Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tiếp nhận nhiều hiện vật quý gắn với sự ra đời của Đội du kích Bắc Sơn. Trong số đó có nhiều hiện vật thể hiện sự giúp đỡ, đùm bọc của nhân dân Bắc Sơn trong những ngày đầu Đội thành lập như nồi đồng, bát, đĩa, ấm tích… những đồ dùng, thức đựng đều là của nhân dân trang bị cho du kích.

Cho đến tận bây giờ, người dân Vũ Lễ từ già đến trẻ vẫn luôn nhớ ngày tự vệ và quần chúng cách mạng, hàng nghìn người gồm đồng bào các dân tộc Kinh, Tày, Nùng, Dao dưới sự lãnh đạo của Đảng đã tiến hành khởi nghĩa, đánh chiếm Mỏ Nhài, chiếm châu lỵ Bắc Sơn, thành lập chính quyền cách mạng. Sau đó, thực hiện chủ trương của Hội nghị Trung ương lần thứ VII (11-1940), ngày 14-2-1941, Đội du kích Bắc Sơn chính thức được thành lập tại khu rừng Khuổi Nọi, xã Vũ Lễ, châu Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn.

Hiện vật của đội du kích Bắc Sơn. Ảnh: TUẤN ANH

Những ngày đầu Đội du kích Bắc Sơn thành lập, mọi thứ đều rất khó khăn, thiếu thốn. Súng ống, quần áo, thuốc men, lương thực đều do nhân dân chu cấp. Vũ khí trang bị cho đội viên là dao, kiếm, giáo mác, mã tấu và những khẩu súng kíp do nhân dân Vũ Lễ tự tạo dùng để tự vệ và săn bắn thú rừng đều đem đến ủng hộ cho du kích. …Bằng các loại vũ khí đó du kích đã đánh chiếm đồn Mỏ Nhài, năm 1940. Vũ khí cướp của địch tại đồn Mỏ Nhài trang bị bổ sung cho Đội. Các đồng chí Chu Văn Tấn, Lường Văn Tri-những người chỉ huy Đội đầu tiên dùng bát hương của đình làng để giấu công văn, tài liệu. Đình làng cũng là nơi liên lạc bí mật giữa Trung ương và Đội du kích Bắc Sơn. Những chiếc nồi đồng nhỏ chỉ đủ nấu một, hai bơ gạo, là đồ vật quý giá của các gia đình hồi đó, đồng chí Mã Viết Minh, Mã Viết Phấn được gia đình cho mang theo khi gia nhập du kích. Các đồng chí đã sử dụng nấu cơm cho du kích tại Khuổi Nọi; Chiếc ấm sành, ấm tích, liễn của ông Dương Công Cao, xã Hương Vũ, huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn) dùng đun nước, đựng nước, đựng thức ăn phục vụ các đồng chí Trung ương: Trần Đăng Ninh, Hoàng Văn Thụ và các đồng chí chỉ huy Đội: Chu Văn Tấn, Lường Văn Tri… Ngoài ra rất nhiều hiện vật khác như bát, dao nhọn, muôi trai, chày giã gạo, ống bương… du kích Bắc Sơn được nhân dân trang bị, ủng hộ đã sử dụng trong những năm 1940-1941.

Những hiện vật ngày ấy, bây giờ được đưa về lưu giữ, trưng bày tại bảo tàng, chứa đựng những yếu tố nội sinh mạnh mẽ, có tác dụng giáo dục truyền thống, lòng yêu nước, lòng tự hào đối với cán bộ, chiến sĩ, nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Thời gian qua đi, chiến tranh qua đi, nhưng những hiện vật sống mãi với thời gian bởi nó là những vật chứng lịch sử quý giá. Điều đó góp phần chứng minh, các cuộc kháng chiến giành độc lập của dân tộc ta thành công có một phần rất quan trọng là do nhân dân hết lòng đùm bọc, giúp đỡ, chở che.

VĨNH NGUYÊN