QĐND Online - Gần 5 năm qua, bước chân người lính Trung tâm xử lý Bom mìn và Môi trường Quân khu 5 đã đi khắp dọc dài đất nước và vươn tới các nước bạn Lào, Cam-pu-chia. Các anh đã rà phá, xử lý thành công hàng trăm tấn bom đạn, hoá chất độc hại, góp phần hồi sinh những vùng đất chết, vốn là chiến trường ác liệt trong chiến tranh.

Trung tâm xử lý Bom mìn và Môi trường Quân khu 5, được thành lập tháng 7 năm 2005, địa bàn hoạt động chủ yếu trong những năm qua là các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên. Nơi đây, trong chiến tranh, đế quốc Mỹ đã trút hàng vạn tấn bom đạn, hoá chất độc (trong đó có cả chất độc đi-ô-xin). Bởi thế, tuy đã hơn 35 năm sau ngày giải phóng, song trên dọc dài dải đất miền Trung-Tây Nguyên còn ẩn chứa khối lượng lớn bom mìn, vật nổ, hoá chất độc hại. Hàng ngày, hàng giờ, vẫn còn xảy ra những vụ tai nạn bom mìn thương tâm, khiến không ít người dân bị thiệt mạng, bị thương, hoặc mắc những căn bệnh hiểm nghèo.

Phun hóa chất tiêu độc CS vùng lòng hồ Thủy điện Sê-rê-pốk 4.

Theo số liệu của Trung tâm công nghệ xử lý bom mìn (Binh chủng Công binh), các tỉnh như Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế và Quảng Ngãi hiện có 35,20% đất đai (khoảng 1,6 triệu ha) bị ô nhiễm bom mìn. Từ năm 1975 đến nay, tại địa bàn này đã có 22.760 nạn nhân bom mìn, trong đó 10.529 người chết và 12.231 người bị thương (trong đó có tới 88% độ tuổi 14 đến 44 tuổi). Bình quân, mỗi năm toàn quốc có 1.535 người chết, 2.272 ngưòi bị thương do bom mìn, vật nổ sót lại sau chiến tranh; mỗi năm Nhà nước phải chi phí hàng trăm tỷ đồng cho công tác rà phá, xử lý bom mìn, hoá chất để có mặt bằng phục vụ sản xuất, dân sinh và xây dựng công trình.

Cùng các đơn vị công binh trong toàn quân, những năm qua cán bộ, chiến sỹ Trung tâm xử lý Bom mìn và Môi trường Quân khu 5 luôn xung kích tới những vùng khó khăn, nguy hiểm, đảm nhận rà phá xử lý bom mìn, vật nổ, hoá chất độc, nhằm bảo đảm mặt bằng cho xây dựng những công trình quan trọng của quốc gia, cũng như các công trình phục vụ dân sinh thiết yếu khác.

Ngày thứ Bảy (22-5-2010), mặc dù là ngày nghỉ, nhưng trên công trường Thủy điện Sê-rê-pốk 4, Đại úy Mai Văn Lập, Trưởng phòng kỹ thuật và Trợ lý chính trị Trần Thanh Trung cùng hàng chục chiến sỹ Đội 2 vẫn hăng say làm việc, bảo đảm xử lý triệt để lượng chất độc CS đã phát hiện, bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư trước mốc thời giam đã định, góp phần đưa công trình tích nước và phát điện vào tháng 6-2010.

Dưới nắng nóng như đổ lửa, chứng kiến cảnh Trung úy Trần Hà Nội, Thiếu úy Đinh Tiên Hoàng và các chiến sỹ Trần Thanh Sơn, Tô Văn Nghiêm, Đinh Văn Tăng, Nguyễn Xuân Quang, mang mặc những bộ đồ đặc chủng, pha dung dịch, tiến hành phun xử lý chất độc, với gương mặt đỏ gay, mồ hôi đầm đìa, chúng tôi đã phần nào cảm nhận được nỗi vất vả, cực nhọc và hiểm nguy của các anh.

