Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Trong tháng 11, kim ngạch xuất khẩu của cả nước đạt khoảng 4,7 tỉ USD, giảm  6,5% so với tháng 10. Tính chung 11 tháng, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 51,31 tỉ USD, giảm 11,6% so với cùng kì. Kim ngạch nhập khẩu tháng 11 ước đạt 6,67 tỉ USD, tăng 0,7% so với tháng 10, đưa kim ngạch nhập khẩu 11 tháng lên 61,72 tỉ USD, giảm 17,8% so với cùng kì.

Bên cạnh những tín hiệu vui về thị trường, về giá cả, trước thềm năm mới 2010, lĩnh vực xuất, nhập khẩu còn tràn ngập... nỗi lo.

Những tín hiệu lạc quan

Theo thống kê của Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng nông, lâm, thủy sản tháng 11 tiếp tục tăng 4,8% so với tháng 10. Nguyên nhân là do giá xuất khẩu của hầu hết các mặt hàng đều tăng như  hạt điều, hạt tiêu, gạo, cao su, chè, sắn và các sản phẩm của sắn… Dự báo trong tháng 12 và những tháng đầu năm 2010, giá các mặt hàng nói trên vẫn có khả năng tăng, đây là tín hiệu lạc quan đối với các mặt hàng nông, lâm, thủy sản.

Hiện nay, theo sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương đang phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính trong việc điều chỉnh tỉ giá ngoại tệ linh hoạt theo tín hiệu thị trường nhằm khuyến khích sản xuất và xuất khẩu, tăng cường tiếp cận nguồn vốn cho các doanh nghiệp, kiềm chế nhập siêu, ổn định kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương còn phối hợp với Bộ Tài chính trong việc điều chỉnh thuế suất, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu một số mặt hàng và tạo điều kiện hơn nữa về thủ tục hải quan theo hướng hỗ trợ tối đa cho sản xuất trong nước và thúc đẩy kinh doanh, xuất khẩu để hoàn thành kế hoạch trong tháng còn lại của năm 2009. Đây là những tín hiệu tốt để các doanh nghiệp và mặt hàng có thể tăng kinh ngạch xuất khẩu vào dịp cuối năm nay.

Nỗi lo nhập siêu

Theo phân tích của Bộ Công Thương thì nguyên nhân chính làm kim ngạch xuất khẩu 11 tháng qua giảm so với cùng kì là mức giá bình quân của nhiều mặt hàng xuất khẩu thấp hơn so với cùng kì năm trước, đây là vấn đề đáng lo ngại. Thế nhưng, theo ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế,  việc gia tăng nhập siêu còn lo ngại hơn. Trong tháng qua, khi kim ngạch xuất khẩu giảm thì kim ngạch nhập khẩu lại  tăng 0,7% so với tháng trước, đưa kim ngạch nhập khẩu 11 tháng lên 61,72 tỉ USD.    

Trong tháng 11, cả nước đã nhập siêu tới 1,97 tỉ USD (chiếm tỉ trọng 41,9% kim ngạch xuất khẩu), tính chung 11 tháng nhập siêu đạt 10,417 tỉ USD (chiếm tỉ trọng 20,30% kim ngạch xuất khẩu). Với mức nhập siêu như trên và có thể còn cao hơn trong tháng 12  thì cả năm có thể vượt qua mức 12 tỉ USD, cao hơn mức dự kiến từ đầu năm. Trong các mặt hàng nhập khẩu, ngoài những mặt hàng thiết bị máy móc, nguyên nhiên vật liệu (như lúa mì, phân bón, chất dẻo, giấy, sợi dệt, bông, sắt thép,...). Đáng lưu ý có cả một số mặt hàng trong nước đã sản xuất được, đặc biệt là việc nhập khẩu ô tô nguyên chiếc tăng khá cao.

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, nếu tiếp tục nhập siêu, sẽ tác động tiêu cực đến cán cân thanh toán, tạo sức ép tăng tỉ giá. Tỉ giá tăng có thể làm cho lượng xuất khẩu tăng, nhưng lại làm cho giá nhập khẩu tăng kép (vừa tăng do tính giá bằng USD, vừa tăng do tính bằng đồng Việt Nam (VNĐ) khi tỉ giá VND/USD tăng).

Cần tiến hành đồng bộ các giải pháp

Mới đây, Bộ Công Thương đã tổ chức Hội nghị bàn biện pháp đẩy mạnh sản xuất, xuất khẩu trong  tháng còn lại của năm 2009. Tại hội nghị này, các đại biểu đã “mổ xẻ”  nguyên nhân dẫn đến kim ngạch xuất khẩu giảm sút mạnh trong thời gian qua. Trong đó nguyên nhân chính được xác định là do tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới, làm cho nhiều mặt hàng có giá trị lớn như dệt may, da giày, nhựa, dây và cáp điện… giảm về lượng.

Cũng tại hội nghị này, đã có nhiều giải pháp để tăng kim ngạch xuất khẩu, hạn chế nhập siêu được đưa ra. Nhiều đại biểu nhấn mạnh đến giải pháp đỡ tốn kém và có thể tiến hành được ngay, đó là cải cách hành chính, tạo điều kiện thông thoáng hơn về thủ tục hải quan, về thuế. Tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu; giải quyết kịp thời các rào cản kĩ thuật đối với hàng xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là đối với hàng thủy sản; tiếp tục vận động các nước EU sớm bỏ thuế chống bán phá giá đối với mặt hàng giày có mũ da của Việt Nam...

Vấn đề xuất nhập khẩu cũng gây nóng nghị trường trong phiên họp của Quốc hội thảo luận về kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2010. Phần lớn các đại biểu Quốc hội đã nhất trí với chỉ tiêu của Chính phủ đưa ra là năm 2010 kim ngạch xuất khẩu tăng 6% so với năm 2009. Các đại biểu cũng đã kiến nghị nhiều giải pháp đồng bộ để tháo gỡ khó khăn cho xuất khẩu, trong đó đề nghị phát triển các mặt hàng xuất khẩu có tiềm năng thành những mặt hàng xuất khẩu mới, theo hướng nâng cao hiệu quả xuất khẩu. Triển khai xây dựng các trung tâm cung ứng nguyên, phụ liệu, đóng vai trò là đầu mối tổ chức  nhập khẩu và cung ứng nguyên, phụ liệu cho doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu trong nước.

Trong phiên họp thường kì của Chính phủ tháng 11-2009 vừa được tổ chức tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã yêu cầu Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các cơ quan quản lí chuyên ngành thực hiện quyết liệt các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu; đồng thời căn cứ yêu cầu chất lượng hàng hóa, yêu cầu bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm xây dựng, ban hành ngay các quy định cần thiết (hàng rào kĩ thuật), kết hợp với các biện pháp về thuế để tăng cường quản lí, hạn chế nhập khẩu các mặt hàng không thiết yếu, góp phần giảm mạnh nhập siêu.

Với các giải pháp quyết liệt và đồng bộ nói trên, chúng ta hi vọng trong tháng cuối cùng của năm 2009 và bước sang năm mới 2010, thị trường xuất nhập khẩu của chúng ta sẽ diễn biến theo chiều hướng có lợi cho nền kinh tế.

ĐỖ PHÚ THỌ