Công tác hòa giải ở cơ sở là một hoạt động mang tính xã hội tự nguyện, tự quản, góp phần giữ gìn tình làng nghĩa xóm, phòng ngừa, ngăn chặn và hạn chế những vụ việc vi phạm pháp luật, những tranh chấp, mâu thuẫn trong nhân dân; từ đó, làm giảm bớt hiện tượng đơn thư khiếu kiện vượt cấp, kéo dài…

Tuy nhiên, để làm được việc này, những “hòa giải viên” phải là người có uy tín tại địa phương, phải có tính kiên trì, nhẫn nại, có kỹ năng thuyết phục, có đạo đức, lối sống lành mạnh và luôn gương mẫu trong công tác. Khi tiến hành vận động hòa giải phải khách quan, công minh, có lý, có tình, tôn trọng sự tự nguyện của các bên tranh chấp, giữ bí mật về đời tư của các bên tranh chấp; tôn trọng quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của người khác, không xâm phạm lợi ích của Nhà nước; chủ động, kịp thời ngăn chặn vi phạm pháp luật, hạn chế hậu quả xấu có thể xảy ra. Đặc biệt, “hòa giải viên” còn là người có kiến thức, thông suốt luật pháp, có kinh nghiệm xử trí kết hợp tốt “tình và lý, đạo và đời”, vận dụng sáng tạo nhiều phương pháp thích hợp, áp dụng đúng cho từng vụ việc và phải kết hợp hài hòa giữa yếu tố pháp luật với phong tục tập quán và đạo đức của người Việt Nam.

Thực tế cho thấy, hiện nay tại nhiều địa phương, lực lượng cựu chiến binh đã và đang phát huy tốt vai trò “hòa giải viên” - cầu nối hiệu quả giải quyết những mâu thuẫn, phát sinh, thậm chí là xung đột lợi ích giữa các cá nhân với nhau, giữa cá nhân với tập thể hoặc tổ chức chính quyền. Các cựu chiến binh là những người đã từng xông pha lửa đạn, có công với dân, với nước, được bà con trong thôn, xóm chọn, cử vào làm công tác hòa giải khá đông, thực sự đã đạt nhiều thành công trong giải quyết các vụ việc mâu thuẫn, tranh chấp của những người dân với nhau ở địa phương. 

Thiết nghĩ, chính quyền, chi bộ Đảng ở địa phương, nhất là ở những nơi thường xuyên xảy ra khiếu kiện, cần phát huy vai trò, thế mạnh của lực lượng này. Theo đó, các cấp chính quyền, cơ quan Tư pháp cần thường xuyên mở lớp tập huấn triển khai các văn bản pháp luật mới ban hành, tăng cường bồi dưỡng kỹ năng về công tác hòa giải cho đội ngũ hòa giải viên cơ sở là các cựu chiến binh. Đồng thời, có chế độ thù lao và khen thưởng kịp thời những cựu chiến binh làm tốt công tác này. Làm được như vậy công tác hòa giải ở cơ sở sẽ đạt hiệu quả tốt hơn, góp phần xây dựng tình đoàn kết, không khí hòa thuận, yên vui trong thôn xóm; đồng thời giúp chính quyền sở tại giảm bớt áp lực trong giải quyết các sự vụ, tranh chấp, mẫu thuẫn nhỏ ở địa phương.

Trần Trọng Trung