Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hiện nay Nam Định là địa phương có diện tích nuôi ngao lớn nhất miền Bắc, với hơn 1.400 ha bãi triều thuộc hai huyện Giao Thủy và Nghĩa Hưng. Riêng xã Giao Xuân (Giao Thuỷ) có hơn 100 hộ khoanh nuôi ngao, rộng hơn 250ha ở vùng bãi triều ven biển, năng suất thường đạt 20 tấn ngao thương phẩm/ha, tổng thu nhập khoảng hơn 40 tỷ đồng/năm. Nhờ nuôi và khai thác ngao mà vùng xã ven biển Giao Thủy và Nghĩa Hưng được thay da đổi thịt, nhiều gia đình thoát khỏi cảnh túng quẫn.

Ảnh minh họa

Tiềm năng và cơ hội cho sự phát triển mạnh từ nghề này quá rõ ràng nhưng cách tổ chức sản xuất, trình độ nhận thức của người dân vùng ngao Nam Định vẫn còn hạn chế, nhất là chỉ chạy theo lợi nhuận trước mắt. Khi nào có thị trường tiêu thụ là đổ xô đi khai thác, bất chấp các chế tài xử phạt của chính quyền địa phương. Đó là nguyên nhân khiến nguồn ngao giống nơi đây bị cạn kiệt.

Đại diện Hội nuôi nhuyễn thể huyện Giao Thủy cho biết: Mặc dù diện tích nuôi ngao ở đây rất lớn, nhưng thực tế chưa có năm nào thả nuôi hết diện tích, nguyên nhân vì thiếu ngao giống. Năm 2004 là năm đạt sản lượng cao nhất, khoảng 30.000 tấn, giờ đây chỉ còn 25.000 tấn. Với tình hình cung cấp giống như hiện nay, dự kiến sản lượng vài năm tới giảm xuống chỉ còn dưới 20.000 tấn/năm. Từ năm 1997, nhân dân địa phương đã phải đi mua giống từ nhiều nơi, tuy sản xuất có phát triển, song đã có tình trạng cạnh tranh, không phù hợp với môi trường sống giữa các loài làm cho giống ngao Thanh Hoá, Nghệ An bị thoái hóa. Giống ngao bản địa có giá trị kinh tế cao hiện nay bị thu hẹp, chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong nhóm nhuyễn thể giống. Đối tượng chính hiện nay là giống ngao (nghêu) được du nhập từ tỉnh Bến Tre và tồn tại trên 10 năm. Tuy nhiên, nếu có biến động về thời tiết, khí hậu tác động xấu đến môi trường sống của loài này sẽ có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế biển của huyện và cuộc sống của hàng nghìn hộ nuôi trồng thuỷ sản. Tình trạng khai thác giống tự nhiên tùy tiện, không đúng thời vụ, kích cỡ, quy trình làm tổn thất rất lớn lượng giống nuôi hàng năm.

Được biết, Hội nuôi nhuyễn thể huyện Giao Thủy (thành lập năm 2006) đã nhiều lần tổ chức các lớp tập huấn, tuyên truyền cho nông dân về kỹ thuật khai thác, cảnh báo tình trạng thiếu giống do khai thác bừa bãi nhưng mức độ tiếp thu của nông dân còn rất hạn chế. Đất nuôi ngao do người dân tự quản lý, bán sang tay nhau, quyền quản lý thuộc về cá nhân nên cần phải quy hoạch lại vùng nuôi ngao, quy định rõ vùng sản xuất giống và vùng nuôi thương phẩm. Vì nếu để người dân tự quản lý và thả nuôi tự phát thì nghề này sẽ rất khó phát triển bền vững.

Ông Hữu Dũng, Phó chủ tịch thường trực Hiệp Hội chế biến xuất khẩu thủy sản khuyến cáo: Nam Định cần áp dụng kinh nghiệm quản lý của các tỉnh phía Nam, mỗi khi xuất hiện bãi ngao giống, UBND tỉnh giao cho tổ chức của người dân địa phương (hiệp hội người nuôi hoặc hợp tác xã) quản lý. Như vậy, sẽ gắn quyền lợi trước mắt của người dân và lợi ích lâu dài của cộng đồng. Nếu không sớm áp dụng mô hình quản lý này thì cơ đồ của nghề nuôi ngao ở đây sẽ khó bền vững.

Để đến năm 2010, năng suất nuôi ngao bình quân đạt 30-40 tấn/ha; nâng cao tính cộng đồng bảo vệ môi trường sinh thái, nhất là bảo vệ các bãi ngao giống, phát triển bền vững thì Nam Định cần thực hiện những giải pháp như đi trước một bước về giống nuôi. Cụ thể:Việc khoanh vùng và giao đất khai thác ngao giống có kiểm soát trong vùng lõi Vườn Quốc gia, quy định thời gian khai thác, kích cỡ giống, phương thức khai thác; động viên ngư dân khai thác ngao giống đúng mùa vụ để giảm tổn thất giống;kiểm tra chặt chẽ chất lượng giống nhập từ tỉnh ngoài vào địa bàn, đồng thời có chính sách hạn chế việc xuất giống đi nơi khác nhằm đảm bảo chất lượng và đáp ứng cơ bản nhu cầu giống nuôi trong năm sản xuất; xây dựng dự án và có cơ chế giúp đỡ cơ sở sản xuất giống tiếp nhận chuyển giao công nghệ, sản xuất giống ngao bằng phương pháp sinh sản nhân tạo…

Việt Anh