Rà bom mìn khu vực giải phóng mặt bằngNhà máy tuyển quặng Alumin Nhân Cơ.

Đại úy Mai Văn Lập cho biết: đơn vị triển khai nhiệm vụ phát quang, dò phát hiện và xử lý chất độc vùng lòng hồ Thủy điện Sê-rê-pốk 4 với tổng diện tích hơn 400 ha. Sau gần 5 tháng đơn vị đã phát hiện và đã xử lý triệt để 31 vị trí có chất độc, với diện tích 12 ha, bảo đảm bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư vào cuối tháng 5 này.

Tận mắt thấy cảnh bộ đội xử lý chất độc, anh Trần Duy Viễn, Phó ban quản lý dự án Thủy điện Sê-rê-pốk 4 cảm phục: “Cán bộ, chiến sỹ Trung tâm xử lý Bom mìn và Môi trường Quân khu 5 việc có kinh nghiệm dày dạn, năng lực chuyên môn cao và luôn giữ được chữ tín”.

Cũng trong thời điểm này, trên công trình giải phóng mặng bằng Nhà máy tuyển quặng Alumin Nhân Cơ, một bộ phận của Đội 2 gấp rút rà phá bom mìn, vật nổ trên diện tích 414 ha. Tính đến thời điểm này, đơn vị đã hoàn thành rà phá, xử lý được hơn 300 ha. Thượng úy Phạm Viết Hải, Đội trưởng Đội 2 tâm sự: “Nhiệm vụ rà phá, xử lý bom mìn, vật nổ và hoá chất độc hại là công việc hiểm nguy, không được phép sai sót một ly, nếu không hậu quả sẽ khôn lường. Chính vì thế, trong triển khai công việc, ngoài trình độ chuyên môn, người lính phải chấp hành nghiêm quy trình và đề cao ý thức kỷ luật. Trong gần 5 năm qua, toàn Trung tâm đã bảo đảm an toàn tuyệt đối”. 

Được biết, bình qua mỗi năm Trung tâm xử lý Bom mìn và Môi trường Quân khu 5 rà phá bom mìn, vật nổ và hoá chất độc trên diện tích khoảng 2.000 ha, với khối lượng hàng chục tấn. Riêng năm 2009, đơn vị đã phát hiện và xử lý hơn 20 tấn bom, mìn, vật nổ. Đáng nhớ là trong tháng 4-2009, trên công trường giải phóng mặt bằng khu tái định cư Thuỷ điện A Lưới (Thừa Thiên-Huế), Trung tâm đã xử lý thành công 2 quả bom, trọng lượng mỗi quả 3.000 bảng Anh (tương đương 1.350 kg, trong đó có 900 kg thuốc nổ), có bán kính nguy hiểm 5 km, bán kính sát thương 2 km và là những quả bom lớn nhất từ trước đến nay.

Ngoài làm tốt nhiệm vụ chuyên môn, Trung tâm xử lý Bom mìn và Môi trường Quân khu 5 còn tích cực tham gia công tác dân vận. Trong 5 năm qua, đơn vị đã xây dựng và trao tặng 13 nhà tình nghĩa trị giá 265 triệu đồng cho các gia đình chính sách; hỗ trợ nhân dân hàng trăm ngày công lao động; tặng hàng nghìn cuốn vở cho hoc sinh nghèo ở miền Trung-Tây Nguyên.

Công trình nối tiếp công trình, khó có thể kế hết những hiểm nguy mà người lính Trung tâm xử lý Bom mìn và Môi trường Quân khu 5 đối mặt và vượt qua. Dấu chân các anh đã đi qua những nơi bom đạn dày đặc như sân bay Buôn Ma Thuột, Thủy điện A Lưới, các tuyến đường giao thông trên khắp miền Trung-Tây Nguyên. Tới đây, các cán bộ, chiến sĩ của “đơn vị đặc biệt” này tiếp tục hành quân đến sân bay Plây-cu, rồi cả các công trình trên nước bạn Cam-pu-chia để góp sức hồi sinh những vùng đất chết.

Bài và ảnh: Kiều Bình Định