Người anh hùng Hoàng Thọ Mạc chỉ huy xe thiết giáp 454 dẫn đầu đội hình thọc sâu của Binh đoàn Quyết Thắng tiến về cầu Vĩnh Bình, mở toang “cánh cửa” phía bắc để đại quân thần tốc tiến vào giải phóng Sài Gòn ngày 30-4-1975. Những chiếc xe PT-76 của Tiểu đoàn 198 hợp cùng bộ binh tiến công tiêu diệt gọn cứ điểm phòng ngự của địch ở Làng Vây năm 1968... Đó là những hình ảnh lịch sử của Đơn vị xe tăng H02.

202 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên và Đơn vị xe tăng H02

Từ giữa năm 1955, quân đội ta đã lựa chọn nhiều chiến sĩ tiêu biểu về học văn hóa tại Trường Văn hóa Quân đội. Sau khi các chiến sĩ này có trình độ văn hóa cấp 2, cấp 3, Bộ Quốc phòng đã lần lượt chọn và cử hai đoàn cán bộ, chiến sĩ ra nước ngoài học tập về xe tăng, thiết giáp. Đoàn thứ nhất gồm 55 người, do đồng chí Đào Huy Vũ làm đoàn trưởng, học về chỉ huy kỹ thuật và xe tăng-thiết giáp. Đoàn thứ hai có 147 đồng chí, học chuyên về từng chức trách của các thành viên trên xe. Tổng số cán bộ, chiến sĩ đi học của hai đoàn là 202 đồng chí, đủ để thành lập một khung trung đoàn xe tăng.

Bộ đội Đơn vị xe tăng H02 giúp nhân dân huyện Nho Quan (Ninh Bình) gặt lúa chạy lũ. Ảnh: Vũ Quang Thái.

Chính từ lớp cán bộ, chiến sĩ cốt cán đầu tiên ấy, ngày 5-10-1959, Bộ Quốc phòng đã ra quyết định thành lập Đơn vị xe tăng H02 do đồng chí Đào Huy Vũ làm chỉ huy trưởng, đồng chí Đặng Quang Long làm chính ủy. Sự ra đời của Đơn vị H02-đơn vị xe tăng đầu tiên của quân đội ta, là một sự kiện lớn mang tính lịch sử. Sau đó một năm, tháng 9-1960, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm đơn vị đã căn dặn: “Đơn vị H02 phải trở thành một đơn vị xe tăng chính quy, hiện đại, vững mạnh toàn diện, làm nòng cốt cho sự phát triển của Binh chủng Tăng-Thiết giáp sau này”.

Ghi nhớ lời dặn dò ấy, cán bộ, chiến sĩ Đơn vị H02 đã miệt mài huấn luyện, rèn luyện, trở thành “nòng cốt” cho việc thành lập các đơn vị tăng-thiết giáp, tiến tới thành lập Bộ tư lệnh Thiết giáp vào tháng 6-1965.

Lịch sử và huyền thoại

Là đơn vị đầu tiên của bộ đội Tăng-Thiết giáp nên lịch sử Đơn vị H02 gắn liền với những huyền thoại, những thành tích vẻ vang của quân đội anh hùng.

Ở trong Khu Kỹ thuật của đơn vị hiện nay, vẫn còn đó chiếc xe K63 của Anh hùng LLVT nhân dân Hoàng Thọ Mạc, một tấm gương tiêu biểu của bộ đội Tăng-Thiết giáp Việt .

Sáng 30-4-1975, phân đội của Hoàng Thọ Mạc được phối thuộc cho Đơn vị H7 (Đoàn B20B) tiến về giải phóng Sài Gòn. Sau khi tham gia đánh chiếm căn cứ Lái Thiêu, tiêu diệt một xe tăng M41, hai pháo tự hành 175mm của địch, xe thiết giáp số 454 do Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc trực tiếp chỉ huy vọt lên, dẫn đầu đội hình thọc sâu của Đoàn B20B tiến về cầu Vĩnh Bình, mở toang “cánh cửa” phía bắc để đại quân thần tốc tiến vào giải phóng Sài Gòn. Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt, ta và địch giành giật nhau từng mét cầu. Nhận thấy khoảng cách giữa ta và địch khó có thể phát huy hỏa lực của pháo trên xe, lợi dụng thời gian hỏa lực địch bị chế áp, Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc lao từ trên xe xuống mặt cầu, dẫn đường cho đội hình xung phong. Như được tiếp thêm sức mạnh, xe tăng ta đã tiến lên, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Một mảnh đạn M79 của địch găm vào ngực Hoàng Thọ Mạc, máu tuôn ra ướt đẫm áo. Nén đau, anh tự băng bó cho mình rồi tiếp tục chiến đấu. Cùng lúc ấy, một chiến sĩ tiếp cận mục tiêu nhưng bị địch phát hiện và tập trung hỏa lực bắn xối xả. Trong khoảnh khắc ấy, Hoàng Thọ Mạc vọt tới, lấy thân mình đỡ làn đạn địch, che chở cho đồng đội. Chứng kiến hành động dũng cảm ấy, toàn đơn vị bật dậy, tiến công. Ngọn lửa căm thù rực cháy tiếp thêm sức mạnh cho các chiến sĩ xe tăng và bộ binh ào qua cầu như cơn lốc, đè bẹp sự kháng cự của địch, cùng các cánh quân khác tiến vào giải phóng Sài Gòn.

