Quân khu 2) đảm nhiệm thi công. Năm 2006, đoàn B26 đã triển khai xây đường điện Sốp Cộp-Mường Và dài gần 8km, Mường Và-Mường Lạn dài 25km, làm 4 công trình nước sạch ở Mường Lạn và Sốp Cộp, 10 cầu treo ở những nơi khó khăn nhất đã xong, bảo đảm về mùa mưa không có địa phương nào bị tắc đường, bị "cô lập" với các xã trong huyện.

Ở ngay trung tâm xã Nậm Lạnh là nhà bưu điện văn hóa được xây dựng khá khang trang. Các số báo ngày, báo tháng, tạp chí các loại đang được cô Vì Thị Mai, nhân viên bưu điện xã, phân loại để gửi về các bản trong xã. Tôi gặp bí thư chi bộ bản Lạnh Bánh-Tòng Văn Thịnh-đang đọc báo ở đây. "Sáng nay nghe đài truyền thanh huyện thông báo về dịch lở mồm, long móng tái phát ở một số xã trong huyện, mình vội đi xe máy lên đây để hỏi tình hình. Trong lúc chờ gặp chủ tịch, mình tranh thủ xem mấy tờ báo để biết thông tin".

Qua câu chuyện với anh, tôi biết Lạnh Bánh là một trong các bản phát triển chăn nuôi khá mạnh, với 700ha đồng cỏ, 20 hộ trong bản có đàn trâu bò từ 20 con trở lên. Gia đình ông Tòng Văn Ích có đàn gia súc lên tới gần 200 con. Ông Thịnh nói: "Khó khăn nhất của người dân trong vùng là vốn để phát triển sản xuất và đầu ra cho các sản phẩm nông lâm nghiệp. Nếu phát triển tốt, đồng cỏ trên dãy Pom Púng có thể chăn thả hàng nghìn con bò, con trâu. Đất trong bản và thời tiết ở đây rất hợp với cây ăn quả, măng bát độ... Nhiều nhà ở bản mình bây giờ muốn bán hoa quả, sản vật của rừng nhưng gặp khó khăn nhiều đấy".

Tìm hiểu thêm tôi được biết, các xã trong huyện đang thực hiện đưa cán bộ xã, cán bộ thôn theo học các lớp quản lý kinh tế. Riêng ở chi bộ bản Lạnh Bánh có 13 đảng viên (100% là người dân tộc thiểu số) đã có hai người được bồi dưỡng về quản lý kinh tế, còn đảng viên trẻ Vì Văn Sơn được xã cử đi học chương trình Đại học kinh tế ở Trung tâm chính trị tỉnh Sơn La. Anh Sơn tâm sự: "Để phát triển kinh tế, xóa đói nghèo, làm giàu phải nhờ đến đôi tay và cái đầu. Cái đầu sáng thì mới có nhiều cách làm ăn". Tháng 8 năm nay, chương trình đưa trí thức trẻ tình nguyện đến công tác và lập nghiệp ở các đoàn kinh tế-quốc phòng địa bàn huyện Sốp Cộp có 35 em, trong đó có 4 em tốt nghiệp đại học, 3 em tốt nghiệp cao đẳng và 28 em tốt nghiệp trung cấp, với các ngành nghề phù hợp với phát triển kinh tế ở vùng cao.

Hôm đoàn kinh tế-quốc phòng B26 tiếp nhận các em, đồng chí Bí thư huyện ủy Thào Sếnh Páo cảm động nói: "Đoàn kinh tế-quốc phòng B26 sát cánh với chính quyền nhân dân huyện Sốp Cộp đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất, giúp dân các xã làm đường, xây trường. Bây giờ Bộ Quốc phòng lại tăng cường thêm trí thức cho vùng cao đang thiếu cán bộ. Đây là sự quan tâm hết sức thiết thực, ý nghĩa, giúp huyện phát triển".

