Chiến tranh đã qua hơn 40 năm, nhưng hậu quả mà nó để lại vẫn dai dẳng, nặng nề, nhất là tình trạng ô nhiễm bom, mìn, vật liệu nổ (BMVLN) còn sót lại. Bằng sự nỗ lực của Chính phủ, Quân đội ta và sự hỗ trợ của các nước, các tổ chức quốc tế, nhiều dự án rà phá bom, mìn (RPBM) đã được triển khai, hàng vạn héc-ta đất được giải phóng, bàn giao cho người dân sinh sống và tạo điều kiện phát triển kinh tế-xã hội. Đặc biệt, sau 8 năm triển khai điều tra, rà soát thực trạng bom, mìn trên toàn quốc, năm 2018, Bộ Quốc phòng lần đầu tiên công bố bản đồ ô nhiễm bom, mìn và hiện trạng tồn lưu ô nhiễm BMVLN sau chiến tranh. 63/63 tỉnh, thành phố bị xác định ô nhiễm với tổng diện tích khoảng 6,1 triệu héc-ta (chiếm 18,71% diện tích đất cả nước); có nơi đất bị nhiễm gần 80%. Với khối lượng hơn 800.000 tấn bom, mìn còn sót lại, trung bình mỗi ngày có khoảng 4 người dân vô tội thiệt mạng vì vật liệu nổ... Theo thống kê của Trung tâm Hành động bom, mìn quốc gia Việt Nam, 15 tỉnh, thành phố có tỷ lệ ô nhiễm lớn nhất là: Quảng Trị, Bình Dương, Quảng Ngãi, Kon Tum, Tây Ninh, Đà Nẵng, Bình Định, Sóc Trăng, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Thừa Thiên-Huế, Bình Phước, Hậu Giang, Trà Vinh, Quảng Ninh.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Nghiệp, Phó tổng giám đốc Trung tâm Hành động bom, mìn quốc gia Việt Nam, bản đồ ô nhiễm bom, mìn giai đoạn 1 cung cấp những thông tin cơ bản về tình trạng ô nhiễm của từng xã, huyện trên toàn quốc. Từ đó, làm cơ sở giúp trung tâm và cơ quan, đơn vị có liên quan xây dựng kế hoạch cụ thể; triển khai RPBM gói gọn từng cụm, điểm; rút ngắn thời gian, đẩy nhanh tiến độ làm sạch các vùng đất còn ô nhiễm bom, mìn ở Việt Nam.

Bên cạnh sự nỗ lực của Chính phủ, Quân đội ta, cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế và các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, như: Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Ireland, Đan Mạch… đã tham gia hỗ trợ Việt Nam trong lĩnh vực RPBM, giáo dục nhận thức về bom, mìn và hỗ trợ nạn nhân. Theo Ban Chỉ đạo quốc gia KPHQBM và chất độc hóa học sau chiến tranh ở Việt Nam (Ban Chỉ đạo 701), trong giai đoạn hiện nay, việc RPBM thực hiện được khoảng 30.000-50.000 ha/năm trong khuôn khổ các dự án; kịp thời giao đất cho nhân dân tái định cư, phát triển sản xuất, ổn định cuộc sống.

Năm 2018, Dự án “Việt Nam-Hàn Quốc hợp tác KPHQBM sau chiến tranh” do Chính phủ Hàn Quốc, thông qua Cơ quan hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) tài trợ vốn đã được tổ chức thực hiện và bước đầu đạt kết quả tốt. Trung tá Nguyễn Văn Thân, cán bộ Phòng Kế hoạch điều phối, Trung tâm Hành động bom, mìn quốc gia Việt Nam cho biết: “Chúng tôi đã khảo sát kỹ thuật (KSKT) và lựa chọn hai tỉnh (Quảng Bình và Bình Định) để triển khai dự án này, bởi Quảng Bình có diện tích ô nhiễm bom, mìn, vật nổ chiếm gần 28% diện tích đất toàn tỉnh; Bình Định có 40% diện tích toàn tỉnh với 159/159 đơn vị cấp xã ô nhiễm bom, mìn. Chúng tôi cũng đã phối hợp với 23 đơn vị thuộc các quân khu, quân đoàn, binh đoàn, binh chủng trong toàn quân để chọn ra 378 quân nhân (chia thành 21 đội) có năng lực, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tế tốt tham gia thực hiện dự án”.

Nhờ công tác tập huấn kỹ lưỡng, có chất lượng về mọi mặt như: Xử lý vật liệu nổ, cách sử dụng các loại máy dò tìm bom, mìn, xử lý y tế ban đầu, công tác kế hoạch và quản lý tài chính, lập hồ sơ, nghiệm thu, thanh quyết toán các công trình, dự án RPBM… nên 3 tháng đầu triển khai dự án, lực lượng công binh đã khảo sát được 2.137ha/4.089ha đất bị ô nhiễm, thu gom 908 vật nổ các loại. Tuy nhiên, địa bàn thi công rộng; thiếu máy dò, máy tính, máy định vị GPS; chất lượng máy móc kém vì sử dụng lâu năm… là những khó khăn chung mà cán bộ, chiến sĩ gặp phải khi tham gia RPBM.

Với diện tích đất ô nhiễm bom, mìn và khối lượng các loại vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh rất lớn, Việt Nam cần hàng trăm năm để làm sạch hoàn toàn bom, mìn. Để góp phần trả lại môi trường sống an toàn cho nhân dân, việc đẩy nhanh tiến độ KSKT, RPBM trở nên cấp thiết, nhất là khi Chính phủ quan tâm, chỉ đạo đẩy mạnh thực hiện Chương trình 504 giai đoạn 2016-2020. Thời gian tới, dưới sự chỉ đạo của Bộ Quốc phòng, Trung tâm Hành động bom, mìn Quốc gia Việt Nam xác định tiếp tục tập huấn nhân viên xử lý vật liệu nổ và phản ứng viên y tế ban đầu theo tiêu chuẩn IMAS cấp độ II, III; đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án hợp tác quốc tế; tăng cường phối hợp với các tổ chức trong nước và quốc tế để huy động tối đa nguồn lực cho công tác KPHQBM; tổ chức tuyên truyền về thực trạng và hậu quả bom, mìn nhằm nâng cao nhận thức, góp phần bảo vệ tính mạng, sức khỏe, an toàn cho nhân dân.

HÀ MY