Hoàng Thọ Mạc trở thành “huyền thoại bất tử” trong lịch sử Đơn vị H02.

Còn Tiểu đoàn tăng 198 nằm trong đội hình Đơn vị H02 hiện nay (trước đây thuộc biên chế Đơn vị H03), là tập thể mà tên tuổi gắn liền với chiến thắng Tà Mây-Làng Vây năm 1968, ngày 7-2-1968, Tiểu đoàn tăng 198 đã cùng với lực lượng binh chủng hợp thành tiến công tiêu diệt gọn cứ điểm địch phòng ngự trong công sự vững chắc trên các điểm cao 320 và 230 ở Làng Vây (Quảng Trị). Đây là trận đánh then chốt trong đợt một chiến dịch Đường 9-Khe Sanh và cũng là một trong hai trận đánh hiệp đồng binh chủng đầu tiên có xe tăng tham gia giành thắng lợi giòn giã.

Trận thắng không chỉ có tác dụng đột phá, mở cửa chiến dịch mà còn có ý nghĩa rất to lớn đối với Binh chủng Tăng-Thiết giáp. Với thắng lợi của trận đánh, lần đầu tiên đã khẳng định sức mạnh đột kích và khả năng tác chiến hiệp đồng binh chủng của xe tăng, thiết giáp ta trên chiến trường miền Nam mở đầu truyền thống "Đã ra quân là đánh thắng" của Binh chủng, tạo ra bước ngoặt lịch sử mới, đưa Binh chủng Tăng-Thiết giáp tiến về phía trước với quy mô xây dựng, chiến đấu ngày càng mở rộng, trưởng thành nhanh chóng, lập nhiều chiến công xuất sắc...

Bài học “tự lực, tự cường”

Một trong những bài học truyền thống được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Đơn vị H02 kế thừa và phát triển là tinh thần chủ động, tự lực, tự cường, dám nghĩ, dám làm, khắc phục khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ. Là đơn vị chủ lực cơ động chiến đấu trong đội hình binh chủng hợp thành, phải thường xuyên di chuyển vị trí đóng quân, lúc tập trung, khi phân tán để phối thuộc chiến đấu, huấn luyện nhưng dù đi đến đâu, thời chiến cũng như thời bình; cán bộ, chiến sĩ Đơn vị H02 đều được cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương thương yêu, đùm bọc.

50 năm qua, trong bất cứ điều kiện và hoàn cảnh nào, Đơn vị H02 vẫn luôn trung thành tuyệt đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân, đoàn kết một lòng, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Bằng sức lực, trí tuệ và xương máu của mình, lớp lớp cán bộ, chiến sĩ đơn vị đã xây dựng và vun đắp, tô thắm truyền thống “Đã ra quân là đánh thắng”  của bộ đội Tăng-Thiết giáp; truyền thống “Thần tốc, quyết thắng” của Binh đoàn Quyết Thắng.

Đơn vị xe tăng H02 được Đảng, Nhà nước 2 lần tuyên dương danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân và nhiều phần thưởng cao quý khác. Các tập thể: Tiểu đoàn xe tăng 66; Đại đội 1 thuộc Tiểu đoàn xe tăng 66; Đại đội 9 thuộc Tiểu đoàn xe tăng 198 và hai liệt sĩ: Đinh Văn Hòe, Hoàng Thọ Mạc được tuyên dương danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân

Thượng tá SỬ HỮU LỘC-Chỉ huy trưởng Đơn vị H02