Học viên Trường sĩ quan Lục quân 1 luyện tập chiến thuật. Ảnh: Trần Anh Tuấn

Thực hiện chủ trương đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục-đào tạo trong các nhà trường quân đội, năm học 2006-2007 nhiều học viện, nhà trường quân đội tiếp tục triển khai áp dụng phương pháp dạy học tích cực. Đây là phương pháp dạy học mới, không đòi hỏi tính sáng tạo của thầy và trò, mà còn phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cơ sở vật chất bảo đảm.

Tìm hiểu công tác chuẩn bị cho năm học mới ở Học viện Phòng không-không quân, Trường sĩ quan Lục quân 1 và Trường sĩ quan Đặc công, điểm chung nhất mà chúng tôi nhận thấy là các học viện, nhà trường đã có nhiều biện pháp tổ chức thực hiện để áp dụng có hiệu quả phương pháp dạy học tích cực. Lãnh đạo các nhà trường đều cho rằng: Thực hiện phương pháp dạy học tích cực không những góp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục-đào tạo ở nhà trường, mà còn là điều kiện để phát huy tính sáng tạo của người học.

Theo đại tá, PGS-TS Trần Nam Xuân, Phó giám đốc Học viện Phòng không-Không quân, áp dụng phương pháp dạy học tích cực, chính là đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình đào tạo. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực không chỉ dạy cho người học về kiến thức, mà còn bồi dưỡng phương pháp công tác, phương pháp nghiên cứu khoa học, tránh lối tư duy thụ động. Tuy nhiên, để thực hiện một cách có hiệu quả phương pháp này không chỉ đòi hỏi trình độ của giáo viên, chất lượng của học viên mà còn phụ thuộc rất nhiều vào trang thiết bị, cơ sở vật chất bảo đảm... Điều này đang là khó khăn chung của nhiều học viện, nhà trường.

Qua khảo sát chúng tôi được biết, cả Học viện Phòng không-Không quân mới chỉ được trang bị ba máy chiếu. Mỗi khoa giáo viên chỉ được trang bị một bộ máy tính. Điều kiện, cơ sở vật chất trang thiết bị như hiện nay là một khó khăn không nhỏ đối với nhà trường khi áp dụng đồng loạt phương pháp dạy học tích cực. Tuy nhiên, không chịu "khoanh tay" trước khó khăn, Học viện Phòng không-Không quân đã tập trung nghiên cứu thành công 7 thiết bị mô phỏng phục vụ quá trình dạy học, giải quyết khá nhiều vấn đề đặt ra trong điều kiện tác chiến mới.

Cũng giống như Học viện Phòng không-không quân, Trường sĩ quan Lục quân đã chủ động chuẩn bị những điều kiện nhằm triển khai thực hiện việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực một cách hiệu quả nhất. Theo đại tá Nguyễn Văn Pha, Phó hiệu trưởng nhà Trường từ năm 2005, nhà trường đã mời các chuyên gia đầu ngành về bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng giảng dạy. Trên cơ sở các lớp tập huấn, nhà trường lựa chọn một số giáo viên có trình độ sư phạm, có kiến thức làm mẫu, rút kinh nghiệm chung cho toàn trường. Kết thúc năm học 2005-2006, qua kiểm tra, 100% giáo viên của nhà trường đã nắm được nội dung cơ bản, hình thành kỹ năng sư phạm về phương pháp dạy học tích cực.

Việc triển khai áp dụng phương pháp dạy học tích cực ở Trường sĩ quan Đặc công có phần thận trọng hơn. Theo thượng tá Phùng Văn Toại, phó trưởng phòng đào tạo, do điều kiện đặc thù nhà trường không thể áp dụng đồng loạt cho tất cả các bộ môn. Đối với các môn về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, hoặc một số nội dung cụ thể của chiến thuật, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực là cần thiết.

Tuy nhiên, đối với các môn kỹ thuật, võ thuật... nếu áp dụng phương pháp dạy học tích cực sẽ không đem lại hiệu quả. Khó khăn hiện nay là tài liệu tham khảo, tài liệu nghiên cứu và điều kiện trang thiết bị phục vụ cho quá trình dạy, học của cả thầy và trò ở Trường sĩ quan Đặc công khá khiêm tốn. Phần lớn mới chỉ có những bộ tài liệu thông dụng đã được soạn thảo và thực hiện nhiều năm nay. Các tài liệu mới, cập nhật nhằm giúp học viên mở rộng kiến thức có nhưng còn quá ít.

Có thể thấy rằng, chủ trương triển khai áp dụng phương pháp dạy học tích cực là hết sức cần thiết nhưng để thực hiện một cách có hiệu quả, phát huy hết tính ưu việt của phương pháp dạy học tích cực không chỉ dựa vào quyết tâm của lãnh đạo, chỉ huy từng học viện, nhà trường, mà còn phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cơ sở vật chất, tài liệu. Điều này, nếu chỉ "trông chờ" vào sự cố gắng, nỗ lực của từng học viện, nhà trường là rất khó.

LÊ NGỌC LONG