8 tháng đầu năm 2006, chương trình khuyến nông đã mở 24 lớp tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi ở cả 8 xã trong huyện cho hơn 1.200 người, 10 lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh ngô cho các hộ nông dân; 10 mô hình thâm canh ngô đã được nhân rộng khắp huyện. Điều đáng mừng là từ khi thay đổi cơ cấu giống cây trồng, sản lượng lương thực trong huyện tăng nhanh, rừng đầu nguồn và rừng tái sinh không bị chặt phá. Tại nhiều bản, nhiều xã người dân vừa bảo vệ tốt rừng được giao, vừa trồng mới được hàng nghìn héc-ta thông mã vĩ và hơn 600ha rừng tre măng Đài Loan, tăng độ che phủ, tránh xói mòn, giữ nguồn nước và có thêm thu nhập từ thu hoạch nhựa thông và măng tre.

Từ một huyện chưa được sử dụng điện lưới quốc gia, đến nay 8/8 xã có điện, 50% bản với 2.991 hộ đã có điện dùng. Hệ thống đường giao thông phát triển nhanh, tạo điều kiện thông thương hàng hóa, giao lưu văn hóa truyền thống giữa các xã trong huyện và các huyện trong tỉnh. 8/8 xã có đường giao thông đến trung tâm xã, 250km đường liên bản đã hoàn thành, đường ô tô vào được 104/127 bản.

Trao đổi với giám đốc Trung tâm y tế huyện Nguyễn Quyền, tôi được biết từ hai năm nay các vùng trọng điểm sốt rét đã cơ bản được xóa hết. Được Nhà nước đầu tư và Quân đội giúp đỡ trong việc thực hiện dự án kinh tế-quốc phòng, các xã đều có trung tâm y tế với các y sĩ và phương tiện có khả năng cấp cứu và chữa các bệnh thông thường; tỷ lệ sinh con thứ 3 giảm hẳn. Điều đáng mừng, như ông Quyền tâm sự: "Chúng tôi đã triển khai toàn diện các mục tiêu của chương trình y tế quốc gia. Hai dịch bệnh "lở mồm long móng" và "cúm gia cầm" được dập tắt ngay khi vừa có mầm mống, nên không ảnh hưởng tới đời sống kinh tế của nhân dân". Tuy nhiên, theo như ông Quyền nói: "Vẫn còn nhiều hạn chế trong ngành y tế, như thiếu y, bác sĩ, thiếu phương tiện hiện đại ở tuyến huyện nên chưa đáp ứng được nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của nhân dân".

Sốp Cộp là huyện miền núi phát triển mạnh về văn hóa, thể dục, thể thao, phát thanh, truyền hình. Toàn huyện có 76 đội văn nghệ, 40 đội bóng chuyền và 18 đội bóng đá. Tôi được xem đêm văn nghệ của bản Phổng gồm toàn diễn viên sáng đi nương, tối về tập hát với các điệu xòe Thái, hát si, hát lượn, các điệu tấu múa khèn của người Mông, tiết mục nào cũng hay, cũng hấp dẫn. Riêng hệ thống truyền thanh đã đến tận các xã. Đồng chí Cẩm Bình, Chủ tịch UBND huyện tự hào: "Chúng tôi đang xây dựng dự án du lịch văn hóa, du lịch sinh thái để du khách biết được các hang động, rừng nguyên sinh trên đỉnh Pom Púng và được thưởng thức "nguyên bản" điệu múa Thái, tiếng khèn Mông ở vùng đất này".

Một tương lai đang mở ra với một huyện vùng biên giới hội đủ các điều kiện "Thiên thời-Địa lợi-Nhân hòa". Tuy nhiên địa phương còn nhiều khó khăn thử thách, như lời ông Phó chủ tịch UBND huyện-Cầm Hạ Thiết: "Vấn đề giải ngân quá chậm, ảnh hưởng tới tiến độ các công trình, còn thiếu cán bộ có kinh nghiệm". Nhưng người dân ở vùng đất biên giới Việt-Lào vùng Tây Bắc này đã biết hướng làm ăn, dám thay đổi tập tục canh tác, bước đầu làm quen với khoa học kỹ thuật, ứng dụng vào công việc hằng ngày để tạo ra nhiều sản phẩm có chất lượng cao. Có được thành quả ban đầu này, đồng bào các dân tộc nơi đây ai cũng mừng và nói: "Cán bộ, bộ đội đem nhiều cái khôn đến để dạy đồng bào làm theo. Dân mình theo cán bộ, bộ đội nên bây giờ có nhiều nhà ngói, nhiều gạo, nhiều đường, để cái bụng no, cái chân đi nhanh và cái đầu sáng ra đó".

VŨ ĐẠT