Để phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ, hàng vạn tấn lương thực, thực phẩm, vũ khí, đạn dược… phải được chuyển ra mặt trận. Trên các tuyến vận tải từ Việt Bắc sang, từ khu 3, khu 4 lên… ngoài lực lượng ô tô vận tải chiến lược thì xe đạp, xe thồ và dân công gồng gánh bộ đã góp phần quan trọng hoàn thành nhiệm vụ cung cấp cho mặt trận.

Theo thống kê, riêng lực lượng xe đạp thồ đã có hơn 2 vạn chiếc từ các tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên, Nghệ An, Thanh Hóa… liên tục vận tải hàng trong suốt thời gian chuẩn bị và diễn ra chiến dịch. Những chiếc xe đạp (là tài sản quý giá lúc bấy giờ) được gia cố thêm khung, vành, tay lái… nhằm tăng cường sự vững chắc đã lăn bánh vượt suối sâu, đèo cao, cần mẫn “cõng” trên mình từ 100 đến 200kg hàng ra trận tuyến. Dân công sử dụng xe đạp thồ được tổ chức thành từng đoàn theo địa phương. Mỗi đoàn có nhiều trung đội, mỗi trung đội có từ 30 đến 40 người và xe, trong đó có một xe chở phụ tùng thay thế. Dưới trung đội là nhóm, mỗi nhóm từ 3 đến 5 người, mang theo nồi nấu cơm. Vận tải xe thồ rất vất vả, có người phải quấn cả quần áo của mình vào lốp xe, dùng dép, dùng cả chân mình làm… phanh. Mỗi khi qua đường trơn, đèo dốc và cả bom đạn nữa… dân công xe thồ lại gồng mình hỗ trợ nhau, vượt qua thử thách. Gian nan, vất vả là vậy nhưng phong trào thi đua “thồ nhiều, đi nhanh” vẫn cổ vũ mọi người phấn đấu. Một số người đã lập kỷ lục cao trong khi thồ như anh Ma Văn Thắng (dân công tỉnh Phú Thọ) hay anh Cao Văn Tỵ, dân công tỉnh Thanh Hóa… Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, anh Cao Văn Tỵ đã lập kỷ lục thồ 320kg/chuyến.

Trong ảnh: Anh Cao Văn Tỵ và một chuyến thồ hàng.

XUÂN PHƯƠNG