ASEM 5 được tổ chức tại Thủ đô Hà Nội, Việt Nam

Hàng trăm nhà báo quốc tế đang có mặt tại thủ đô Hen-xinh-ki, đất nước của ông già Tuyết, nơi có tập đoàn sản xuất máy điện thoại di động lừng danh NOKIA, đất nước của hồ và rừng. Đó là Phần Lan, một quốc gia nằm ở Bắc Âu, từng gắn bó với nhiều người Việt Nam, đặc biệt là người Hà Nội bởi cụm từ “nước Phần Lan”. Là đương kim chủ tịch EU luân phiên, Phần Lan đã trở thành địa điểm tổ chức hội nghị cấp cao Diễn đàn Á-Âu lần thứ sáu (ASEM-6) với sự tham dự của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và 38 nhà lãnh đạo của các thành viên còn lại. Hội nghị lần này diễn ra trong bối cảnh Diễn đàn này kỷ niệm 10 năm thành lập. Đây là dịp để các nhà lãnh đạo ASEM đánh giá lại 10 năm hoạt động của ASEM và xác định những bước đi tiếp theo của diễn đàn này.

Cách đây 10 năm, vào tháng 3-1996 ASEM được chính thức thành lập theo sáng kiến của Xin-ga-po và được ASEAN ủng hộ tích cực với hội nghị cấp cao đầu tiên được tiến hành tại thủ đô Băng Cốc của Thái Lan. Đây là diễn đàn đối thoại phi chính thức giữa các nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ cả các nước thành viên. ASEM ra đời với mục tiêu tạo dựng mối quan hệ đối tác mới toàn diện Á-Âu vì sự tăng trưởng mạnh mẽ hơn; Tạo sự hiểu biết sâu sắc hơn giữa nhân dân hai châu lục và thiết lập đối thoại chặt chẽ giữa các đối tác bình đẳng; Duy trì và tăng cường hoà bình và ổn định cũng như phát huy các điều kiện cần thiết cho sự phát triển kinh tế và xã hội bền vững.

Ban đầu ASEM có 26 thành viên sáng lập, gồm 7 nước ASEAN (trừ Cam-pu-chia, Lào và Mi-an-ma), 15 nước EU cùng Uỷ ban châu Âu (EC) và 3 nước Đông Bắc Á (Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc). Tháng 10-2004, ASEM - 5 diễn ra tại Hà Nội đã tiến hành lần mở rộng đầu tiên với việc kết nạp 13 thành viên mới, gồm 3 nước ASEAN còn lại và 10 nước EU mới, nâng số thành viên của ASEM lên con số 39. Do ảnh hưởng của ASEM ngày cang tăng và thu hút được sự quan tâm của nhiều quốc gia trong hai khu vực, con số thành viên của ASEM sẽ còn tiếp tục phát triển. ASEM hiện đang chiếm hơn 37% dân số thế giới, hơn 50% GDP toàn cầu và có tổng kim ngạch buôn bán hai chiều lên tới 2.718 USD (hơn một nửa của thế giới).

ASEM hoạt động trên các nguyên tắc: Đối tác bình đẳng, tôn trọng nhau và cùng có lợi; ASEM là một tiến trình mở và tiệm tiến, không chính thức nên không cần thể chế hoá; đồng thuận; tăng cường nhận thức và hiểu biết lẫn nhau thông qua một tiến trình đối thoại và tiến tới hợp tác trong việc xác định các ưu tiện cho các hoạt động phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau; triển khai cả 3 lĩnh vực hợp tác trụ cột: chính trị, kinh tế và văn hoá xã hội.

Trong 10 năm hình thành và phát triển vừa qua, với 5 hội nghị cấp cao luân phiên tổ chức ở hai châu lục, ASEM đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố quan hệ đối tác giữa hai khu vực trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá và các lĩnh vực khác. ASEM trở thành một khuôn khổ đối thoại và hợp tác liên khu vực, tạo động lực mới cho quan hệ hợp tác toàn diện Á và Âu, cũng như hợp tác song phương giữa các thành viên trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi.

Các thành viên ASEM đã tiến hành đối thoại chính trị ở các cấp nhằm tăng điểm đồng, tạo cơ sở cho việc xây dựng các mối quan hệ, hướng tới tiếng nói chung giữa các đối tác. Các chủ đề thảo luận thường xoay quanh các vấn đề toàn cầu và khu vực, như ngăn chặn phố biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt, giải trừ quân bị, chống khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia, di cư, nhân quyền hoặc các vấn đề nổi bật trong tình hình quốc tế cụ thể khác.

ASEM tập trung vào hợp tác kinh tế trong 3 lĩnh vực thương mại, đầu tư và tài chính. Hợp tác về thương mại và đầu tư được thúc đẩy thông qua “Kế hoạch hành động thuận lợi hoá thương mại” (TFAP), “Kế hoạch hành động xúc tiến đầu tư” (IPAP) với sự trợ giúp của các đầu mối liên hệ về đầu tư. Diễn đàn doanh nghiệp (AEBF) đã trở thành một kênh quan trọng thúc đẩy trao đổi giữa các doanh nghiệp của hai châu lục. Thông qua các cuộc đối thoại, trao đổi và tiếp xúc giữa các giới doanh nghiệp, giữa các chính phủ, giữa các doanh nghiệp với các chính phủ… hai châu lục đã từng bước hài hoà hoá chính sách và thủ tục tạo thuận lợi cho buôn bán và các luồng đầu tư trong khi vẫn chú trọng phát triển bền vững.

Hợp tác tài chính trong ASEM được đánh giá là có hiệu quả thiết thực, trong đó hoạt động của các Quỹ tín thác ASEM được coi là có hiệu quả nhất. Các thành viên ASEM đã nhất trí thiết lập Cơ chế đối thoại nhằm đối phó với các trường hợp “khẩn cấp” về tài chính, chẳng hạn như cuộc khủng hoảng tài chính ở châu Á cuối thập niên trước. Hợp tác phối hợp chính sách trên các diễn đàn kinh tế đa biên, nhất là trong các vấn đề của WTO cũng là lĩnh vực được các thành viên ASEM quan tâm thúc đẩy. Giao thông, năng lượng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, du lịch, thương mại điện tự, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ… là những lĩnh vực hợp tác tiềm năng mà Tuyên bố Hà Nội về Quan hệ đối tác kinh tế Á-Âu chặt chẽ hơn (thông qua tại ASEM-5 ở Hà Nội) nhấn mạnh.

Ngoài ra ASEM còn có những mối quan tâm tới các hoạt động hợp tác thiết thực, trải rộng trên nhiều lĩnh vực, góp phần tăng cường hiểu biết giữa nhân dân hai châu lục. Đó là đối thoại giữa các nền văn minh và văn hoá, hợp tác trong lĩnh vực y tế chống HIV/AIDS…

Triển vọng ASEM đang mở rộng ở phía trước và đang được các nước thành viên tiếp tục ủng hộ duy trì, mở rộng và phát triển. Dự kiến ASEM 6 tại Hen-xinh-ki lần này sẽ ra hẳn một tuyên bố riêng về tương lai của ASEM, trong đó xác định tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác – Đương đầu với các thách thức tương lai, Xác định các triển vọng lớn - Chọn lựa các lĩnh vực hoạt động trọng tâm; Củng cố cơ cấu thể chế - Xây dựng một quan hệ đối tác mạnh mẽ hơn.

KIM TÔN (Gửi từ Hen-xinh-ki)