Khi đến khu vực biên giới xã Bắc Xa, người dân đầu tiên chúng tôi gặp là ông Tô Vĩnh Sạch, nhà ở bản Quầy. Hôm đó, ông Sạch cùng gia đình làm cỏ rừng thông đã hơn 4 năm tuổi. Hỏi ra mới hay, rừng thông thuộc dự án trồng rừng vành đai biên giới do Đoàn KT-QP 338 làm chủ đầu tư mà gia đình ông nhận chăm sóc. Qua câu chuyện với ông Sạch chúng tôi biết rằng, năm 2000 Đoàn KT-QP 338 đến địa phương hướng dẫn người dân trồng cây thông trên đất vườn, sau đó là trồng rừng phòng hộ giao cho dân quản lý đã hạn chế được nước lũ, sạt lở đất. Người dân thu hoạch nhựa thông nên kinh tế phát triển nhanh. Ông Sạch lấy ví dụ từ chính gia đình mình, trước đây gia đình ông thuộc diện khó khăn của xã, nhưng tới năm 2013, thu hoạch nhựa thông từ 5ha rừng phòng hộ và 4ha rừng thông tự trồng mà gia đình ông đã có "của ăn của để". Tại thời điểm hiện nay, một ki-lô-gam nhựa thông có giá 30.000 đồng, mỗi cây thông sau 3 ngày sẽ cho thu 900gam nhựa, tính ra mỗi tháng trừ các khoản chi phí, gia đình ông Sạch thu nhập hơn 50 triệu đồng. Chúng tôi được biết, hiện tại trên địa bàn khu KT-QP Mẫu Sơn do Đoàn KT-QP 338 quản lý, nhiều hộ gia đình thu hoạch từ nhựa thông đã trở thành hộ giàu của huyện, của tỉnh, điển hình như gia đình ông Tàng Văn Say, ở bản Nàm Nầm, xã Bính Xá, huyện Đình Lập mỗi tháng thu nhập hơn 150 triệu đồng từ nhựa thông. Thu nhập từ nhựa thông của các hộ gia đình được giao quản lý rừng phòng hộ và cây thông vườn nhà đã góp phần để khu vực KT-QP Mẫu Sơn giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 56,29% năm 1999 xuống còn 20,19% (tính đến tháng 5-2016); thu nhập bình quân đầu người đạt 12 triệu đồng/năm).

Cán bộ Nông lâm trường 461 (Đoàn KT-QP 338) hướng dẫn người dân bản Quầy, xã Bắc Xa phương pháp chăm sóc cây thông. 

Câu chuyện trồng cây thông ở biên giới của Đoàn KT-QP 338 được bắt đầu từ khi đoàn thành lập tháng 5-1999. Với nhiệm vụ là lực lượng nòng cốt tham gia xây dựng và phát triển kinh tế-xã hội, củng cố quốc phòng-an ninh tại Khu KT-QP Mẫu Sơn gồm 20 xã, 5 huyện biên giới của tỉnh Lạng Sơn, Đảng ủy, chỉ huy đoàn đã xác định rõ lợi thế của việc trồng rừng, bảo vệ rừng đầu nguồn và thấy rõ giá trị của việc trồng cây thông trên đất đá xít nên đã tham mưu cho Quân khu và Bộ Quốc phòng chọn cây thông là đối tượng cây trồng chính trong thực hiện dự án trồng rừng phòng hộ và trồng rừng vành đai biên giới. Theo quyết định của Bộ Quốc phòng về bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ, đơn vị bắt đầu triển khai từ năm 2000, tới 2012 đã trồng được gần 3.449ha tại 12 xã của 3 huyện (Cao Lộc, Lộc Bình, Đình Lập), tỉnh Lạng Sơn. Tới nay nhiều khu vực rừng phòng hộ đã được đơn vị phối hợp với địa phương bàn giao cho các hộ gia đình quản lý theo đúng quy định của dự án đạt kết quả tốt, một số khu vực đã được người dân khai thác nhựa thông có thu nhập cao.

Từ thành công của việc trồng rừng phòng hộ, năm 2012, Đoàn KT-QP 338 bắt đầu thực hiện dự án trồng rừng vành đai biên giới tại khu vực xã Bắc Xa, huyện Đình Lập. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế đất nước còn có những khó khăn nhất định nên nguồn vốn trên cấp để thực hiện dự án chưa đáp ứng nhu cầu. Theo chỉ huy Đoàn, tới đầu tháng 5-2016, vốn thực hiện dự án trồng gần 400ha rừng vành đai biên giới ở xã Bắc Xa mới đạt 7% (bảy phần trăm). Do đó, đến tháng 5-2016, đơn vị mới thanh toán cho bà con tiền công đào hố, trồng cây của năm 2012, 2013 và nợ lại tiền công chăm sóc.

