Cách đây tròn mười năm, ngày 29-4-1999, Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự-Bộ Quốc phòng được thành lập do yêu cầu tình hình, nhiệm vụ của cách mạng và của quân đội, mà trực tiếp là yêu cầu phục vụ sự lãnh đạo và chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, Đảng ủy Quân sự Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị về những vấn đề lý luận và thực tiễn bảo vệ Tổ quốc, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị; yêu cầu của cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận chống các thế lực thù địch, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của Đảng và Nhà nước ta trong tình hình mới; yêu cầu phát triển khoa học xã hội và nhân văn quân sự.

Mười năm qua, Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự-Bộ Quốc phòng đã có bước trưởng thành nhanh, khá vững chắc và toàn diện, đã hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao, trong đó hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, được Đảng, Nhà nước và Quân đội đánh giá cao. Thành công nổi bật của Viện là đã đáp ứng kịp thời, có hiệu quả yêu cầu phục vụ sự lãnh đạo và chỉ đạo xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị trong tình hình mới. Thành công đó được thể hiện trên những vấn đề chủ yếu sau:

Thứ nhất, đã góp phần rất quan trọng vào việc cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng, Nhà nước, Quân đội hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách xây dựng nền quốc phòng toàn dân và thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân và Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị trong tình hình mới.

Học viên Trường sĩ quan Lục quân 1 thực hành huấn luyện hành quân xa mang vác nặng. Ảnh: Quang Thái

Với một đội ngũ cán bộ nghiên cứu khoa học đông đảo có trình độ cao về lý luận và am hiểu sâu về thực tiễn, Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự-Bộ Quốc phòng đã tổ chức thực hiện một khối lượng lớn nhiệm vụ nghiên cứu theo nhiều chuyên ngành của khoa học xã hội và nhân văn quân sự, góp phần làm sáng tỏ lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, lực lượng, sức mạnh, phương thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; nội dung xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc; quan hệ giữa quốc phòng với kinh tế, quốc phòng với an ninh và đối ngoại; quan điểm, phương châm xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị; bổ sung, phát triển, hoàn thiện cơ chế Đảng lãnh đạo quân đội trong tình hình mới; nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác Đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam; cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với chế độ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam...

Thứ hai, đã góp phần quan trọng vào việc nghiên cứu tổng kết, bổ sung phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, bổ sung và phát triển khoa học xã hội và nhân văn quân sự.

Nhiều công trình nghiên cứu, tổng kết của Viện như: Tổng kết công tác lý luận trong thời kỳ Đổi mới; Tổng kết nhiệm vụ quân sự, quốc phòng 20 năm đổi mới; Tổng kết quan điểm lý luận bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội IV đến Đại hội X; Tổng kết, bổ sung, phát triển Cương lĩnh 1991; Tổng kết hai năm rưỡi thực hiện Nghị quyết Đại hội X của Đảng; Tổng kết 5 năm thực hiện Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; Tổng kết đấu tranh chống âm mưu “diễn biến hòa bình” của chủ nghĩa đế quốc đối với Việt Nam; Đề án khôi phục chế độ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội... đã được Viện đầu tư nghiên cứu công phu, nghiêm túc, có chất lượng, thực sự có những đóng góp rất quan trọng vào việc tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Hiện nay, Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự đã trở thành một địa chỉ tin cậy của Đảng, Nhà nước và quân đội trong nghiên cứu khoa học phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo.

Thứ ba, đã tham gia tích cực, có hiệu quả cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận chống các thế lực thù địch.

Là một trong những trung tâm nghiên cứu khoa học của quân đội, Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự đã tích cực, chủ động tổ chức thực hiện nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng, lý luận với sự tham gia của đông đảo các cán bộ nghiên cứu. Nhiều sản phẩm nghiên cứu đấu tranh tư tưởng, lý luận của Viện như sách, bài báo khoa học, các tham luận, có lập trường chính trị vững vàng, bút pháp luận chiến sắc sảo. Đáng chú ý trong số đó là bộ sách đấu tranh chống “diễn biến hòa bình” gồm 5 quyển về “diễn biến hòa bình” và chống “diễn biến hòa bình” do Viện biên soạn được Đảng, Nhà nước, Quân đội đánh giá cao, được xuất bản và lưu hành rộng rãi trong và ngoài quân đội.

Những năm tới đây, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp, vừa có mặt thuận lợi nhưng cũng không ít khó khăn, thách thức. Sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị đang đặt ra nhiều vấn đề mới, nhiều yêu cầu mới cao hơn. Để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đó, trong những năm tới, Viện cần phát huy thành tựu và những kinh nghiệm trong mười năm xây dựng, phấn khởi, tin tưởng, đoàn kết, nhất trí cao, vượt lên mọi khó khăn để hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ, cả nhiệm vụ thường xuyên và đột xuất.

Ưu tiên hàng đầu của Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự trong những năm tới là phải lãnh đạo nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học lên một trình độ mới, có tính chuyên nghiệp cao trên tất cả các khâu, các bước; phấn đấu có nhiều công trình khoa học có giá trị cao về lý luận và thực tiễn để cung cấp nhiều luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước hoạch định đường lối quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, xứng đáng với vị thế của một Viện đầu ngành nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự của quân đội và quốc gia. Đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản, gắn nghiên cứu cơ bản với nghiên cứu ứng dụng, gắn nghiên cứu lý luận với nghiên cứu và tổng kết thực tiễn, bám sát thực tiễn để xác định các vấn đề nghiên cứu cho phù hợp; thông qua tổng kết thực tiễn để bổ sung, phát triển lý luận khoa học xã hội và nhân văn quân sự. Đa dạng hóa các loại hình nghiên cứu, nâng cao hiệu quả ứng dụng các kết quả nghiên cứu của Viện. Mở rộng hơn nữa phạm vi nghiên cứu, cả trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng và trong cả lĩnh vực kinh tế-xã hội khác gắn với quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng quân đội, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân.

Để Viện phát triển nhanh, vững chắc và toàn diện trong chặng đường tiếp theo, đáp ứng kịp thời, có hiệu quả yêu cầu phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị, cần được quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, điều kiện làm việc của cán bộ nghiên cứu khoa học, xây dựng hệ thống thông tin-thư viện, bảo đảm kinh phí hoạt động nghiên cứu của Viện; xây dựng bầu không khí dân chủ, đoàn kết, phát huy cao độ nhiệt tình và năng lực của cán bộ, nhân viên, chiến sĩ vào thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và Quân đội giao cho.

Trung tướng, PGS, TS Nguyễn Tuấn Dũng-Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị