Ngã ba Đông Dương, nơi tiếp giáp giữa Việt Nam – Lào – Cam-pu-chia xưa là nơi hiểm yếu bởi núi cao, rừng rậm. Nay nơi đây, một khu kinh tế cửa khẩu mang tầm cỡ quốc tế đang được hình thành với rất nhiều tiềm năng hứa hẹn. Qua bản đồ quy hoạch chi tiết, có thể thấy đây không thua kém trung tâm thương mại tầm cỡ quốc tế nào... Nhưng qua gần hai năm khởi công, diện mạo và giá trị thực của khu kinh tế còn nhiều điều đáng nói...

Vẫn còn là tiềm năng, hứa hẹn...

Theo quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK) Bờ Y có diện tích 70.428ha, bao gồm các xã: Sa Loong, Bờ Y, Đắc Sú, Đắc Dục, Đắc Nông và thị trấn Plei Kần, thuộc huyện Ngọc Hồi tỉnh Kon Tum. Đã trải qua gần hai năm khởi công nhưng đổi thay ở đây thì vẫn chưa có gì đáng kể. Tiến độ xây dựng cơ sở hạ tầng của KKT chậm chạp khiến người dân không khỏi lo ngại, hoài nghi. Ngay với cán bộ các xã nằm trong dự án KKT cũng chưa thể biết hình hài và hoạt động của những công trình ở đây rồi sẽ ra sao. Theo lời ông Nguyễn Duy Cường, Phó chủ tịch UBND xã Bờ Y thì, “tất cả đều còn ở phía trước…”.

Khu vực tái định cư dành cho người dân nằm trong khu kinh tế mở Bờ Y.

Một trong số những công trình đầu tiên đã đưa vào sử dụng là trạm kiểm soát liên hợp cửa khẩu quốc tế. Nhưng ở đây, ngoài những chuyến xe chở gỗ qua lại, chiếc ba-ri-e của trạm kiểm soát rất ít khi phải nâng lên. Ngay cạnh đó, một trung tâm thương mại bề thế với các gian hàng miễn thuế cũng trong cảnh đìu hiu không kém, hàng hóa nghèo nàn và đắt hơn trong nội địa. Số liệu thống kê của Ban quản lý KKT Bờ Y cho thấy lượng người và phương tiện xuất nhập cảnh qua cửa khẩu ngày một tăng, giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu năm 2008 tăng 41% so với năm 2007. Nhưng thực tế lượng tăng trên là do các doanh nghiệp Việt Nam đang giúp nước bạn xây dựng công trình thủy điện SêKa Máng và đầu tư trồng cây công nghiệp tại Lào. Lãnh đạo tỉnh Kon Tum đã có nhiều buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh A Tô Pư (Lào) để bàn các biện pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ xây dựng và phát huy tốt tiềm năng 2 KKTCK quốc tế Bờ Y - Phu Cưa. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng tại hai bên cửa khẩu, nhất là phía Phu Cưa (Lào) quá chậm là nguyên nhân hạn chế thu hút vốn đầu tư đối với cả hai bên. Ông Nguyễn Thế Đạt, Trưởng ban quản lý KKT Bờ Y cho biết với số vốn đầu tư 65 tỉ đồng năm 2007 và 40 tỉ đồng trong năm 2008 là quá ít để đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ bản KKT. Do chịu ảnh hưởng của suy giảm kinh tế mà cả năm 2008, chỉ có 6 dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư với tổng vốn đăng ký là 435,324 tỉ đồng. Đến hết quý II-2009, mới có thêm 27 giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh được cấp cho các tổ chức kinh tế và doanh nghiệp.

Chủ nhân với những nỗi niềm

Dân trong các làng Iệc và Đắc Răng cùng nhiều khu làng khác phải di dời sang nơi ở mới để nhường đất cho xây dựng Khu dịch vụ-thương mại. Những ngôi nhà trong làng mới được xây dựng kiên cố, mái lợp phi - prô xi măng, công trình phụ khép kín na ná như nhau nhìn khá bắt mắt, nhưng với đồng bào Ka Dong, Giẻ Triêng thì thật lạ lẫm làm sao. Trong niềm vui về nhà mới, già làng Thao La vẫn không giấu nổi nỗi niềm: “Bà con vẫn nhớ những căn nhà truyền thống lắm, rồi đây sẽ phải làm quen với cuộc sống mới, nhiều hộ phải chuyển ngành nghề sản xuất vì đất nông nghiệp đã chuyển giao cho KKT hết rồi...”.

Theo kế hoạch từ nay đến năm 2010, tất cả 6 làng của 11 dân tộc thiểu số ở Bờ Y sẽ được sắp xếp lại dân cư để nhường đất phục vụ cho quy hoạch KKT. Theo thuyết minh của dự án, ngay khi các khu công nghiệp, dịch vụ, thương mại xây dựng ở đây đi vào hoạt động, sẽ có 20% lao động địa phương được đưa vào làm việc trong các doanh nghiệp trên địa bàn. Đến năm 2010, 60% dân số lao động nông nghiệp còn lại sẽ chuyển sang các ngành nghề thương mại-dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp.

Thực tế khi những nhà máy, công xưởng còn chưa thấy đâu thì nhiều trai làng chỉ biết tìm niềm vui bên những ghè rượu. Nhiều hộ gia đình nhận tiền hỗ trợ di dời tái định cư nhưng chưa biết sẽ làm gì để ổn định cuộc sống.

Các ngôi làng ở Bờ Y được tái cấu trúc trở thành làng văn hóa dân tộc và các điểm du lịch, dịch vụ, đã thổi một luồng sinh khí mới lên nóc nhà cao nguyên. Cùng với sự chuyển động tích cực từng ngày của nền kinh tế thị trường, mong sao Chính phủ cùng các nhà đầu tư quan tâm hơn nữa để các dự án trong KKT nhanh chóng đi vào hoạt động, để ước mơ ấm no của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên sớm trở thành hiện thực. Để tiềm năng của một KKTCK tầm cỡ quốc tế không còn là ở phía trước.

Bài và ảnh: MAI CHU ANH