Vừa qua, Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) đã ra thời hạn xử lý dứt điểm tình trạng qui hoạch “treo”, dự án “treo” trước ngày 30-6-2007. Để thực hiện chỉ tiêu này, Bộ TN&MT đã phối hợp với UBND, Sở TN&MT các tỉnh, thành phố tiến hành đợt kiểm tra, phát hiện các trường hợp qui hoạch, giải tỏa và dự án “treo” để có biện pháp xử lý đối với từng trường hợp. Tuy nhiên, việc xóa bỏ các qui hoạch, dự án “treo” đòi hỏi các cấp chính quyền, các cơ quan chức năng phải thật kiên quyết, trên cơ sở phối hợp đồng bộ, chặt chẽ nhau.

Những con số trăn trở

Theo số liệu kiểm tra vừa qua của Bộ TN&MT, trong 61 tỉnh, thành phố, có 1.288 dự án, với diện tích đất 31.650 ha thuộc trường hợp giải tỏa “treo”, trong đó có 432 dự án thuộc loại hình xây dựng cơ sở sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp; 367 dự án xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội; 330 dự án xây dựng, chỉnh trang đô thị và khu dân cư nông thôn... Hiện nay, có khoảng 4000 đơn thư tố cáo, khiếu nại của nhân dân về tình trạng dự án giải toả "treo". Các tỉnh, thành phố có nhiều đơn, thư khiếu tố là Bình Dương, Long An, Đồng Tháp, Kiên Giang, Tiền Giang… Các tỉnh có nhiều dự án giải toả "treo" là: Hà Nội có 164 dự án, Thành phố Hồ Chí Minh có 51 dự án, Đồng Nai có 121 dự án, Bình Dương 33 dự án, Khánh Hòa 42 dự án.

Cũng theo Bộ TN&MT, cả nước hiện có 1.649 khu vực qui hoạch, với diện tích 344.665 ha trong tình trang qui hoạch “treo”. Diện tích này chủ yếu là các dự án, công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật như đường giao thông, công trình thủy lợi, công trình điện và các dự án xây dựng hạ tầng xã hội là trường học, cơ sở y tế, cơ sở văn hóa-thể thao, chỉnh trang đô thị, khu dân cư nông thôn. Tỉnh Đồng Nai có nhiều khu vực qui hoạch "treo" nhất nước với 368 khu, Tiền Giang 69 khu, Cần Thơ 66 khu, Vĩnh Long 65 khu, Bình Phước 29 khu, Bình Dương 23 khu. Tính theo diện tích thì tỉnh Hà Tĩnh có diện tích qui hoạch "treo" lớn với 22.858 ha, Cần Thơ 5.753 ha, Long An 3.491 ha, Đồng Nai 2.215 ha v.v...

Thành phố Hồ Chí Minh, được xem là “điểm nóng” của các dự án, qui hoạch, giải toả "treo". Những khu qui hoạch "treo" tầm cỡ phải kể đến khu vực Bình Quới-Thanh Đa 13 năm chưa triển khai, Khu Ga Sài Gòn-Mỹ Tho 14 năm, khu đô thị mới Nam Sài Gòn 14 năm, khu Bắc Văn Thánh gần 10 năm, khu Đại học Văn Lang, khu dân cư Sài Gòn Coop, khu ấp Doi nằm im cả chục năm. Có thể nói, đi đến bất cứ tỉnh, thành phố nào trong cả nước cũng thấy qui hoạch, dự án và giải toả "treo". Mỗi một năm qua đi, số lượng các dự án và diện tích đất “treo” càng tăng lên, trong khi những giải pháp để tháo gỡ chúng lại rối bời.

Đi cũng dở, ở không xong

Ai đã từng sống ở trong các khu vực thuộc qui hoạch, dự án "treo" mới hiểu hết nỗi khổ của cái cảnh “lơ lửng trên cành cây”, khi mà “đi cũng dở, ở không xong”. Sự nóng vội, thiếu cân nhắc khi xây dựng, thiếu cụ thể trong thực hiện qui hoạch, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến qui hoạch không hợp lý, thiếu tính khả thi. Qui hoạch "treo" làm nảy sinh việc cấm đoán không đúng luật đối với những người sử dụng đất trong qui hoạch. Nhức nhối nhất là những qui hoạch chung chung chẳng hạn sẽ mở đường này, tuyến kênh nọ, công trình kia, nhưng không nói rõ thời gian, địa điểm cụ thể. Kết quả là người dân trong khu bị cấm cải tạo, xây dựng nhà ở, thậm chí không được chuyển nhượng quyền sử dụng đất, có nơi còn “treo” luôn việc cải tạo cơ sở hạ tầng, làm dân sống trong cảnh lụt lội, bụi bẩn.

Khu vực bán đảo Bình Quới-Thanh Đa (Thành phố Hồ Chí Minh) sau 13 năm không tìm được nhà đầu tư, vẫn đầy những căn nhà lụp sụp, dột nát, khi nước triều lên cao thì bị ngập nước đến nửa mét. Còn hệ thống cơ sở hạ tầng đa số là tạm bợ. Chị Lê Thị Oanh, ngụ ở phường 28, quận Bình Thạnh bức xúc nói: “Gia đình tôi phải sống chung với nước ngập, mưa dột 11 năm nay rồi. Nhiều lần tôi lên quận xin phép làm nhà, nâng nền, nhưng không được chấp nhận vì chưa xóa qui hoạch xây dựng khu đô thị du lịch-văn hóa thể thao-nghỉ dưỡng và giải trí”. Dự án qui hoạch ga Bình Triệu, phường Hiệp Bình Chánh, quận Thủ Đức đang ràng buộc người dân sống khổ sở hơn 10 năm qua. Hàng trăm ngôi nhà mái tôn ẩm thấp, đường sá thì lồi lõm, vào mùa mưa, khu này bị ngập rất nhầy nhụa. Những nhà thấp nền, nước bẩn tràn vào phải đắp bờ tát ra mới hết.

