Thuốc lá không rõ nguồn gốc được bày bán nhiều ở đường Trần Quốc Toản – TP Hồ Chí Minh.

Theo Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, mỗi năm có khoảng 520 triệu bao thuốc lá nhập lậu vào Việt Nam, chiếm hơn 10% thị phần trong nước. Còn theo thống kê của ngành Thuế, thì mỗi năm lượng thuốc lá lậu làm thất thu hơn 2.000 tỉ đồng cho ngân sách Nhà nước.

Cách thức vận chuyển đa dạng, hành động liều lĩnh

Tháng 9, trên những con đường từ cửa khẩu Đức Hòa, Đức Huệ (tỉnh Long An) về TP Hồ Chí Minh, người ta thấy dân vận chuyển thuốc lá lậu ngày càng nhiều thêm. Việc tuồn thuốc lá lậu từ Cam-pu-chia qua các cửa khẩu của tỉnh Long An và Tây Ninh khá dễ dàng. Thuốc lá lậu nhanh chóng được đưa về TP Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu, hay ngược lên Tây Nguyên, hoặc đưa đến các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, Bình Dương, Đồng Nai, Bình Thuận.

Theo báo cáo của lực lượng chống buôn lậu tỉnh Long An, trong 9 tháng đầu năm 2007, lực lượng chống buôn lậu tỉnh đã kiểm tra 484 trường hợp, thu giữ gần 800.000 bao thuốc lá ngoại. Vùng địa bàn giáp ranh giữa tỉnh Long An và Tây Ninh gồm 3 xã: Phước Chỉ, Mỹ Quý Đông và Bình Thạnh luôn tập trung hàng nghìn người vận chuyển thuốc lá lậu về TP Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Tây Nam Bộ. Theo Bộ đội Biên phòng tỉnh Long An, có tới 84% hộ dân trên địa bàn này góp sức cho hoạt động buôn lậu thuốc lá. Ngoài việc vận chuyển hàng lậu, nhiều em nhỏ tuổi từ 13 đến 15 ở khu vực giáp biên của huyện Đức Huệ với Cam-pu-chia được các chủ thầu trang bị điện thoại di động, để báo động cho dân buôn mỗi khi bộ đội biên phòng, công an, quản lý thị trường và hải quan đi tuần tra. Lực lượng chức năng đã nhiều lần bắt gặp, nhưng khi bị lộ các “vệ tinh” sẵn sàng ném điện thoại đi để phi tang. Từ đầu năm đến giữa tháng 9-2007, tỉnh Long An và các lực lượng chức năng đã bắt giữ và tiến hành tiêu hủy hơn 500.000 bao thuốc lá nhập lậu. Chỉ tính riêng từ tháng 8 đến nay, lực lượng chống buôn lậu của tỉnh Long An đã kiểm tra, bắt giữ 90 vụ vận chuyển, buôn lậu thuốc lá, thu giữ 145.000 bao thuốc.

Ông Huỳnh Văn Dũng, cán bộ quản lý thị trường đội 4A (huyện Bình Chánh, TP Hồ Chí Minh) cho chúng tôi biết: “Hai vụ chặn bắt mới đây, chúng tôi thu được gần 4.000 bao thuốc lá loại Jet, 500 gói Hero và 2 xe gắn máy”. Theo Chi cục quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh, khi số lượng hàng hóa có giá trị lớn, bọn buôn lậu quyết không chịu bỏ hàng. Đầu tháng 9, đã xảy ra trường hợp kẻ buôn lậu phóng thẳng xe gắn máy vào những người đang thi hành công vụ và gây thương tích cho anh em.

Thủ đoạn vận chuyển thuốc lá lậu của dân buôn rất đa dạng. Nếu có đường, chúng thường chọn xe máy làm phương tiện vận chuyển chính. Tuy chở được ít hàng, nhưng thuận tiện, dễ luồn lách vào các con đường nhỏ để tránh sự truy đuổi của lực lượng chống buôn lậu. Dân buôn bán nhỏ lại chọn cách quấn thuốc lá quanh người để đi bằng phương tiện xe đò, xe ôm, xe buýt từ biên giới về TP Hồ Chí Minh tiêu thụ. Ở khu vực biên giới, bọn buôn lậu chủ yếu dùng phương tiện ghe, xuồng để đưa thuốc lá từ Cam-pu-chia vào Việt . Mỗi chiếc xuồng, ghe có thể chở được 7.000 – 9.000 bao thuốc lá. Khi cập bến, thuốc lá lậu sẽ được phân nhỏ cho xe máy, xe đạp, người vận chuyển bộ chuyển đi các nơi. Tuy nhiên, cũng có những kẻ táo tợn hơn là dùng cả xe buýt để vận chuyển thuốc lá lậu. Trong tháng 8 và tháng 9 năm 2007, lực lượng kiểm tra liên ngành của TP Hồ Chí Minh đã phát hiện gần 20 vụ thuốc lá lậu có trên xe buýt. Dân buôn lợi dụng quá trình xe buýt đưa đón công nhân từ Long An lên TP Hồ Chí Minh, đã cho thuốc lá vào bao, để dưới gầm ghế, hoặc dưới bụng xe để vận chuyển thuốc lá lậu về thành phố bán.

