Người tiêu dùng đến các Co. Opmart mua sắm ngày càng đông.

Những chuyển biến tích cực

Những năm gần đây, không chỉ người dân Thành phố Hồ Chí Minh thường xuyên vào hệ thống siêu thị Coopmart mua hàng, mà người dân các tỉnh lân cận cũng đã rất quen thuộc với dịch vụ của Coopmart, nhà bán lẻ hàng đầu Việt Nam. Đây là liên hiệp hợp tác xã thương mại điển hình trong cả nước đang quản lý điều hành 24 siêu thị, 50 cửa hàng, đã được Nhà nước tặng danh hiệu cao quý: đơn vị Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Trong lĩnh vực giao thông-vận tải Thành phố Hồ Chí Minh có tới 177 hợp tác xã (HTX), số đầu xe chiếm hơn 80% tổng phương tiện vận tải ô tô toàn thành phố.

Ông Nguyễn Hữu Sang, trong ban quản trị hợp tác xã quản lý chợ tại phường 20 Tân Bình tâm sự: “Từ ngày hình thành HTX quản lý chợ, đã hạn chế nhiều việc cho vay nặng lãi trong chợ, các xã viên HTX được hỗ trợ vốn. Tinh thần dân chủ tự quản của xã viên trong giữ gìn vệ sinh trật tự được nâng cao”. Chị Hoàng Thị Hương, xã viên HTX mây tre lá Ba Nhất phấn khởi nói: Hợp tác xã đã tạo công ăn việc làm cho cả gia đình tôi…

Sau 5 năm triển khai Nghị quyết Trung ương 5, khóa IX và chương trình hành động số 07 ngày 4-2-2002, của Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh về “tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”, Thành phố Hồ Chí Minh đã thu được nhiều kết quả đáng khích lệ. Thời điểm tháng 8-2007 so với tháng 6-2002, số lượng tổ hợp tác (THT) đã tăng từ 1.109 lên 2.761 tổ. Số HTX đã tăng từ 241 lên 458 HTX, số liên hiệp HTX tăng từ 2 lên 6, hoạt động trong các lĩnh vực: công nghiệp-xây dựng, thương mại-dịch vụ, nông nghiệp, giao thông-vận tải… Trình độ cán bộ, quản lý, nghiệp vụ của HTX được nâng lên. Đối tượng tham gia HTX ngày càng đa dạng, trong đó có nhiều doanh nghiệp, các chủ trang trại đã trở thành thành viên HTX. Một số địa bàn xa ở Cần Giờ, Nhà Bè, Củ Chi trước đây chưa có HTX, nay đã thành lập được HTX.

Số lượng xã viên, người lao động làm việc trong khu vực kinh tế tập thể tăng đáng kể, năm 2002 có hơn 95.000 người, đến năm 2007 đã tăng lên hơn 160.000 người, giải quyết nhiều việc làm, đặc biệt là số lao động phổ thông, lao động chưa qua đào tạo chính quy, lao động nhàn rỗi theo mùa vụ. Quy mô, phạm vi hoạt động của HTX được mở rộng, nhiều HTX, liên hiệp HTX đã liên doanh liên kết với nhau và với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, trong và ngoài thành phố, kể cả với nước ngoài.

Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố Nguyễn Thành Tài đã đánh giá: “Tình hình hoạt động của kinh tế tập thể (KTTT) đã có những chuyển biến và mang lại kết quả tích cực. Tỷ lệ đơn vị KTTT hoạt động có hiệu quả được nâng lên, đã góp phần giải quyết việc làm, nâng cao đời sống xã viên, thực hiện tốt chương trình xóa đói giảm nghèo, hạn chế những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường đối với sản xuất nhỏ…”.

Còn nhiều hạn chế

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Duy Hiếu, Chủ tịch Liên minh các HTX Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, bên cạnh những mặt tích cực, trong 5 năm qua, KTTT còn nhiều hạn chế. Số lượng HTX, liên hiệp HTX tăng chậm so với tiềm năng và nhu cầu; tỷ trọng đóng góp của KTTT vào GDP chưa được nâng lên. Phần lớn các HTX vẫn có quy mô nhỏ, ít vốn kinh doanh, khả năng tích lũy, phân chia lợi nhuận cho các xã viên và tái đầu tư còn thấp. Tính chất và nguyên tắc hoạt động của HTX chưa được thực hiện nghiêm; quan hệ giữa xã viên với tập thể trong các HTX tổ chức theo mô hình dịch vụ hỗ trợ chưa chặt chẽ. Trình độ quản lý HTX còn yếu, chưa theo kịp biến đổi nhu cầu của thị trường.

