QĐND - Nhiều năm nay, vẫn những thửa ruộng, bờ ao gắn bó với người nông dân. Nhờ có những “cú hích” từ cơ chế, chính sách, đặc biệt là sự đột phá trong tư duy, mạnh dạn áp dụng những mô hình, phương thức sản xuất tiên tiến, ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN) đã mang lại giá trị tăng thêm hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm cho nông nghiệp. Thế nhưng, để thật sự khơi thông nguồn lợi này cần đến những giải pháp bền vững, dài lâu.

Một số sản phẩm ứng dụng khoa học công nghệ tiêu biểu được trưng bày tại Hội nghị Khoa học công nghệ năm 2011. Ảnh: Đình Huệ

Nở rộ đề tài, công trình KHCN được ứng dụng

Nhớ lại một thời, Thái Bình vốn được mệnh danh là “quê hương năm tấn”, nghĩa là năng suất lúa đạt 5 tấn/ha. Thời điểm ấy, “chị Hai năm tấn” trở thành “niềm mơ” của nhiều địa phương khác.

Thế nhưng, nhờ ứng dụng KHCN, giờ đây việc năng suất lúa đạt từ 6,6 tấn đến 6,7 tấn/ha đang rất phổ biến. Thậm chí, tại Bắc Giang, trong vụ chiêm xuân vừa qua, khi áp dụng mô hình giống lúa mới đã cho năng suất tới 8 tấn/ha. Chỉ có KHCN mới biến ước mơ thành hiện thực trên đồng ruộng.

Còn nhớ, tại hội nghị bàn về công tác KHCN trong sản xuất nông nghiệp mới đây, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân khẳng định: “Dù diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, lực lượng lao động giảm nhưng năng suất vẫn tăng, chứng tỏ việc ứng dụng KHCN vào sản xuất nông nghiệp đạt được hiệu quả tích cực”. Trên thực tế, trong giai đoạn 2006-2010, đã có gần 7000 nhiệm vụ KHCN được triển khai, trong đó có 4.386 đề tài nghiên cứu khoa học và dự án sản xuất thử nghiệm các cấp. Ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, diện tích sử dụng giống lúa do Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long và Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền Nam chọn tạo chiếm hơn 80% cả vùng và là các giống chủ lực phục vụ xuất khẩu. Ngoài ra, rất nhiều giống cây con mới được tạo ra, trong đó có 273 giống cây trồng; 29 giống vật nuôi; 87 giống cây lâm nghiệp. 

Đáng chú ý, nhiều quy trình công nghệ được phát triển và ứng dụng trong sản xuất, đóng góp tích cực cho tăng năng suất lao động nông nghiệp như phương pháp gieo thẳng lúa bằng công cụ kéo tay, rút ngắn thời gian sinh trưởng 7-10 ngày, tiết kiệm được 35-40 kg hạt/ha, giảm được 20-30 công lao động/ha. 

Những năm qua, Nhà nước đã có sự quan tâm đặc biệt cho công tác nghiên cứu khoa học của ngành nông nghiệp. Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bùi Bá Bổng, trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2010, đầu tư từ vốn ngân sách Nhà nước cho KHCN nông nghiệp tăng trung bình 11%/năm với tổng kinh phí đạt hơn 2.600 tỷ đồng. Kết quả từ sự đầu tư này là những tiến bộ kỹ thuật đã đem lại giá trị tăng thêm hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm cho ngành. Giai đoạn này, mặc dù có nhiều thiên tai, dịch bệnh, biến động bất thường của thị trường… nhưng nông nghiệp vẫn liên tục phát triển, bảo đảm an ninh lương thực trong nước và xuất khẩu đứng thứ hai thế giới. 

Nền nông nghiệp sẽ phát triển theo chiều sâu

Thành quả đạt được về KHCN là đáng khích lệ, tuy nhiên không vì thế mà ngành nông nghiệp “ngủ quên trên chiến thắng”. Vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Về điều này, ông Trần Văn Tùng, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng: Những hạn chế trong công tác nghiên cứu KHCN là chất lượng dự án KHCN còn thấp vì nhiều đề tài, dự án sau khi nghiệm thu đã không triển khai được vào sản xuất. Vấn đề này xuất phát từ khâu giao nhiệm vụ, sản phẩm của đề tài, dự án không theo yêu cầu của sản xuất, thị trường; khâu thực hiện chất lượng nghiên cứu, giá trị sản phẩm thấp nên không được sản xuất, thị trường không chấp nhận; việc đánh giá, nghiệm thu còn mang tính hình thức.

Trong giai đoạn 2011-2015, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát cho rằng: Nền nông nghiệp nước ta phải phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng KHCN vào sản xuất với phương châm tăng năng suất, chất lượng để tăng sản lượng, giá trị, chứ không phải là tăng diện tích, tăng đàn, tăng ao. Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Tấn Hinh, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) nhấn mạnh: Sẽ đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học, chủ yếu là công nghệ gien và công nghệ vi sinh vật nhằm tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi, giống thủy sản, chủng vi sinh vật, các chế phẩm sinh học mới có năng suất, chất lượng cao. 

Về vấn đề phát triển nguồn nhân lực, khuyến khích sự sáng tạo với công tác nghiên cứu khoa học, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân kết luận: Các nhà khoa học không chỉ nhận được sự quan tâm của Nhà nước, mà cần có cả sự ủng hộ của các doanh nghiệp, người dân và xã hội. Đối với những tiến bộ KHCN phục vụ công ích, Nhà nước sẽ trả tiền bản quyền cho tác giả. Nếu doanh nghiệp tham gia và có sản phẩm nghiên cứu KHCN thì Nhà nước sẽ hỗ trợ bằng cách giảm thuế.

Vũ Dung