Khi đi thực tế viết bài về cơn bão Xangsane tại thành phố Đà Nẵng, tôi đã đến khu vực dân cư xung quanh nhà máy thuốc lá ở xã Hòa Cầm, huyện Hòa Vang và nghe được nhiều ý kiến của người dân về tình trạng qui hoạch “treo”. Năm 2001, dự án mở rộng nhà máy thuốc lá công bố qui hoạch chi tiết. Đến năm 2004, thành phố Đà Nẵng cho kiểm định, áp giá đền bù nhưng không có kinh phí để giải tỏa cho nên dự án này vẫn kéo dài đến nay. Theo thông báo của chính quyền, thì năm 2008-2010 mới thực hiện, trong khi người dân phải gánh chịu sự ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do nhà máy này gây ra. Không những vậy, nhà cửa bị hỏng, xuống cấp trước đây không được phép sửa chữa. Sau cơn bão Xangsane, nhiều nhà dân đã bị tóc mái, hư hỏng nặng vẫn không được xây dựng. Những người dân ở dọc theo Quốc lộ 62, thị xã Tân An, tỉnh Long An cũng rất khổ ai về dự án qui hoạch đường Hùng Vương nối dài. Đây là con đường chính để đi lại buôn bán, giao dịch với nước bạn Cam-pu-chia qua biên giới Mộc Hóa. Qui hoạch đường Hùng Vương nối dài, giao với Quốc lộ 62 công bố từ năm 1998, nhưng qua nhiều lần họp bàn đến nay vẫn chưa triển khai được. Anh Nguyễn Văn Trung ở khu vực này than thở: “Gia đình tôi có nhu cầu xây nhà mới vì nhà cũ đã sử dụng 35 năm, nhưng chính quyền không cho. Hiện nay các hộ gia đình ở đây chỉ muốn biết qui hoạch bao giờ sẽ thực hiện? Nếu không thực hiện được thì có cho dân xây dựng hay không?”.

Cần nhanh chóng tháo gỡ “treo”

Rõ ràng, qui hoạch, dự án, giải toả "treo" không chỉ làm người dân chịu thiệt thòi, sống vất vả, mà còn gây ra nhiều thiệt hại đáng kể về vật chất và sự phát triển kinh tế-xã hội. Tới đây, Bộ TN&MT sẽ tiếp tục tiến hành kiểm tra tình trạng này ở các địa phương trong cả nước để quyết tâm xóa qui hoạch, dự án "treo". Quyết tâm này chỉ đạt được kết quả tốt khi có sự đồng lòng, quyết tâm của chính quyền và cơ quan chức năng các tỉnh, thành phố. Để thực hiện mục tiêu xóa qui hoạch, dự án "treo" trước ngày 30-6-2007, chính quyền các cấp và các ngành có liên quan, phải tiến hành đồng thời, không nên trông chờ báo cáo từ dưới lên trên mới khởi động.

Theo chúng tôi, muốn xóa qui hoạch, dự án "treo" phải chấm dứt tình trạng qui hoạch sau xây dựng và việc duyệt qui hoạch chi tiết phải nhanh chóng. Tiếp đó, cần công khai mọi qui hoạch và có đủ quĩ đất và nhà tái định cư, phục vụ cho nhân dân vùng bị giải tỏa. Những qui hoạch quá lớn, không hợp lý thì phải điều chỉnh ngay, những dự án không khả thi, phải kiên quyết huỷ bỏ. Điều mà người dân rất quan tâm hiện nay là giá đền bù nhà đất bị giải tỏa vẫn quá thấp. Kể cả khi đã điều chỉnh giá đất ở các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ…vẫn thấp hơn giá thị trường rất nhiều. Làm như vậy sẽ khiến người dân chậm di dời để trả mặt bằng cho Nhà nước thực hiện các dự án. Ở nhiều tỉnh, thành phố đã thông báo xóa qui hoạch "treo", nhưng lại không đưa ra thời gian thực hiện cụ thể. Theo Bộ trưởng Bộ TN&MT Mai Ái Trực thông báo, làm như vậy là làm khổ dân và trái pháp luật. Cũng theo Bộ trưởng Mai Ái Trực, qui hoạch nhưng không được “treo” quyền lợi của người dân. Điều này có nghĩa xóa qui hoạch, dự án "treo" không phải là vấn đề chung chung, mà phải xóa đi những cấm đoán, hạn chế trái pháp luật đối với người dân trong những nơi bị qui hoạch "treo".

Một vấn đề nữa mà chúng tôi đề cập, đó là muốn xóa qui hoạch, dự án "treo" cần phải có biện pháp xử lý thật nghiêm, kể cả xử lý bằng hình sự đối với những cá nhân làm việc thiếu trách nhiệm, có hành vi vi phạm pháp luật dẫn đến qui hoạch "treo". Xóa qui hoạch, dự án, giải toả "treo" là một chủ trương đúng đắn, cấp bách của chúng ta hiện nay. Nó sẽ là nguồn động lực để yên dân và phát triển kinh tế-xã hội.

LÊ PHI HÙNG