Chính vì số vốn trên cấp rất khiêm tốn, mâu thuẫn gay gắt với nhu cầu của người dân trong thực hiện các công đoạn dự án nên sau khi cây thông được trồng, một số hộ gia đình không muốn tham gia thực hiện dự án, hoài nghi về việc giao rừng vành đai biên giới cho dân quản lý, không muốn nhận chăm sóc rừng…  Trước tình hình đó, Đảng ủy, chỉ huy đơn vị thống nhất chủ trương: “Song song với quá trình đề nghị cấp trên bổ sung nguồn vốn thực hiện dự án, chỉ huy đoàn và chỉ huy các nông lâm trường chủ động làm tốt công tác giáo dục chính trị tư tưởng nâng cao trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ đơn vị trong thực hiện nhiệm vụ được giao. Đơn vị phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể địa phương và các lực lượng đứng chân trên địa bàn tuyên truyền, vận động nhân dân chung tay vì biên giới xanh, vì sự phát triển bền vững trong vùng dự án”.

Thực hiện chủ trương của Đảng ủy, chỉ huy đoàn, Nông lâm trường 461 (đơn vị trực tiếp thực hiện dự án trồng rừng vành đai biên giới) cùng với cán bộ địa phương tổ chức các buổi họp dân tại những bản của xã Bắc Xa tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện dự án. Các cuộc họp đã giải quyết thỏa đáng ý kiến thắc mắc cũng như nguyện vọng của nhân dân, tiêu biểu như cuộc họp ở nhà ông Tô Đức Lượng, Trưởng bản Quầy vào trung tuần tháng 10-2014. Cuộc họp diễn ra từ 20 giờ ngày hôm trước đến 1 giờ ngày hôm sau đã tạo được sự thống nhất cao quyết tâm thực hiện thành công dự án của gần 20 hộ dân trong bản. Hôm đó, Thượng tá Trần Văn Tiện, Giám đốc Nông lâm trường 461 cùng Bí thư Đảng ủy xã Tô Vũ Liên và Chủ tịch UBND xã Bắc Xa Tô Đức Sơn đã phân tích cho bà con hiểu giá trị làm lợi của rừng vành đai biên giới đối với địa phương về môi trường sinh thái, giá trị làm lợi đối với gia đình về thu nhập, việc làm. Lý do nguồn vốn cấp về chậm do điều kiện kinh tế đất nước đang gặp những khó khăn nhất định, quyết tâm của đơn vị cũng như cấp ủy, chính quyền địa phương thực hiện dự án đúng tiến độ, số tiền chăm sóc rừng sẽ hoàn trả nhân dân đầy đủ khi trên cấp xuống. Sau khi trả đủ người dân tiền chăm sóc cây, đơn vị sẽ phối hợp với địa phương bàn giao rừng cho các hộ dân quản lý, bảo vệ và đăng ký quyền khai thác theo quy định của dự án…

Ngoài tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện dự án trồng rừng vành đai biên giới, Đoàn đã chỉ đạo Nông lâm trường 461 cử các tổ đội công tác giúp dân thực hiện kỹ thuật khuyến nông, khuyến lâm; thực hiện tốt các công việc của dự án hỗ trợ sản xuất, chương trình nhân rộng mô hình giảm nghèo khu vực biên giới...  Cũng từ đó, bà con nhân dân xã Bắc Xa đồng cảm với chủ đầu tư về tình hình thiếu vốn, quyết tâm đồng hành với đơn vị, địa phương hoàn thành tốt các công đoạn còn lại của dự án. 

 Hiện nay, dự án trồng rừng vành đai biên giới tại xã Bắc Xa do Đoàn KT-QP 338 làm chủ đầu tư đã vượt tiến độ và đạt kết quả tốt. Gần 400ha rừng thông đang độ sinh trưởng mạnh, chỉ 8 năm sau cây thông sẽ cho thu nhựa, góp phần rất lớn để người dân vươn lên phát triển kinh tế. Giá trị làm lợi của rừng vành đai biên giới, cũng như rừng phòng hộ đã rõ, ngoài việc bảo vệ đầu nguồn, phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, bảo vệ môi sinh, môi trường và phát triển kinh tế rừng, còn giúp người dân có công ăn việc làm, tạo thu nhập để xóa đói, giảm nghèo phát triển kinh tế-xã hội.

Khắc phục tình trạng vốn cấp chậm, Đoàn KT-QP 338 đã phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền địa phương và người dân chung sức đồng lòng quyết tâm thực hiện tốt dự án trồng rừng vành đai biên giới. Việc này cần được biểu dương, khen thưởng. Nhưng qua đó chúng tôi đề nghị các cấp, các ngành có thẩm quyền cần quan tâm đầu tư nguồn vốn kịp thời trong thực hiện dự án trồng rừng vành đai biên giới nói riêng và những dự án khu vực biên giới nói chung, góp phần để vùng biên phát triển cùng cả nước. Qua bài viết này, chúng tôi cũng đề nghị các cấp có thẩm quyền cần mở rộng diện tích trồng rừng vành đai biên giới ở nhiều địa bàn, không chỉ dừng lại ở một xã (như ở khu KT-QP Mẫu Sơn do Đoàn KT-QP 338 quản lý) mà cần mở rộng ra nhiều địa phương dọc biên giới vì môi trường xanh, đẹp, hạn chế lũ lụt, hạn hán khu vực biên giới, vì sự phát triển kinh tế-xã hội của địa phương vùng biên.

Bài và ảnh: QUANG THẮNG