Xăng, dầu là một trong những mặt hàng dễ bị gian lận về số lượng. Ảnh: QUANG HƯNG

Gian lận cả chất lượng và số lượng

Ông Nguyễn Hùng Dũng, Cục trưởng Cục Quản lý thị trường (QLTT) cho biết, hầu hết các nội dung kiểm tra của lực lượng quản lý thị trường đối với mặt hàng xăng, dầu đều phát hiện sai phạm.

Qua kiểm tra đo lường trong lĩnh vực xăng, dầu, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện nhiều hành vi gian lận như: sử dụng phương tiện đo không dấu, không có tem kiểm định; sử dụng dấu, tem kiểm định hết thời hạn hiệu lực; sử dụng phương tiện đo có sai số vượt quá sai số cho phép theo quy định; lắp thêm chíp điện tử vào thiết bị đo để làm sai lệch kết quả đo; sử dụng mạch tích hợp, vi mạch… Lực lượng này cũng đã xử lý 413 vụ vi phạm về cân đong, đo lường, 394 vụ vi phạm về chất lượng, 225 vụ vi phạm về phương tiện đo lường.

Lực lượng quản lý thị trường cũng đã kiểm tra, lấy mẫu xăng, dầu để kiểm định và đã phát hiện các sai phạm như: pha thêm dầu hỏa, đi-ê-den vào xăng, pha xăng có chỉ số octan thấp vào xăng có chỉ số octan cao, bán dầu đi-ê-den sai tỷ lệ lưu huỳnh.

Ngoài ra còn các vi phạm khá phổ biến trong lĩnh vực kinh doanh xăng, dầu như: đầu cơ, ngừng bán hay bán cầm chừng trong những ngày giá dầu thế giới tăng cao cuối tháng 7-2008, gây thiếu hàng “ảo”; đưa tin thất thiệt tạo tâm lý hoang mang cho người tiêu dùng.

Theo con số thống kê chưa đầy đủ, lực lượng quản lý thị trường trong 8 tháng đầu năm 2008 đã kiểm tra, xử phạt 229 vụ vi phạm về bán sai giá niêm yết. Số tiền xử phạt là gần 1,4 tỷ đồng. Ngoài ra, lực lượng này cũng đã xử lý 134 vụ xuất lậu xăng, dầu, tịch thu gần 125 nghìn lít xăng, dầu, trị giá hơn 575 triệu đồng.

Quản lý thị trường đã rút giấy phép kinh doanh của một cây xăng tại Hà Tây do đóng cửa không bán hàng; rút giấy chứng nhận kinh doanh có điều kiện của một cây xăng tại Quảng Trị; tịch thu 7.000 lít xăng A92, 1.800 lít dầu tích trữ và xử phạt 10 triệu đồng một hộ không có chức năng kinh doanh xăng, dầu tại Bắc Giang.

Các cây xăng sẽ phải bồi thường

Theo ông Nguyễn Hùng Dũng, hiện nay, quản lý thị trường là lực lượng chủ công trong kiểm tra, xử lý vi phạm đối với lĩnh vực đo lường, chất lượng xăng, dầu. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của họ là thẩm quyền kiểm tra và xử lý vi phạm còn chưa rõ ràng. Thêm vào đó, nhiều phương tiện phục vụ cho việc kiểm tra, kiểm soát như phương tiện kiểm tra nhanh chỉ số octan, phương tiện đo dung tích chuẩn vẫn còn thiếu.

Hiện cơ quan quản lý thị trường đang có kiến nghị Chính phủ cần chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ xem xét kinh phí và thời gian giám định các mẫu xăng, dầu có dấu hiệu vi phạm. Bên cạnh đó, cần giao cho lực lượng công an tăng cường điều tra nơi sản xuất các chíp điện tử gây sai lệch.

Theo trao đổi giữa Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), sắp tới Cục Quản lý thị trường sẽ tăng cường kiểm tra, kiểm soát các cây xăng còn lại. Đối với những cây xăng đã bị phát hiện gắn chíp điện tử làm thiệt hại cho người tiêu dùng, Thủ tướng Chính phủ giao cho Ủy ban nhân dân các tỉnh chỉ đạo Sở Công Thương xem xét, thu hồi giấy phép kinh doanh có điều kiện; đề nghị các lực lượng chức năng xem xét các điều kiện đền bù cho người tiêu dùng (nhưng hiện nay thiệt hại của người tiêu dùng chưa có chế tài nên số tiền phạt vi phạm nếu thu được thì sẽ nộp ngân sách Nhà nước).

Trong dự thảo Nghị định chống đầu cơ tăng giá, tung tin thất thiệt, gian lận thương mại có một điều về vi phạm cân đong, đo đếm, đóng gói bao bì và vi phạm chất lượng hàng hóa. Trong điều khoản này mức xử phạt hành chính sẽ được tăng lên là 30 triệu đồng đối với những hành vi gian lận xăng, dầu và các mặt hàng thiết yếu Chính phủ bình ổn giá. Ngoài ra, dự thảo Nghị định còn quy định bồi thường cho người tiêu dùng. Nghị định được Chính phủ thông qua thì lực lượng QLTT sẽ có chế tài xử phạt cụ thể.

Theo quy định hiện hành, muốn buộc cây xăng phải bồi thường thì phải chứng minh được thiệt hại cụ thể cho người tiêu dùng, còn trong Nghị định mới thì không cần chứng minh thiệt hại mà chỉ cần vi phạm là xử phạt theo trị giá hàng hóa mua trên hóa đơn.

Sắp tới, sau khi kiểm tra về thiết bị đo, Bộ KH&CN và Chi cục đo lường chất lượng các địa phương sẽ kiểm tra định kỳ bằng kẹp chì niêm phong các thiết bị đo. Nhiều người tiêu dùng góp ý là nên có các bình đo chuẩn để người dân có thể tự kiểm tra.

Hiện tại, mối liên hệ giữa cơ quan quản lý thị trường và người tiêu dùng còn khá lỏng lẻo khi Cục Quản lý thị trường mới chỉ có đường dây nóng về chống buôn lậu thuốc lá, chưa có đường dây nóng để tố giác hành vi gian lận xăng, dầu. Ông Nguyễn Hùng Dũng cho biết sắp tới, Cục sẽ tuyên truyền rộng hơn các số điện thoại nóng ở các địa phương để phát hiện các hành vi gian lận, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

QUỲNH DƯƠNG