Tại tỉnh Tây Ninh, trên địa bàn huyện Bến Cầu và vùng giáp ranh với tỉnh Long An hoạt động buôn lậu thuốc lá đang có chiều hướng gia tăng. Mỗi ngày các lực lượng chống buôn lậu Tây Ninh thu giữ được khoảng 1000 bao thuốc lá lậu. Ở những “điểm nóng” như: Bến Cầu, Gò Dầu, Trảng Bàng, thuốc lá lậu đã được bày bán rất nhiều. Khách hàng ở TP Hồ Chí Minh có nhu cầu mua thuốc, sẽ được người của các chủ thầu vận chuyển đến tận nơi. Khi nào giao hàng xong, họ mới thanh toán tiền. Chính vì thế, trên Quốc lộ 22 ngày nào cũng có hoạt động vận chuyển thuốc lá lậu về thành phố. Theo thông báo của Ban chỉ đạo 127 tỉnh An Giang, trong 20 ngày đầu của tháng 9-2007, lực lượng chống buôn lậu của địa phương đã bắt giữ hàng chục vụ buôn lậu thuốc lá bằng đường thủy, thu giữ khoảng 34.000 bao thuốc lá ngoại các loại, tăng gấp 2,1 lần so với tháng 8-2007. Do tuyến đường Châu Đốc-Long Xuyên bị kiểm tra gắt gao, nên dân buôn lậu đã chuyển hướng sang khu vực biên giới huyện Tân Châu về Phú Tân, đi tiếp theo tỉnh lộ 954 về Long Xuyên, hoặc vận chuyển theo đường sông Tiền, sông Hậu.

Thuốc lá lậu không chỉ được đưa vào nội địa qua cửa khẩu biên giới trên bộ mà còn bằng đường hàng không, đường biển. Vì vậy, để ngăn chặn vấn nạn này trở nên rất khó khăn, phức tạp.

Cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng

Từ khi Chính phủ áp dụng chính sách tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng thuốc lá đầu lọc cấp thấp, giá thành thuốc lá sản xuất trong nước tăng cao. Mặt khác, Nghị định 59/2006 của Chính phủ thay thế cho Nghị định 11-1999, qui định mặt hàng thuốc lá không còn là hàng cấm, mà là hàng nhập lậu, chỉ xử phạt hành chính, cũng dẫn đến tình trạng buôn lậu thuốc lá có chiều hướng gia tăng. Vừa qua, công tác chống buôn lậu ở các tỉnh phía Nam đã triển khai nhiều đợt kiểm tra, truy quét cao điểm và thu được những kết quả nhất định trong phòng, chống nạn buôn lậu thuốc lá. Tuy nhiên, hoạt động buôn lậu thuốc lá vẫn diễn ra rất phức tạp. Nguyên nhân chính của sự gia tăng này là nếu bị bắt chỉ bị xử phạt nhẹ, còn trót lọt thì thu được lợi nhuận cao. Ông Nguyễn Văn Đông, ngụ tại thị trấn Đức Huệ nói với chúng tôi: “Tôi thấy công tác tuyên truyền chưa đạt hiệu quả cao, nên người dân khu vực biên giới vẫn bỏ ruộng đồng đi vận chuyển thuốc lá lậu”.

Bác sĩ Trương Trọng Hòa, công tác tại Trung tâm truyền thông-giáo dục sức khỏe TP Hồ Chí Minh lại cho rằng: “Chúng ta cũng đã tuyên truyền khá nhiều về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe con người, nhưng xem ra chưa đủ. Khói thuốc chứa hàng ngàn hóa chất độc hại, gây ra các bệnh ung thu phổi, đau tim, tai biến mạch máu não... Vận chuyển thuốc lá lậu từ nước ngoài về Việt Nam là tiếp tay thêm cho sự đầu độc người dân trong nước”. Rõ ràng, ngoài việc tuyên truyền có hiệu quả những tác hại của thuốc lá, các địa phương cần phải làm cho người dân hiểu sâu sắc những tác động xấu khi thuốc lá ngoại xâm nhập vào thị trường nước ta.

Chống thuốc lá lậu rất cần sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa bộ đội biên phòng, công an, hải quan, quản lý thị trường, đồng thời Nhà nước cũng cần nghiên cứu, áp dụng chính sách thuế phù hợp, có chế tài xử lý hoạt động vận chuyển, buôn bán thuốc lá lậu mạnh mẽ hơn. Hiện nay, chúng tôi vẫn thấy thuốc lá không rõ nguồn gốc được bày bán nhiều ở chợ Phạm Văn Hai, Bến Thành và trên những con đường của TP Hồ Chí Minh nhưng không bị kiểm tra thu giữ. Một vấn đề không kém phần quan trọng để chống buôn bán, vận chuyển thuốc lá lậu, là phải làm tốt công tác xóa đói, giảm nghèo đối với người dân vùng biên giới.

Bài và ảnh: LÊ PHI HÙNG