Theo ông Hiếu, nguyên nhân của hạn chế là do nhận thức KTTT của nhiều cán bộ, đảng viên chưa đúng, chưa đủ. Chủ trương chung của Đảng và Nhà nước rất ủng hộ KTTT, nhưng còn thiếu những chính sách cụ thể, như chính sách đất đai, nhà xưởng đối với khu vực KTTT hầu như chưa đi vào thực tế. Chủ trương “giao đất không thu tiền và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho HTX nông nghiệp xây dựng trụ sở, làm cơ sở sản xuất, kinh doanh; HTX phi nông nghiệp được thuê đất dài hạn, giảm mức nộp tiền thuê đất trong một thời gian dài nhất định và được nộp tiền thuê đất nhiều lần” như Nghị quyết Trung ương 5 đề ra đã chưa được thực hiện. Hiện tại, vẫn còn nhiều HTX chỉ được thuê nhà làm trụ sở, làm cơ sở kinh doanh trong thời gian ngắn, không ổn định, nên không thể sửa chữa đầu tư đổi mới trang bị phát triển sản xuất kinh doanh. Nhiều hồ sơ nhà đất của HTX kéo dài tới vài ba năm chưa giải quyết xong. Chủ trương góp vốn bằng quyền sử dụng đất không triển khai được do thiếu qui định cụ thể. Chính sách hỗ trợ HTX về khoa học-công nghệ, chính sách đầu tư cơ sở hạ tầng còn ít được quan tâm. Công tác thống kê đối với khu vực kinh tế tập thể chưa kịp thời, chưa đủ cơ sở tin cậy để đánh giá, xây dựng kế hoạch, định hướng phát triển. Chủ trương tăng cường cán bộ có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho HTX, được hưởng lương và chế độ bảo hiểm xã hội (do ngân sách Nhà nước cấp) được Nghị quyết Trung ương 5 đề ra, chưa được thực hiện…

Cần cụ thể hóa chính sách hỗ trợ KTTT

Phát triển kinh tế tập thể (KTTT) là một nhu cầu tất yếu khách quan, là hình thức tổ chức phù hợp, thuận lợi nhằm huy động các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình góp sức, góp vốn, liên kết, hợp tác phát huy khả năng, thế mạnh, kinh nghiệm, có thể cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế thị trường. Mục tiêu KTTT của thành phố đến năm 2010, phấn đấu tốc độ tăng trưởng bình quân 10% năm, nâng tỉ trọng đóng góp GDP thành phố lên gấp 2 lần so với năm 2005, phát triển thêm 1.700 THT, 220 HTX mới, thu hút thêm hơn 50.000 lao động; phát triển các HTX quy mô lớn, sản xuất kinh doanh đa ngành nghề, xây dựng và đưa vào hoạt động các mô hình HTX dịch vụ mới, nâng cao hiệu quả hoạt động các HTX, có từ 75% đơn vị hoạt động khá trở lên.

Để đạt được mục tiêu trên, cần có những giải pháp như đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến về kinh tế tập thể, nâng cao nhận thức trong cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên các đoàn thể, người lao động và đặc biệt đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp quận, huyện, phường, xã. Các cơ quan chức năng cần thực hiện đầy đủ các chính sách, biện pháp khuyến khích hỗ trợ phát triển KTTT mà Nhà nước đã ban hành.

Từ thực tế 5 năm qua, liên minh HTX thành phố đã kiến nghị Chính phủ, các bộ ngành liên quan cần sớm ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn thực hiện các chính sách khuyến khích, hỗ trợ KTTT, đặc biệt là chính sách đất đai. Chính sách về miễn giảm thuế cho các HTX các ngành nghề. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho các HTX nông nghiệp, miễn thuế giá trị gia tăng đầu vào đối với nguyên liệu (mây, tre, lá, cói, bẹ…) và giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các HTX sản xuất sản phẩm từ mây, tre, lá và các sản phẩm làng nghề truyền thống. Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các quỹ tín dụng nhân dân và các HTX dịch vụ công ích vệ sinh môi trường. Bổ sung các văn bản hướng dẫn thi hành luật HTX thêm những quy định cụ thể về người đại diện, phương thức thực hiện quyền sử dụng, quyền sở hữu và quyền định đoạt về vốn, tài sản của HTX, những quy định cụ thể cho việc hoạt động của các HTX vận tải. Cần có chính sách hỗ trợ khoa học và công nghệ, chính sách đào tạo nguồn nhân lực, chính sách đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật…

Theo chúng tôi, việc nhận thức đúng về KTTT của toàn xã hội và việc cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ cho phát triển KTTT sẽ là đòn bẩy để KTTT nâng cao hiệu quả trong thời gian tới, góp phần tích cực cho sự phát triển kinh tế, xã hội của thành phố nói riêng và cả nước nói chung.

Bài và ảnh: ĐOÀN HOÀI TRUNG